Кіріспе

Сомалиленд экономикасы негізінен алғашқы өндіріс және ауыл шаруашылығына сүйенген, онда мал шаруашылығы елдің басты экспорты болып табылады. Оны көршілес Джибути және Эфиопияға, сондай-ақ БАӘ, Сауд Арабиясы және Оман сияқты Перс шығанағы елдеріне жөнелтеді. 2024 жылғы мәліметтер бойынша Сомалилендтің жан басына шаққандағы ЖІӨ 853 доллар, ал жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 2,583,000,000 долларды құрайды, оның көп бөлігі шетелде жұмыс істейтін сомалилерден түсетін ақшалай аударымдар есебінен толықтырылады. COVID-19 пандемиясы Сомалилендтің сауда ағындарын шектеді, ауыл шаруашылығы секторындағы сұраныс азайды, бұл салық кірістерінің маңызды көзіне әсер етті. Сомалиленд Аден шығанағында, Баб-әл-Мандеб бұғазына жақын орналасқан, ол әлемдік тасымалдаудың үштен бірінен асып өтетін маңызды теңіз жолы. Оның географиялық орналасуы үкіметке жаңа сауда және даму келісімдерін тартуға көмектесті. 2016 жылдың соңында DP World Бербера портын басқару және жаңартуға, сондай-ақ порттан Эфиопия шекарасына дейінгі дәлізді дамытуға шамамен 450 миллион АҚШ доллары инвестициялауға уәде берді. 2021 жылы жобаға Ұлыбритания үкіметінің CDC тобы қосылып, қаржыландыру көлемін екі есеге арттырды.

Шолу

Сомалиленд шиллингі, елдің танылмауы себепті Сомалилендтен тыс жерлерде оңай айырбастау мүмкін емес, 1994 жылы конституциялық түрде құрылған Сомалиленд Банкі, орталық банкпен реттеледі. Сомалиленд танылмағандықтан, халықаралық донорларға көмек көрсету қиындық тудырып отыр. Осының салдарынан, үкімет негізінен салық түсімдері мен Сомали диаспорасынан түсетін аударымдарға сүйенеді, олар Сомали экономикасына зор үлес қосады. Сомалилендке аударымдар ақша аудару компаниялары арқылы келіп түседі, олардың ішіндегі ең ірісі – Dahabshiil, ол қазіргі заманғы ақша аудару ережелеріне сәйкес келетін сирек сомалилік компаниялардың бірі. Дүниежүзілік банк есебі бойынша, Перс шығанағы елдерінен, Еуропадан және АҚШ-тан эмигранттар Сомалиге жыл сайын шамамен 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде ақша жібереді. Сарапшылардың пікірінше, Dahabshiil осы соманың үштен екі бөлігін өңдей алады, ал оның жартысы тікелей Сомалилендке жетеді. 1990 жылдардың соңынан бері, мемлекеттік қызметтердің шектеулі көлемімен қатар, үкіметтік емес ұйымдардың, діни топтардың, халықаралық қауымдастықтың (әсіресе диаспораның) және жеке сектордың үлесі арқасында қызмет көрсету деңгейі айтарлықтай жақсарды. Жергілікті және муниципалитеттер Харгейсада сумен жабдықтау, Берберада білім беру, электр энергиясы және қауіпсіздік сияқты маңызды мемлекеттік қызметтерді дамытуда. 2014 жылы Dahabshil Bank International аймақтың алғашқы коммерциялық банкі атанды. 2017 жылы Могадишудегі Premier Bank Харгейсада филиал ашты. Сомалилендте түрлі телекоммуникация компанияларының да филиалдары бар. Олардың ішінде Сомалилендтегі ең ірі операторлардың бірі – Telesom. 2002 жылы жергілікті нарықты GSM, стационарлық байланыс және интернетке қол жеткізу сияқты телекоммуникациялық қызметтермен қамтамасыз ету мақсатымен құрылған Telesom, Сомали мен Сомалилендтегі 40-тан астам ауданды қамтитын, елдің барлық ірі қалаларын қамтыған кең желіге ие. Бұған қоса, Telesom ең арзан халықаралық қоңырау шалу тарифтерін ұсынады, оның бағасы ең жақын бәсекелесінен 0,2 АҚШ долларына төмен. Аймақта қызмет көрсететін басқа телекоммуникация компанияларының қатарында Somtel, Telcom және NationLink бар. Мал шаруашылығы – Сомалиленд экономикасының тірегі. Бербера порты арқылы қой, түйе және ірі қара мал Сауд Арабиясы сияқты Перс шығанағы елдеріне жіберіледі. Ел Африка мүйісіндегі ең ірі мал базарларына ие, сомали тілінде "сейлад" деп аталады. Бурао және Йироу базарларында күн сайын 10 000-ға жуық қой мен ешкі сатылады, олардың көпшілігі Бербера порты арқылы Перс шығанағы мемлекеттеріне жөнелтіледі. Бұл базар Африка мүйісінің барлық аймандарынан мал қабылдайды. Ауыл шаруашылығы, әсіресе дәнді дақылдар мен бау-бақша өнімдерін өндіруде, перспективалы сала ретінде қарастырылады. Кен өндірудің де әлеуеті бар, бірақ қазіргі уақыттағы операциялар қарапайым карьерлік өндіріспен шектеледі, әртүрлі мөлшердегі минералдық қорлардың болуына қарамастан.

Туризм

Харгейсаның шетінде орналасқан Лаас Гейлдегі тас өнерлері мен үңгірлер жергілікті туристер арасында танымал. Барлығы он үңгірден тұрады, олар 2002 жылы француз археологиялық тобы тапқан, және шамамен 5000 жылға дейін сонатындығы айтылады. Үкімет пен жергілікті тұрғындар үңгір суреттерін сақтап, тек шектеулі туристерге ғана кіруге рұқсат береді. Басқа да көрнекті орындарға Харгейсадағы Бостандық аркасы және қала орталығындағы Соғыс ескерткіші жатады. Аймақ бойынша табиғи көрікті жерлер көптеп кездеседі. Нааса Хаблоод – Харгейсаның шетінде орналасқан екі төбе, аймақтағы сомалиліктер оны әсем табиғи нысан деп санайды. Сауда, өнеркәсіп және туризм министрлігі саяхатшыларды Сомалилендтің тарихи қалалары мен кенттеріне баруға шақырады. Шейх қаласы Бербераға жақын орналасқан, онда 40 жылдан астам уақыт бойы өзгеріссіз сақталған ескі британдық отаршылдық ғимараттар бар. Берберада тарихи және әсерлі Осман сәулетінің ғимараттары да бар. Тағы бір танымал тарихи қала – Зейла. Зейла бір кезде Осман империясының бір бөлігі болған, Йемен мен Египетке тәуелді болған және 19 ғасырда маңызды сауда орталығы болған. Бұл қалаға ескі отаршылдық ескерткіштерін, жағалаудағы мангрлер мен коралды рифтерін, биік жартастарын және жағажайларын көру үшін келеді. Сомалилендтің көшпелі мәдениеті де туристерді қызықтырады. Көшпелілер көбінесе ауылдық жерлерде тұрады. Сомалилендке қызмет көрсететін ең ірі әуе компаниясы – Daallo Airlines, ол сомалиліктерге тиесілі жеке тасымалдаушы және Сомали әуе компаниясы жұмысын тоқтатқаннан кейін халықаралық рейстерді жүзеге асырады. African Express Airways және Ethiopian Airlines та Сомалилендтен Джибути қаласына, Аддис-Абебаға, Дубайға және Джиддаға рейстер ұсынады, сондай-ақ Харгейсадағы Эгал халықаралық әуежайы арқылы Хаж және Умра қажылық сапарларына билет сатады. Елдегі басқа да маңызды әуежайлардың бірі – Бербера әуежайы. Ақпарат көздері, мысалы Horn Daily, Эфиопия мен Сомалилендтің Бербера аймандарын байланыстыратын, Сомалилендтегі локомотив каботажымен жүзеге асырылатын және Джибутиден басқа Эфиопияға тауар экспорттауға мүмкіндік беретін жаңа теміржол желісінің салынуын жоспарлап отырғанын хабарлады. Бұл теміржол желісінің құны шамамен 1,5 миллиард долларға бағаланады және Харгейса, Аддис-Абеба және Бербера қалаларынан өтеді.

Порттар

2016 жылдың маусым айында Сомалиленд үкіметі Бербера стратегиялық портын басқару үшін DP World компаниясымен келісімге келді, мақсаты өнімді қуатты арттыру және құрлықта қалған Эфиопия үшін балама порт ретінде қызмет ету. 2021 жылы жобаға Ұлыбритания үкіметінің CDC тобы қосылды, бұл Бербераға 1 миллиард доллар инвестиция құйып, қаржыландыруды екі есеге арттырды. Genel Energy компаниясы 2018 жылдың соңына дейін Айнабодан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан Буур Даабтағы SL 10B және SL 13 блоктарында барлау ұңғымасын бұрғылауға кіріседі. Сомалиленд Тосан-1 құдырының бұрғылау жұмыстары сәтті сейсмик деректерден кейін 2024 жылы басталады, Toosan Oil компаниясының бағалауынша 700 миллион баррельдей шикі мұнай бар.