Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Сахара аймағы. Тирис әл-Гарбия (تيرس الغربية) – 1975 және 1979 жылдар аралығында Мавританияның басқаруында болған Батыс Сахара аймағының атауы.
Area of Western Sahara
Tiris al Gharbiyya (تيرس الغربية) was the name for the area of Western Sahara under Mauritanian control between 1975 and 1979.
Тарих
Мавритания 1975 жылы Мадрид келісімінен кейін бұрынғы испан колониясы Испан Сахарасының оңтүстік үштен бірін аннексиялады, ал Марокко солтүстік екі үштен бірін (Сагиа-эль-Хамра және Рио-де-Ороның солтүстік жартысын) өз Оңтүстік провинциялары ретінде иеленді. Екі ел де осы аймаққа тарихи құқықтары бар екенін мәлімдеді, ал Біріккен Ұлттар Ұйымы жергілікті халықтың (сахрауилердің) өзін-өзі анықтау құқығы бар екенін және аумақтың тағдырын анықтау үшін референдум өткізілуі керек екенін талап етті – яғни, аумақ көрші мемлекеттердің біріне қосылуы немесе тәуелсіз мемлекет құруы мүмкін. Соңғысы Сахрауи ұйымы – Полисарио майданының басты мақсаты болды, ол осы уақытқа дейін Испаниямен күрескен күштерін екі елге қарсы бағыттап, партизандық соғыс жүргізді. Мавританияға қарсы шабуылдары өте тиімді болды. Полисарио Зуэраттағы темір кенішіне және Мавритания темір жолына (елдің темір кенінің басым бөлігін экспортқа жағалауға тасыған) жасаған шабуылдары, сондай-ақ соғысқа кеткен шығындар елді экономикалық құлдыраудың алдына жеткізіп, армия мен үкімет аппаратында жағдайды шиеленістірді. 1978 жылы Моктар Ульд Дадданың бір партиялық үкіметі соғыстағы сәтсіздіктер салдарынан әлсіреп, наразы әскери шенеуніктердің төңкерісінен құлады. Содан кейін Мавритания қақтығыстан бас тартып, Батыс Сахараның кез келген бөлігіне деген талаптарынан бас тартып, барлық әскерін шығарды. Мавритания басып алған аймақтарға Марокко кірді, ол содан бері бүкіл аумаққа иелік етуді талап етуде, Полисарио мен оның басты қолдаушысы Алжирдің қарсылығына қарамастан. Мавритания президенті Мохамед Хуна Ульд Хайдалла 1984 жылы Полисарио қолдаған Сахара Араб Демократиялық Республикасын (САДР) аймақтың заңды билеушісі деп мойындады. Бірақ сол жылы тағы бір әскери төңкеріс салдарынан құлатылғаннан кейін, бұл позиция Марокконы баю үшін ашық түрде өзгертілмесе де, көбінесе әлсіретілді.
Mauritania annexed the southern third of the former Spanish colony of Spanish Sahara in 1975 after the Madrid Accords, with Morocco taking the northern two thirds (Saguia el Hamra and the northern half of Río de Oro) as its Southern Provinces. Both countries claimed historical rights over the area, while the United Nations demanded that the indigenous population (Sahrawis) had a right to self determination, and should be allowed to decide through a referendum whether the territory should join either of the neighbouring states, or be established as an independent country. The latter was the preferred option of the Polisario Front, a Sahrawi organization which turned its guerrilla forces against both countries, having until then fought Spain. Its attacks against Mauritania proved highly effective. Polisario strikes against the iron mines at Zouerate and the Mauritania Railway (which carried most of the country's iron ore to the coast for export), as well as the costs of the war effort, soon brought the country to the brink of economic collapse, and produced increasing tensions in the Army and Government apparatus. In 1978, the one party government of Moktar Ould Daddah was severely compromised by the failing war effort, and fell to a coup by disgruntled Army officers. Mauritania then disengaged from the conflict, surrendering its claims to any part of Western Sahara, and pulling out all its troops. The areas occupied by Mauritania were entered by Morocco, which has since claimed ownership over the entire territory, despite continued opposition by Polisario, and its main backer, Algeria. Mauritanian President Mohamed Khouna Ould Haidalla in 1984 proceeded to recognize the Polisario backed Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) as the legitimate sovereign of the area. After his toppling in yet another military coup d'état later the same year, this position was increasingly downplayed – though never explicitly overturned – in order to appease Morocco.
Шекаралары мен ерекшеліктері
Батыс Тирис – бұрынғы испандық Сахараның оңтүстік провинциясы Рио-де-Ороның төменгі жартысы, халқы 12 897 адамды құрады. Ол көбінесе шөл далалық, құрғақ жерлерден тұрады, онда бірнеше мың сахаралық көшпелілер қоныстанды, олардың көпшілігі 1975 жылы Алжирдің Тиндуф провинциясына қашқан. Жағалау бойында шағын елді мекендер шашыраңқы орналасқан, олардың ішіндегі ең ірісі – Дахла (бұрынғы Вилла-Сиснерос), провинцияның астанасы болды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, аймақта темір сияқты маңызды минералдық ресурстар болуы мүмкін, сондай-ақ жағалауда мұнайға қатысты болжамдар бар, бірақ оларды растайтын дәлел жоқ. Соғыс салдарынан кез келген геологиялық зерттеу жұмыстары жүргізілмеді. Бүгінгі күнге дейін аймақ көбінесе зерттелмеген және игерілмеген күйде қалып отыр. Бір ғана ерекшелік – Атлант мұхитының балыққа толы сулары. Мавритания оларды пайдаланбады, бірақ Марокко және шетелдік кемелер Марокко лицензиясымен балық аулауды жүзеге асырып келеді. "Тирис" атауы Сахараның шөл даласын білдіреді. Мавританияның халықаралық тұрғыдан мойындалған аумағындағы ең солтүстік провинциясы Тирис-Земмур деп аталады, мұнда "Земмур" Батыс Сахараның орталық бөлігіндегі таулы аймаққа сілтеме жасайды. Олд Дадда үкіметінің аймаққа қатысты талаптары Мавританияның мавр халқы мен Батыс Сахара тайпалары арасындағы берік мәдени және тайпалық байланыстарға негізделген. Үкімет олардың барлығы бір халықтың бір бөлігі екенін айтты, сонымен қатар, кейбір мавританиялық әмірліктердің (тайпалық иеліктер) осы тайпаларға отаршылдыққа дейін билік еткендігі туралы пікірді де алға тартты. Халықаралық сот алдында Мавритания 1975 жылы бүкіл испандық Сахара тарихи тұрғыдан "Билад Чингуэтти" құрамына кіргенін мәлімдеді, ол ресми емес тайпалық және діни қауымдастық болған. Бірақ Мавританияның өзі француз отаршылдығының нәтижесінде пайда болғандықтан, аумақты талап етуге мемлекет болмағанын да мойындады. Сот осы мәдени байланыстардың маңыздылығын мойындады, бірақ олар отаршылдыққа дейін аймаққа немесе оның халқына егемендік құқын бермегенін, сондай-ақ бүгінгі күні егемендіктің негізі бола алмайтынын мәлімдеді. Оның орнына, сахаралықтарға Мавританиямен және/немесе Мароккомен бірігуге немесе тәуелсіздік таңдау мүмкіндігі берілген стандартты өзін-өзі анықтау процесі ұсынылды.
Western Tiris was the lower half of Río de Oro, the southern province of the former Spanish Sahara, comprising with a population of 12,897. It consisted mostly of barren desert terrain, scarcely populated except by some thousands of Sahrawi nomads, many of whom had fled towards the Algerian Tindouf Province in 1975. A few minor settlements dotted the coast, and the largest of these, Dakhla (formerly Villa Cisneros), was made the provincial capital. While some reports indicate the territory may hold important quantities of mineral resources such as iron – and there is speculation, but no proof of, off shore oil – the raging war prevented any serious exploration efforts. It remains mostly unexplored and unexploited to this day. The exception is the rich Atlantic fishing waters. They were never put to use by Mauritania, but have since been fished by Morocco and foreign ships under Moroccan licenses. The name "Tiris" refers to a desert plain of the Sahara. Mauritania's northernmost province (in its internationally recognized territory) is similarly called Tiris Zemmour, where "Zemmour" refers to a mountain range in central Western Sahara. The Ould Daddah government's claims to the territory was based in the strong cultural and tribal ties between the Moorish inhabitants of Mauritania, and the tribes of Western Sahara. The government argued they were all part of the same people, and also put forth the notion of pre colonial sovereignty by certain Mauritanian emirates (tribal fiefdoms) over some of these tribes. Before of the International Court of Justice, Mauritania claimed in 1975 that the entire Spanish Sahara had historically constituted part of "Bilad Chinguetti", which it argued had been an undeclared tribal and religious community. But it also recognized that there had never been a Mauritanian state to claim the territory, since Mauritania itself was a modern day creation of French colonialism. The court recognized the importance of these cultural links, but announced that they had not constituted sovereignty over the territory or its inhabitants before colonialism, and could not by themselves justify sovereignty today. Instead, it recommended a standard self determination process where Sahrawis were given the choice of merger with Mauritania and/or Morocco, or independence.
Мавританияның қазіргі жағдайы
Кейінгі жылдары Мавритания үкіметі Полисарио мен Марокко арасында қатаң бейтараптық саясатын сақтап, сонымен бірге Сауд Араб Демократиялық Республикасын мойындауын жалғастырып келеді. Мавританияның саяси оппозициясының шағын бөліктері кейде осы аймаққа қызығушылық танытады, бірақ оны қайтарып алуға тікелей шақыру өте сирек. Басқа топтар Полисарионы немесе Марокконы қолдайды. Көптеген партиялардың ресми ұстанымы – қақтығыстың екі тарапына да қанағаттандыратын кез келген нәтижені қолдау, және үкімет 1980-жылдардың соңынан бері осы позицияны ұстанып келеді, тіпті Мароккомен қарым-қатынастарға байланысты өзгерістер болған жағдайда да. Қазіргі таңдағы жағдайда аумақ Марокко мен Полисарио күштері арасында Марокконың қорғаныс қабырғасының бойымен де-факто бөлінген, сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының деколонизация процесінің нәтижесі күтіліп тұрған атысты тоқтату күшінде.
In later years, the Mauritanian government has maintained a policy of strict neutrality between Polisario and Morocco, while retaining its recognition of the SADR. Minor parts of the Mauritanian political opposition will occasionally express interest in the area, although direct advocacy for retaking it is very rare. Other groups support either Polisario or Morocco. The official position of most parties is to support any outcome acceptable to both remaining sides of the conflict, and that has also been the government's position since the late 1980s, even if it has varied in tune with relations with Morocco. The territory is now effectively divided between Moroccan and Polisario forces along the length of the Moroccan Wall, and with a cease fire in effect pending the outcome of the United Nations decolonization process.