Кіріспе

2008 жылғы 2 наурызда Ресейде президент сайлауы өтті, нәтижесінде Дмитрий Медведев Ресейдің үшінші президенті болып сайланды. Медведев төрт жылдық мерзімге сайланды, оның кандидатурасын қазіргі президент Владимир Путин және бес саяси партия (Біртұтас Ресей, Әділ Ресей, Аграрлық партия, Азаматтық билік және Ресейлік экологиялық партия "Жасылдар") қолдады, 71% дауыс алды және Ресей Федерациясының Коммунистік партиясынан Геннадий Зюгановты және Ресейдің Либералды-демократиялық партиясынан Владимир Жириновскийді жеңді. Сайлаудың әділдігі күмәнда тудырды, ресми бақылау топтары қарама-қайшы есептер берді. Кейбіреулер сайлаудың еркін және әділ өткенін, ал басқалары барлық кандидаттардың тең медиа қолдауына ие болмағанын және Кремльге қарсы оппозицияға әділетсіз қарағанын хабарлады. Бақылау топтары тағы да бірқатар бұзушылықтарды анықтады. Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) сайлау мониторингі тобы "Ресей үкіметі өз бақылаушыларына қатаң шектеулер қойғандықтан" сайлауды бақылаудан бас тартты. Ресей бұл шешімді "қабылданбайды" деп, бұл айыптаманы қатаң түрде жоққа шығарды. 38 жасында ол Ресейде президенттікке түскен ең жас адам болды, ол бұл рекордын 2018 жылға дейін сақтап қалды. 24 қаңтар 2008 жыл.

| Владимир Жириновский (61) Либералды-демократиялық партия (науқаны) |
|---|
| Мемлекеттік Дума депутаты (1993–2022) Либералды-демократиялық партияның жетекшісі (1991–2022) |
| Жириновский президенттікке үш рет үміткер болды: 1991, 1996 және 2000 жылдары. Оның ең жақсы нәтижесі - 7,81% қолдаумен үшінші орын. 26 желтоқсанда кандидат ретінде тіркелді. | 26 желтоқсан 2007 жыл.

| Геннадий Зюганов (63) Коммунистік партия (науқаны) |
|---|
| Мемлекеттік Дума депутаты (1993 жылдан қазірге дейін) Коммунистік партияның жетекшісі (1993 жылдан қазірге дейін) |
| Зюганов 1996 жылы (онда ол дауыс берудің бірнеше пайызын ғана алды) және 2000 жылы президенттікке түсті, бірақ 2004 жылы емес. 2007 жылдың 15 желтоқсанында 215 дауыспен ресми түрде ұсынылды. 26 желтоқсанда кандидат ретінде тіркелді. | 26 желтоқсан 2007 жыл.

| Дмитрий Медведев (42) Біртұтас Ресей (науқаны) |
|---|
| Ресейдің бірінші вице-премьері (2005–2008) Кремль штабының бастығы (2003–2005) |
| Медведевті "Біртұтас Ресей" партиясы ұсынды және "Әділ Ресей", Аграрлық партия, "Жасылдар" және Азаматтық билік партиялары қолдады. Оған қоса, оны қазіргі президент Владимир Путин де қолдады. | 21 қаңтар 2008 жыл.

| Қайтарып алынған кандидаттар |
|---|
| Кандидаттың аты, жасы, саяси партиясы | Саяси лауазымдары | Тіркеу күні | Қайтарып алу күні |
| Борис Немцов (48) Оңшыл күштер одағы (науқаны) | Мемлекеттік Дума депутаты (1999–2003) Ресейдің вице-премьері (1997–1998) Ресейдің жанармай және энергетика министрі (1997) Нижегород облысының губернаторы (1991–1997) | 22 желтоқсан 2007 | 26 желтоқсан 2007 |
| Немцов 2007 жылдың 18 желтоқсанында Оңшыл күштер одағынан ұсынылып, 22 желтоқсанда кандидат ретінде тіркелді. Ол 26 желтоқсанда өтінішін қайтарып алып, өз жақтастарын Михаил Касьяновқа дауыс беруге шақырды. |

Науқан

Бірінші вице-премьер болып тағайындалғаннан кейін көптеген саяси бақылаушылар Медведевтің 2008 жылғы президент сайлауында Путиннің орнын алмастырушы ретінде ұсынылатынын күтті. Сергей Иванов және Виктор Зубков сияқты басқа да әлеуетті кандидаттар болды, бірақ 2007 жылдың 10 желтоқсанында президент Путин Медведевті өзінің таңдаулы мұрагері деп жариялады. Путинді қолдаған төрт партия да Медведевті олардың кандидаты ретінде жариялады – Біртұтас Ресей, Әділ Ресей, Ресейдің Аграрлық партиясы және Азаматтық билік. Біртұтас Ресей партиясының съезі 2007 жылдың 17 желтоқсанында өтті, онда делегаттардың құпия дауыс беруі арқылы Медведев 2008 жылғы президенттік сайлауда олардың кандидаты ретінде ресми түрде бекітілді. Ол 2007 жылдың 20 желтоқсанында Орталық сайлау комиссиясында өз кандидатурасын ресми түрде тіркеді және қазіргі заңдарға сәйкес президентке басқа лауазымға орналасуға рұқсат етілмегендіктен, "Газпром" төрағалығынан кететінін айтты. "Газпром" мен Медведевке жақын көздер "Ведомости" газетіне Медведевтің орнын Путин "Газпромда" алмастыруы мүмкін екенін хабарлады. Оның тіркелуі Ресейдің Орталық сайлау комиссиясы 2008 жылдың 21 қаңтарында ресми түрде қабылдады. 2008 жылдың қаңтар айында Медведев президенттік науқанын аймақтарға сапар шегу арқылы бастады. Өзі бекітілгеннен кейін алғашқы сөйлесінде Медведев президент болған жағдайда Владимир Путиннің Ресей үкіметіне жетекшілік ету үшін премьер-министр болып тағайындалатынын мәлімдеді. Конституциялық түрде үшінші рет қатарынан президенттік мерзімге ие болмаса да, бұл рөл Путинге Ресей саясатында ықпалды тұлға ретінде қалуға мүмкіндік берер еді. Путин Медведев президент болып сайланса, ол премьер-министр лауазымын қабылдайтынын уәде берді. Сайлау плакаттарында екеуі "Бірге жеңеміз" ("Вместе победим") деген ұранмен бейнеленген. Сайлауға дейінгі дебаттарда "Star TV" арнасында 20 ақпанда, Богдановтың өкілі Николай Гоца Владимир Жириновскийді және оның партиясын өз жақтастарына өтірік айтқандықтан және сатқандықтан айыптады. Олар үкіметтік бастамаларға қарсылық білдіргенде, оларды жақтағандарын айыптады. Жириновский Гоцаны шаршаңқы, шизофрениялық деп қорқытып, "ибіліс" деп атады және камерадан тыс қалғанда оны ұрып соқты. Богданов пен Гоца Жириновскийге қарсы заңдық шара қолданды. 28 ақпанда өткен тағы бір дебатта Богданов Жириновскиймен жеке сөйлескенін және ол өміріне қауіп төндіргенін және мәселені қайтарып алуды талап еткенін мәлімдеді.

Пікір сауалнамалары

Сайлауға дейін жүргізілген пікір сауалнамаларына сәйкес, халықтың 82%-ға дейін Дмитрий Медведевке, Владимир Путиннің таңдаулы мұрагеріне дауыс беретінін айтты. Екінші ең танымал кандидат - Ресей Коммунистік партиясының жетекшісі Геннадий Зюганов, ол дауыстардың 6%-дан 15%-ға дейін алатыны күтілді. Владимир Путиннің 2007 жылғы парламенттік сайлауда "Біртұтас Ресей" партиясының сайлау тізіміне басшылық ететінін жариялағаннан кейін қыркүйек айында жасалған "Юрий Левада аналитикалық орталығының" пікір сауалнамасы Сергей Иванов пен Дмитрий Медведевке сәйкес 34% және 30% дауыс жинады. Виктор Зубков пен Сергей Глазьев әрқайсысы дауыстардың тек 4% ғана алды.

Жүргізілуі

Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ), халықаралық сайлау стандарттарын бақылаушысы ретінде, Ресей үкіметінің өз бақылаушыларына қатаң шектеулер қойғандықтан сайлауды бақылаудан бас тартты. Апталар бойы келіссөздерден кейін Ресей ODIHR миссиясы үшін бақылаушылар санын арттыруға және сапар уақытын ұзартуға келісті, бірақ ODIHR бұл ұсыныс әлі де олардың талаптарына сай емес екенін мәлімдеді, олар сайлау кампаниясын тиімді бақылау үшін 5 жақын күндерде Ресейге кем дегенде 50 бақылаушыларын жіберуі керек екенін талап етті. Мәскеу ұсынған күнді. Ресей бұл талапқа жауап ретінде өзінің халықаралық міндеттемелерін толық орындап жатқанын және 400 мониторға шақыру халықаралық стандарттарға сай екенін мәлімдеді. Ол ЕҚЫҰ дауды саясиландыруға тырысып жатыр деп айыптады және ODIHR бастапқыда сайлауды бойкоттауға ниеттенгенін күдіктенді, ODIHR "негізгі этикалық нормаларға немқұрайлы қарағанын" айтты, бұл ODIHR бастапқыда өзара қабылданатын бақылау шарттарына келісуге тіпті тырыспағанын көрсетеді. Ресейдің Сыртқы істер министрлігінің өкілі Михаил Камынин "ODIHR ешқандай түсіндірме бермей, компромиссіз бас тартты. Мұндай әрекеттерді қабылдамаймыз" деді. Камынин Мәскеу ЕҚЫҰ-ның бас тартуына "өте өкінетінін" қосты, ұйымды, ол сайлау кампанияларын бақылау үшін бір-екі апта бұрын 10-20 саршенді жіберетін әдеттегідей, ұйымды айыптады.

Нәтижелер

Медведевті Аграрлық партия, Әділ Ресей, Ресейлік экологиялық партия "Жасылдар" және Азаматтық күш те қолдады, бірақ ол ресми түрде "Біріккен Ресей" партиясының кандидат ретінде тіркелді.

Федералды субъект бойынша нәтижелер

Федеральный субъектМедведевЗюгановЖириновскийБогданов#%#%#%#%Адыгея151,44169.7746,68621.5115,0926.951,8610.86Алтайский край736,57860.35284,15923.28170,21413.9513,9301.14Алтайская Республика80,463 73.8217,20615.797,9378.201,1231.03Амурская область287,525 63.6279,32919.7663,97214.155,0661.12Архангельская область417,355 66.98116,98118.7772,47211.6310,4751.68Астраханская область380,35075.2887,34517.2929,2985.803,7800.75Башкортостан2,315,46788.01208,6797.9375,5002.8715,8590.60Белгородская область638,06868.96200,17021.6463,1236.828,8630.96Брянская область405,81961.82179,51027.3456,4098.596,5610.99Бурятия342,73670.8489,31518.4640,1108.295,0071.03Чечня474,77888.7011,7232.1943,6178.154,5330.85Челябинская область1,214,02865.63374,06620.22209,10611.3028,4431.54Чукотский автономный округ26,18081.412,3067.172,8258.784031.25Чувашия466,17066.48158,27022.5756,0217.997,0641.01Дагестан1,190,97491.9293,8737.246,3510.491,9750.15Ингушетия140,44291.662,2581.4710,2576.691650.11Ивановская область302,96364.9294,04920.1557,26312.276,8771.47Иркутская область738,79361.24263,21721.82169,50714.0519,8541.65Еврейская автономная область61,58767.3918,17019.889,1029.961,0481.15Калининградская область269,25762.09100,66723.2150,59911.676,9971.61Кабардино-Балкария421,55188.8041,0758.6510,7872.277570.16Калмыкия102,40771.5631,90822.305,9264.141,3800.96Калужская область352,44665.54117,31821.8253,2359.907,4941.39Камчатский край106,08569.3922,67914.8319,74812.922,3091.51Карачаево-Черкесия252,19790.3522,1047.923,5811.285230.19Карелия211,67067.2554,39817.2839,42012.525,4741.74Кемеровская область1,212,87370.51145,4018.45258,54715.0347,3042.75Хабаровский край499,29164.12141,19118.13110,30614.1715,7562.02Ханты-Мансийский автономный округ528,49966.68114,77914.48126,23515.9312,7141.60Хакасия147,20860.4755,46922.7933,75013.863,6141.47Кировская область608,71376.29112,99114.1657,8797.257,8300.98Коми Республика385,44771.7479,45114.7959,60111.096,7701.26Костромская область226,36162.4482,38022.7245,71312.614,6931.29Краснодарский край2,332,58175.06522,72516.82185,6835.9725,7710.83Красноярский край814,84262.47268,93820.62183,47614.0718,8811.14Курганская область319,48264.93101,56920.6452,14712.635,1491.05Курская область407,23264.27138,25621.8274,19211.716,4471.02Ленинградская область556,25070.19142,09817.9374,6620.4210,6511.34Липецкая область482,21065.84159,57521.7870,13021.798,9521.22Магаданская область53,87063.0717,16820.1011,84113.861,3041.53Марий Эл329,25777.2261,49714.4226,6436.254,1530.97Мордовия551,38290.3141,4736.7912,8142.101,5410.25Московская область2,654,10870.41678,74618.01320,2438.5054,5251.45Москва3,285,99071.52756,93616.48347,3297.5693,7142.04Мурманская область302,75765.2684,63818.2462,02913.378,4061.81Ненецкий автономный округ14,61461.544,25717.924,05417.074401.85Нижегородская область1,133,12461.84438,28223.92209,80111.4527,0961.48Северная Осетия-Алания259,91073.3569,18919.5316,3504.612,0070.57Новгородская область210,14565.8164,45920.1836,81311.534,5191.42Новосибирская область823,20161.90326,59124.56143,60610.8019,4791.46Омская область803,18763.04278,54021.86154,31812.1119,3431.52Оренбургская область626,85060.81271,12626.30111,29010.8011,2591.09Орловская область331,46766.38113,67022.7640,6148.134,6900.94Пензенская область331,46771.40158,86219.0454,2096.507,6010.91Пермский край790,26867.30196,12416.70155,39113.2317,7521.51Приморский край620,96863.84191,40119.68129,20513.2815,5261.60Псковская область280,08570.1681,14420.3230,1977.563,6180.91Ростовская область1,772,59576.94351,88915.27141,3536.1419,6850.85Рязанская область364,46060.82145,20724.2372,12312.048,6531.44Санкт-Петербург1,652,52972.27383,49516.77167,8687.3442,5551.86Саха (Якутия)302,06067.7891,50320.5337,7438.477,7011.73Самарская область933,60564.08329,68122.63157,23710.7918,6291.28Саратовская область1,110,00475.62237,55316.2591,0946.2112,0550.82Сахалинская область141,31563.5247,30021.2627,23512.243,7611.69Свердловская область1,432,01068.98273,62913.18302,88714.5934,5881.67Смоленская область319,84259.26132,42724.5471,81713.317,4971.39Ставропольский край827,51764.79295,81323.16127,0039.9413,2971.04Тамбовская область483,11772.51128,76519.3335,8775.385,1040.77Татарстан1,867,92179.24304,78912.93130,8205.5528,9751.23Томская область297,04864.1288,74419.1661,32213.248,9331.93Тульская область585,95867.80177,13320.4977,3828.9510,1401.17Тува118,09189.327,6385.784,1743.167720.58Тверская область519,38067.57147,43419.1883,23410.839,9111.29Тюменская область676,84878.8880,8859.4380,9959.4410,0631.17Удмуртская Республика551,02670.46126,53716.1884,52710.8110,9131.40Ульяновская область443,11566.93141,32621.3560,6909.178,0591.22Владимирская область433,58564.05147,83321.8478,08411.539,5571.41Волгоградская область743,77562.27289,61324.25135,79311.3713,2351.11Вологодская область451,22068.54105,31916.0284,55412.869,6221.46Воронежская область886,36266.27301,96322.58119,7288.9512,6420.95Ямало-Ненецкий автономный округ268,75583.8623,1747.2323,6867.392,7800.87Ярославская область404,56663.58131,36820.6479,76912.5410,2211.61Забайкальский край375,40765.8198,95817.3584,15114.755,8011.02ДругиеБайконур (Казахстан)10,04979.221,2559.891,1298.901331.05Голосование экспатриантов283,29885.8024,9327.5514,6954.453,7361.13Источник: ЦИК

Реакциялар

Russia Today басылымының хабарлауынша, Батыс ақпарат құралдарының көпшілігі Ресейдегі президенттік сайлауды әдемі көрініс ретінде бейнеледі. Ол сайлаудың бұрмаланғаны туралы айыптауларға қатысқан халықаралық сайлау бақылаушыларының ешқайсысы қолдау көрсетпегенін мәлімдеді. Саяси сарапшы және "Біріккен Ресей" партиясының өкілі Сергей Марков, бұл сайлаудың нәтижесі Владимир Путиннің саясатына ресейліктердің қолдауының арқасында бұрыннан белгілі болғанын айтты. "Ресей халқы осы саясаттың жетістіктерін көрді және олардың жалғасуын қалайды", - деді ол. Марков, Батыстың Украина мен Грузиядағыдай сайлау процесіне араласып, оның бағытын өзгертуі мүмкін деген опасынан қозғыды.