Кіріспе
Мукуртхи ұлттық паркі (МҰП) – Оңтүстік Үндістанның Батыс Гаттар тау тізбегіндегі Тамил Наду штатының солтүстік-батысындағы Оотакамунд таулы курортының батысында орналасқан қорғалатын аумақ. Парк Нилгири тахрын қорғау мақсатымен құрылған. Парк биік таулы шалғындықтарымен және бұталы жерлерімен сипатталады, олардың арасында жоғау жауын-шашын мөлшерімен, мұзға жақын температурамен және күшті желмен ерекшеленетін биік орналасқан шолалар кездеседі. Мұнда құрып бара жатқан түрлерге жататын әртүрлі жануарлар мекендейді, оның ішінде Бенгал жолбарысы және Азия пілі бар, бірақ парктің басты жануарлар тартылысы – Нилгири тахры. Бұрын парк Нилгири тахры ұлттық паркі деп аталған. Парк Нилгири биосфералық қорығының құрамына кіреді, бұл Үндістандағы алғашқы Халықаралық Биосфералық қорық. Батыс Гаттардың бөлігі ретінде, ол 2012 жылдың 1 шілдесінен бастап ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген.
Mukurthi National Park (MNP) is a protected area located in the western corner of the Nilgiris Plateau west of Ootacamund hill station in the northwest corner of Tamil Nadu state in the Western Ghats mountain range of South India. The park was created to protect its keystone species, the Nilgiri tahr. The park is characterised by montane grasslands and shrublands interspersed with sholas in a high altitude area of high rainfall, near freezing temperatures and high winds. It is home to an array of endangered wildlife, including royal Bengal tiger and Asian elephant, but its main mammal attraction is the Nilgiri tahr. The park was previously known as Nilgiri Tahr National Park. The park is a part of Nilgiri Biosphere Reserve, India's first International Biosphere Reserve. As part of the Western Ghats, it is a UNESCO World Heritage Site since 1 July 2012.
Тарих
Тода тайпасы сияқты жергілікті тайпалар ғасырлар бойы шолалардан отын жинап, мал жаюға, соның ішінде бизон бағуға жұмсаған. Шолаларды бейтараптықпен кесу 19-ғасырдың басында Оотакамунд, Кунур және Веллингтон қалаларында британдық елді мекендер құрылуымен басталды. 1841 жылдан бастап билік «ағаш қорғау» бағдарламасы бойынша белгілі бір шолалардан ағаш кесу үшін конкурсанттарға келісімшарттар берді. 1868 жылы Хиллс комиссары Джеймс Бридс былай деп жазды: «Егер қорғау шаралары қолға алынбаса және тәжірибелі офицердің бақылауымен тиімді жүйемен ұйымдастырылмаса, шолалардың жойылуы тек уақыт мәселесі ғана». Бангитаппал (Канабис таулы жазығы) парктің оңтүстік-батыс шетінде, Сиспара асуының басында екі өзеннің қосылған жерінде орналасқан. Ол 1832 жылы салынған Кожикодтан Отиге дейінгі ескі Сиспара жолындағы аялдама болған. Бұл асу 19-ғасырда Отиден батыс жағалауға пошта жөнелтушілерге қысқа жер жолын ұсынып, марихуана, темекі және кейінірек тұз контрабандасы үшін пайдаланылды. 1930 жылы салынған орманды демалыс үйі мен жаяу жүргіншілер үйі қазір саябақ қызметкерлері мен зерттеушілерді пайдаланады. 1840 және 1856 жылдар аралығында отынға деген сұранысты қанағаттандыру үшін аймаққа бірнеше жергілікті емес ағаш түрлерінің плантациялары енгізілді. Олардың ішінде төрт түрдің (қара, күміс, жасыл және қара ағаш), эвкалипт, кипарис, үнділік ұзын жапырақты қарағай және тікенді қарағай түрлері бар. Эвкалипт егістікке кеңінен тарады. Басқалардан айырмашылығы, бұл құрт тамыр сорушылар арқылы таралып, Мұқырты төбелерін қоса алғанда, жергілікті шалғынды жерлердің үлкен аумақтарын тез жауып тастады және «құралай жерлерді жабу үшін пайдалы» зиянкес деп жарияланды. Кейбір қара қарағай плантациялары былғары өнеркәсібі үшін сақталды, өйткені олардың қабығы танинді береді. 1882 жылы Орманның бас инспекторы Дитрих Брандис «плантацияларды қазіргі жағдайға жеткізуді ұсынды, бұл үлкен орман блоктарын құруға мүмкіндік береді, бұл қалған шолаларды артық орман ресурстарына айналдырады». МНП-ның бүкіл аумағы 1886 жылы қорық орман деп жарияланды. 1920 жылы қазіргі саябақ аумағын қоса алғанда, Кундах төбелеріндегі 10–15 акр жер телімдері «шолалар жоғалған немесе мүлдем жоғалған жерлерде жыл сайын отырғызылады, ең қолайлы түрлер Акация диалбата (күміс ваттл) болуы мүмкін», осылайша өте әртүрлі эндемиялық және тұрақты экожүйелерді жануарлардың аз сан алуандығын қолдайтын экзотикалық монокультурамен алмастыру. Бұл аймақ 1982 жылы 3 тамызда жабайы табиғат қорығы деп жарияланды және 1990 жылы 15 қазанда Нилгири тахрынын қорғау үшін Ұлттық парк болып қайта жаңартылды. Нилгири жазықтығында Нилгири тауларының Кундах жотасы - Кераламен шекаралас Мұқырты ұлттық паркінің оңтүстік-батыс жағында орналасқан жота. Тамилнад пен Кераланың шекарасының ұзындығы 39 км. Парк әдетте шығыс пен оңтүстікке қарай еңкейіп, Биллиттадахалла, Пикара және Кундах өзендерінен, сондай-ақ парк арқылы ағатын Жоғарғы Бхавани және Мұқырты су қоймаларынан су алады. Сондай-ақ, бірнеше көпжылдық өзендер парктен бастау алады, олардың көпшілігі Бхавани өзеніне құяды. Парктің биіктігі 2000 метрден 2000 метрге дейін өзгеріп отырады. Биіктігі платоның жалпы деңгейінен жоғары, алқада Оутидің шығысында орналасқан Доддабетта биіктігіне жақын кейбір шыңдар бар. Бұл тау жиегіндегі лавиналық төбеде Кудиккаду (биіктігі: ) және Коларибеттаның егіз шыңдары бар. Дербетта (немесе Аю тауы) (биіктігі: ) және Колибетта (биіктігі:), Оухтерлони аңғарының оңтүстігінде, Кундах тау жиегінің жалғасы болып табылады. Пичалбетта (биіктігі: ), Нилгири шыңы және Мұқырты шыңы - осы аймақтың маңызды шыңдары. Бұл үш төбе Нилгиридің ең биік төбелері болмаса да, бұл аймақтың жалпы біркелкі деңгейіне байланысты ерекшеленеді. Парктің оңтүстік-батыс бөлігіндегі маңызды шыңдар: Сиспара (биіктігі: ), Ангинда (биіктігі: ), Надугани (биіктігі: ) және Гулкал (биіктігі: ). Парктың табиғаты қатал, жылдық жауын-шашын мөлшері 2010 мм-ден 6330 мм-ге дейін (79–249 дюйм), түнгі температура кейде қыста мұздықтан төмен және желдің жылдамдығы шамамен 70 км/сағатқа дейін жетеді. Сонымен қатар, барыс, макака, самбар бұғысы, лақтырған бұғы, тышқан бұғысы, сойыл, орман мысығы, кішкентай үнді циветі, жабайы ит, шакал, қара ұйқылы қоян, шыршы, Малабар тікенді шошқасы және жұмсақ түкті тышқан бар. Авифаунаны негізінен тау құстары құрайды, соның ішінде қауіп төнген Нилгири күлкілі құсы, Малабар сыбызғылы құсы, Еуразиялық ағаш құсы, Нилгири ағаш көгершіні, қара және қызғылт сары жебеқұс, Нилгири жебеқұсы, сұрбас сары жебеқұс, қара бұлбұл, үнді ақкөзді құс және Нилгири қызылқұмырысы. Шалғынды жерлерде жыртқыш қара қанатты бүркіт, жалпы бүркіт және қара бүркіт кездеседі. Бұл аймақ гекон, ергежейлі гекон, Нилгири салеясы (Salea horsfieldii) және кескіш (Kaestlea bilineata) сияқты бақалардың көптеген эндемиялық түрлеріне орталық болып табылады, сондай-ақ жылқыша питон, теңбілді кескіш, жылан, Oligodon venustus, қола бас вине жыланы және Perrotet's shieldtail ең көп кездесетін қалқанды жыландар бар. Бақалар сияқты, осы аймаққа ғана тән бақалардың барлық түрлері, жалпы таралған үнді бақасынан (Duttaphrynus melanostictus) басқа, тек осы аймаққа ғана тән. Басты түрлерге Bufo microtympanum және Raorchestes tinniens, Raorchestes signatus, Raorchestes ravii, Raorchestes thodai, Raorchestes primarrumpfi, Ghatixalus variabilis және Micrixalus phyllophilus сияқты көптеген ағаш бақалары кіреді, сондай-ақ Nyctibatrachus indraneili және Fejervarya nilagirica сияқты су бақалары да бар.
Менеджмент
Мукурти ұлттық саябағын Тамил Наду орман шаруашылығы департаменті басқарады. Оның басты мақсаты – жойылып бара жатқан шола шалғынды экожүйесін және оның эндемикалық флорасы мен фаунасын сақтау. Департамент жыл бойына браконьерлікке қарсы тиімді бағдарламаны жүзеге асырады. Бангитаппал, Надугани, Батыс Качмент және Мукурти балықшылар үйі орналасқан браконьерлікке қарсы лагерьлерден қарумен және радиобайланыс құралдарымен жабдықталған жаяу патрульдер жұмыс істейді. Құрылымды өрттердің алдын алу және бақылау үшін қырлы жартастар мен тазаланған жолдар бойымен қолмен қазылған өртке қарсы жолақтар түрінде жасанды өрт сөндіру кедергілері құрылады. Қауіпті желтоқсан мен сәуір айлары аралығындағы өртке қарсы маусымда ерте анықтау және бақылау үшін жергілікті өрт бақылаушылары жұмыс істейді. Инвазивті импортталған өсімдіктер, әсіресе акация, шотландтық сыпырғыш және кикіш, бастапқы биотаны қалпына келтіруге бағытталған кезеңдік, ұзақ мерзімді бағдарлама арқылы парктен бақылауға алынып, жойылады. Туризм басқару мақсаты емес, бірақ Орман департаменті халық және белгілі бір топтар үшін табиғатты тану және қорғау бағдарламаларын жүзеге асырады, сондай-ақ Батыс Качмент және Avalanche аймақтарына бақыланатын сапарлар ұйымдастырады. Орман департаменті болашақта парк құрамына қосу үшін маңызды, бұзылмаған тіршілік орталарын анықтап, сатып алуға тырысады.
Қонақтар туралы ақпарат
Кәдімгі туризм мен коммерциялық тур операторлық қызметке рұқсат етілмейді. Паркте туристік инфрақұрылым жоқ. Арнайы қызығушылық танытқан топтарға білім беру бағдарламалары, трекинг және кемпингке кейде рұқсат беріледі. Бангитапал, Аваланч, Пикарада ормандық демалыс үйлері мен жабдықталмаған трекингке арналған шатырлар бар. Мұкурти және Silent Valley ұлттық парктері арқылы үш, төрт немесе бес күндік, көбінесе төмен қарайтын трекингке шығу үшін, Udhagamandalam (Ooty) қаласынан 75 шақырымды 4 сағатта жүріп, Бангитапалда түнеуге дейін 1 шақырымды жаяу өту қажет. Мұкурти паркі арқылы 24 шақырымды 9 сағатта жүріп Валаккада түнеуге немесе Sispara шыңындағы жаңа трекерлер үйінде жарты жолда түнеуге болады, содан кейін келесі күні Валаккадқа дейін 12 шақырым тік төмен түсіп жүруге болады. Poochiparaға түнеу үшін 7 сағатта 18 шақырымды басып өтіңіз. Silent Valley-дегі Sairandhiri-ге 3 сағатта 8 шақырымды жүріңіз, содан кейін парктің көлігімен кетесіз немесе Sairandhiri-де түнеп, Mukkali ауылына дейін 23 шақырым трекинг жасаңыз. Барлық трекингтерде ормандық гид және аспазшы парктің қонақтарына сүйемелдейді. Кей жағдайларда гидтер қонақтарға су ішу үшін өзенге иіліп, суды тікелей ішуге нұсқауы мүмкін және өзенде шомылуға тыйым салуы мүмкін, себебі судың түбіндегі шөгінді бұзылмауы керек және адамның дене иісі жануарларға әсер етуі мүмкін. 2007 жылдың қарашасынан бастап Орман департаменті Мукурти паркінің ормандық аймақтарында трекинг бағдарламаларын ұйымдастырып келеді, мақсаты – халықты олардың табиғатты қорғау жұмыстарымен таныстыру. Трекингтерге қатысатын жерлер: Mudimund, Mukurthi шыңы, Western Catchment, Bangitapal, Moyar, Anaikatti, Morganbetta, Avalanchi, Kolleribetta, Sispara және Silent Valley. Трекингтердің ұзындығы 8 шақырымнан 60 шақырымға дейін ауыспайды. Әр топта 20 адамға дейін болуы мүмкін. Гидтер, нұсқаушылар, аспаздар, жүк көтергіштер, шатырлар және тамақ департамент тарапынан ұсынылады. Трекерлер рюкзак пен ұйықтайтын қапты өздерімен алып жүруі керек. Трекингке рұқсат алу үшін өтінішті аудандық инспекторға жолдауға болады. Ең жақын әуежай – Coimbatore (140 км қашықтықта). Ең жақын теміржол станциясы – Udhagamandalam (45 км қашықтықта). Ең қолайлы маусымдар – ақпаннан мамырға дейін және қыркүйектен қарашаға дейін.