Сомалиленд экономикасы: мал шаруашылығы, экспорт, ЖІӨ ($853/басқа, $2.58 млрд), COVID-19 әсері, Баб-эль-Мандеб стратегиялық орны. Сауда, даму мүмкіндіктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сомалиленд экономикасы негізінен алғашқы өндіріс және ауыл шаруашылығына сүйенген, онда мал шаруашылығы елдің басты экспорты болып табылады. Оны көршілес Джибути және Эфиопияға, сондай-ақ БАӘ, Сауд Арабиясы және Оман сияқты Перс шығанағы елдеріне жөнелтеді. 2024 жылғы мәліметтер бойынша Сомалилендтің жан басына шаққандағы ЖІӨ 853 доллар, ал жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 2,583,000,000 долларды құрайды, оның көп бөлігі шетелде жұмыс істейтін сомалилерден түсетін ақшалай аударымдар есебінен толықтырылады. COVID-19 пандемиясы Сомалилендтің сауда ағындарын шектеді, ауыл шаруашылығы секторындағы сұраныс азайды, бұл салық кірістерінің маңызды көзіне әсер етті. Сомалиленд Аден шығанағында, Баб-әл-Мандеб бұғазына жақын орналасқан, ол әлемдік тасымалдаудың үштен бірінен асып өтетін маңызды теңіз жолы. Оның географиялық орналасуы үкіметке жаңа сауда және даму келісімдерін тартуға көмектесті. 2016 жылдың соңында DP World Бербера портын басқару және жаңартуға, сондай-ақ порттан Эфиопия шекарасына дейінгі дәлізді дамытуға шамамен 450 миллион АҚШ доллары инвестициялауға уәде берді. 2021 жылы жобаға Ұлыбритания үкіметінің CDC тобы қосылып, қаржыландыру көлемін екі есеге арттырды.
The Economy of Somaliland largely relies on primary production and agriculture, where livestock is the main export of the country, which it ships to neighbouring Djibouti and Ethiopia, as well as to Gulf states, such as UAE, Saudi Arabia and Oman. Somaliland has a GDP per capita of $853 and a gross domestic product GDP of $2,583,000,000 as of 2024, most of which it receives in remittances from Somalis working abroad. The COVID 19 pandemic has restricted Somaliland's trade flows with decreased demand in the agriculture sector, a significant source of tax revenue. Somaliland is located along the Gulf of Aden, near the entrance to the Bab al Mandeb, a major sea lane through which almost one third of the world's shipping passes. Its location has helped the government attract new trade and development deals. In late 2016, the DP World announced that it would invest nearly US$450 million to manage and upgrade the Port of Berbera and develop a corridor running from the Port to the Ethiopian border. In 2021 the project was joined by the UK government's CDC Group which has doubled the funding.
Шолу
Сомалиленд шиллингі, елдің танылмауы себепті Сомалилендтен тыс жерлерде оңай айырбастау мүмкін емес, 1994 жылы конституциялық түрде құрылған Сомалиленд Банкі, орталық банкпен реттеледі. Сомалиленд танылмағандықтан, халықаралық донорларға көмек көрсету қиындық тудырып отыр. Осының салдарынан, үкімет негізінен салық түсімдері мен Сомали диаспорасынан түсетін аударымдарға сүйенеді, олар Сомали экономикасына зор үлес қосады. Сомалилендке аударымдар ақша аудару компаниялары арқылы келіп түседі, олардың ішіндегі ең ірісі – Dahabshiil, ол қазіргі заманғы ақша аудару ережелеріне сәйкес келетін сирек сомалилік компаниялардың бірі. Дүниежүзілік банк есебі бойынша, Перс шығанағы елдерінен, Еуропадан және АҚШ-тан эмигранттар Сомалиге жыл сайын шамамен 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде ақша жібереді. Сарапшылардың пікірінше, Dahabshiil осы соманың үштен екі бөлігін өңдей алады, ал оның жартысы тікелей Сомалилендке жетеді. 1990 жылдардың соңынан бері, мемлекеттік қызметтердің шектеулі көлемімен қатар, үкіметтік емес ұйымдардың, діни топтардың, халықаралық қауымдастықтың (әсіресе диаспораның) және жеке сектордың үлесі арқасында қызмет көрсету деңгейі айтарлықтай жақсарды. Жергілікті және муниципалитеттер Харгейсада сумен жабдықтау, Берберада білім беру, электр энергиясы және қауіпсіздік сияқты маңызды мемлекеттік қызметтерді дамытуда. 2014 жылы Dahabshil Bank International аймақтың алғашқы коммерциялық банкі атанды. 2017 жылы Могадишудегі Premier Bank Харгейсада филиал ашты. Сомалилендте түрлі телекоммуникация компанияларының да филиалдары бар. Олардың ішінде Сомалилендтегі ең ірі операторлардың бірі – Telesom. 2002 жылы жергілікті нарықты GSM, стационарлық байланыс және интернетке қол жеткізу сияқты телекоммуникациялық қызметтермен қамтамасыз ету мақсатымен құрылған Telesom, Сомали мен Сомалилендтегі 40-тан астам ауданды қамтитын, елдің барлық ірі қалаларын қамтыған кең желіге ие. Бұған қоса, Telesom ең арзан халықаралық қоңырау шалу тарифтерін ұсынады, оның бағасы ең жақын бәсекелесінен 0,2 АҚШ долларына төмен. Аймақта қызмет көрсететін басқа телекоммуникация компанияларының қатарында Somtel, Telcom және NationLink бар. Мал шаруашылығы – Сомалиленд экономикасының тірегі. Бербера порты арқылы қой, түйе және ірі қара мал Сауд Арабиясы сияқты Перс шығанағы елдеріне жіберіледі. Ел Африка мүйісіндегі ең ірі мал базарларына ие, сомали тілінде "сейлад" деп аталады. Бурао және Йироу базарларында күн сайын 10 000-ға жуық қой мен ешкі сатылады, олардың көпшілігі Бербера порты арқылы Перс шығанағы мемлекеттеріне жөнелтіледі. Бұл базар Африка мүйісінің барлық аймандарынан мал қабылдайды. Ауыл шаруашылығы, әсіресе дәнді дақылдар мен бау-бақша өнімдерін өндіруде, перспективалы сала ретінде қарастырылады. Кен өндірудің де әлеуеті бар, бірақ қазіргі уақыттағы операциялар қарапайым карьерлік өндіріспен шектеледі, әртүрлі мөлшердегі минералдық қорлардың болуына қарамастан.
The Somaliland shilling, which cannot easily be exchanged outside Somaliland on account of the nation's lack of recognition, is regulated by the Bank of Somaliland, the central bank, which was established constitutionally in 1994. Since Somaliland is unrecognised, international donors have found it difficult to provide aid. As a result, the government relies mainly upon tax receipts and remittances from the large Somali diaspora, which contribute immensely to Somaliland's economy. Remittances come to Somaliland through money transfer companies, the largest of which is Dahabshiil, one of the few Somali money transfer companies that conform to modern money transfer regulations. The World Bank estimates that remittances worth approximately US$1 billion reach Somalia annually from émigrés working in the Gulf states, Europe and the United States. Analysts say that Dahabshiil may handle around two thirds of that figure and as much as half of it reaches Somaliland alone. Since the late 1990s, service provisions have significantly improved through limited government provisions and contributions from non governmental organisations, religious groups, the international community (especially the diaspora), and the growing private sector. Local and municipal governments have been developing key public service provisions such as water in Hargeisa and education, electricity, and security in Berbera. In 2014, Dahabshil Bank International became the region's first commercial bank. In 2017 Premier Bank from Mogadishu opened a branch in Hargeisa. Various telecommunications firms also have branches in Somaliland. Among these companies is Telesom, one of the largest operators in Somaliland. Founded in 2002 with the objective of supplying the local market with telecommunications services such as GSM, fixed line, and Internet access, it has an extensive network that covers all of Somaliland's major cities and more than 40 districts in both Somalia and Somaliland. Telesom also offers among the cheapest international calling rates at US$0.2 less than its nearest competitor. Other telecommunication firms serving the region include Somtel, Telcom and NationLink. Livestock is the backbone of Somaliland's economy. Sheep, camels, and cattle are shipped from the Berbera port and sent to Gulf Arab countries, such as Saudi Arabia. The country is home to some of the largest livestock markets, known in Somali as seylad, in the Horn of Africa, with as many as 10,000 heads of sheep and goats sold daily in the markets of Burao and Yirowe, many of whom shipped to Gulf states via the port of Berbera. The market handles livestock from all over the Horn of Africa. Agriculture is generally considered to be a potentially successful industry, especially in the production of cereals and horticulture. Mining also has potential, though simple quarrying represents the extent of current operations, despite the presence of diverse quantities of mineral deposits.
Туризм
Харгейсаның шетінде орналасқан Лаас Гейлдегі тас өнерлері мен үңгірлер жергілікті туристер арасында танымал. Барлығы он үңгірден тұрады, олар 2002 жылы француз археологиялық тобы тапқан, және шамамен 5000 жылға дейін сонатындығы айтылады. Үкімет пен жергілікті тұрғындар үңгір суреттерін сақтап, тек шектеулі туристерге ғана кіруге рұқсат береді. Басқа да көрнекті орындарға Харгейсадағы Бостандық аркасы және қала орталығындағы Соғыс ескерткіші жатады. Аймақ бойынша табиғи көрікті жерлер көптеп кездеседі. Нааса Хаблоод – Харгейсаның шетінде орналасқан екі төбе, аймақтағы сомалиліктер оны әсем табиғи нысан деп санайды. Сауда, өнеркәсіп және туризм министрлігі саяхатшыларды Сомалилендтің тарихи қалалары мен кенттеріне баруға шақырады. Шейх қаласы Бербераға жақын орналасқан, онда 40 жылдан астам уақыт бойы өзгеріссіз сақталған ескі британдық отаршылдық ғимараттар бар. Берберада тарихи және әсерлі Осман сәулетінің ғимараттары да бар. Тағы бір танымал тарихи қала – Зейла. Зейла бір кезде Осман империясының бір бөлігі болған, Йемен мен Египетке тәуелді болған және 19 ғасырда маңызды сауда орталығы болған. Бұл қалаға ескі отаршылдық ескерткіштерін, жағалаудағы мангрлер мен коралды рифтерін, биік жартастарын және жағажайларын көру үшін келеді. Сомалилендтің көшпелі мәдениеті де туристерді қызықтырады. Көшпелілер көбінесе ауылдық жерлерде тұрады. Сомалилендке қызмет көрсететін ең ірі әуе компаниясы – Daallo Airlines, ол сомалиліктерге тиесілі жеке тасымалдаушы және Сомали әуе компаниясы жұмысын тоқтатқаннан кейін халықаралық рейстерді жүзеге асырады. African Express Airways және Ethiopian Airlines та Сомалилендтен Джибути қаласына, Аддис-Абебаға, Дубайға және Джиддаға рейстер ұсынады, сондай-ақ Харгейсадағы Эгал халықаралық әуежайы арқылы Хаж және Умра қажылық сапарларына билет сатады. Елдегі басқа да маңызды әуежайлардың бірі – Бербера әуежайы. Ақпарат көздері, мысалы Horn Daily, Эфиопия мен Сомалилендтің Бербера аймандарын байланыстыратын, Сомалилендтегі локомотив каботажымен жүзеге асырылатын және Джибутиден басқа Эфиопияға тауар экспорттауға мүмкіндік беретін жаңа теміржол желісінің салынуын жоспарлап отырғанын хабарлады. Бұл теміржол желісінің құны шамамен 1,5 миллиард долларға бағаланады және Харгейса, Аддис-Абеба және Бербера қалаларынан өтеді.
The rock art and caves at Laas Geel, situated on the outskirts of Hargeisa, are a popular local tourist attraction. Totaling ten caves, they were discovered by a French archaeological team in 2002 and are believed to date back around 5,000 years. The government and locals keep the cave paintings safe and only a restricted number of tourists are allowed entry. Other notable sights include the Freedom Arch in Hargeisa and the War Memorial in the city centre. Natural attractions are very common around the region. The Naasa Hablood are twin hills located on the outskirts of Hargeisa that Somalis in the region consider to be a majestic natural landmark. The Ministry of Commerce, Industries and Tourism has also encouraged travellers to visit historic towns and cities in Somaliland. The historic town of Sheikh is located near Berbera and is home to old British colonial buildings that have remained untouched for over forty years. Berbera also houses historic and impressive Ottoman architectural buildings. Another equally famous historic city is Zeila. Zeila was once part of the Ottoman Empire, a dependency of Yemen and Egypt and a major trade city during the 19th century. The city has been visited for its old colonial landmarks, offshore mangroves and coral reefs, towering cliffs, and beach. The nomadic culture of Somaliland has also attracted tourists. Most nomads live in the countryside. The most prominent airlines serving Somaliland is Daallo Airlines, a Somali owned private carrier with regular international flights that emerged after Somali Airlines ceased operations. African Express Airways and Ethiopian Airlines also fly from airports in Somaliland to Djibouti City, Addis Ababa, Dubai and Jeddah, and offer flights for the Hajj and Umrah pilgrimages via the Egal International Airport in Hargeisa. Other major airports in the country include the Berbera Airport. New Rail line linking Ethiopia and Somaliland Berbera Regions with Locomotive Cabotage in Somaliland , and exports towards Ethiopia as alternative cargo route other than Djibouti , media sources such as Horn daily state a rail line between Berbera and Addis Ababa is in the planning That would cost around 1.5 Bn Dollars and would Pass between Hargeisa Addis Ababa and Berbera .
Порттар
2016 жылдың маусым айында Сомалиленд үкіметі Бербера стратегиялық портын басқару үшін DP World компаниясымен келісімге келді, мақсаты өнімді қуатты арттыру және құрлықта қалған Эфиопия үшін балама порт ретінде қызмет ету. 2021 жылы жобаға Ұлыбритания үкіметінің CDC тобы қосылды, бұл Бербераға 1 миллиард доллар инвестиция құйып, қаржыландыруды екі есеге арттырды. Genel Energy компаниясы 2018 жылдың соңына дейін Айнабодан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан Буур Даабтағы SL 10B және SL 13 блоктарында барлау ұңғымасын бұрғылауға кіріседі. Сомалиленд Тосан-1 құдырының бұрғылау жұмыстары сәтті сейсмик деректерден кейін 2024 жылы басталады, Toosan Oil компаниясының бағалауынша 700 миллион баррельдей шикі мұнай бар.
In June 2016, the Somaliland government signed an agreement with DP World to manage the strategic port of Berbera with the aim of enhancing productive capacity and acting as an alternative port for landlocked Ethiopia. In 2021 the project was joined by the UK government's CDC Group which has doubled the funding, making Berbera a $1 billion investment. Genel Energy is set to drill exploration well for SL 10B and SL 13 block in Buur Dhaab 20 kilometers northwest of Aynabo by the end of 2018. Somaliland Toosan Well 1 Drills in Place in 2024 after successful seismic data Toosan Oil estimates around 700 Million barrels of Crude.