Кіріспе
Homo sapiens Apelin (сонымен қатар APLN деп те аталады) – адамдарда APLN генімен кодталған сүтқоректілер ақуызы. Апелин – кейбір жасуша түрлерінің бетінде танылатын G белокпен байланысқан APJ рецепторының екі ендогенді лигандтарының бірі. Ол жүрек, өкпе, бүйрек, бауыр, майлы тіндер, асқазан-ішек жолы, ми, бүйрекүсті бездері, эндотелий және адам плазмасы сияқты әртүрлі органдарда кеңінен кездеседі.
Apelin (also known as APLN) is a peptide that in humans is encoded by the APLN gene. Apelin is one of two endogenous ligands for the G protein coupled APJ receptor that is expressed at the surface of some cell types. It is widely expressed in various organs such as the heart, lung, kidney, liver, adipose tissue, gastrointestinal tract, brain, adrenal glands, endothelium, and human plasma.
Ашылу
Апелин – 1998 жылы Масахико Фуджино және оның Гунма университеті мен Такеда фармацевтикалық компаниясындағы әріптестері анықтаған пептид гормоны. Соңғы кезде сиыр сүтінен апелин 55-тен апелин 12-ге дейінгі 46 түрлі апелин пептиді, соның ішінде C термиялық түрленген изоформалары анықталды.
Физиологиялық функциялары
Рецепторлардың экспрессиясы байқалатын жерлер апелиннің организмде атқаратын әртүрлі функцияларымен байланысты.
Қан тамырлары
Рецептордың тамырлық экспрессиясы қан қысымын реттеуге қатысады. Апелиннің қан қысымын төмендететін (гипотензивті) әсері эндотелий жасушаларының бетінде экспрессияланатын рецепторларды белсендіру нәтижесінде туындайды. Ол артерия қабырғасының тегіс бұлшық еттерінің жасушаларын босаңсытатын, күшті тамыр кеңейткіш. Апелин рецепторының генін жойылған тышқандарда жүргізілген зерттеулер, ангиотензин II сигнализациясы (қан қысымын арттырады) және апелин сигнализациясы (қан қысымын төмендетеді) арасында тепе-теңдік бар екенін көрсетті. Ангиогендік белсенділік – эндотелий жасушаларының көбеюі мен қозғалуына апелиннің әсер етуінің салдары. Апелин жасуша ішіндегі сигнал трандукциясы каскадтарын белсендіреді, оның ішінде жасушадан тыс сигналмен реттелетін киназаларды (ERK), протеинкиназа B (PKB, сондай-ақ Akt деп те аталады) және p70s6 киназаның фосфорилирлеуін, бұл эндотелий жасушаларының көбеюіне және жаңа қан тамырларының пайда болуына алып келеді.
Жүрек
Апелин рецепторы жүректің эмбриональды дамуының басында экспрессияланады, онда кардиомиоциттерге дифференциацияланатын жасушалардың алға жылжуын реттейді. Оның экспрессиясы ересектердің кардиомиоциттерінде де анықталады, онда апелин жүрек жиырылуын күшейтудің ең қуатты стимуляторы болып табылады. Қартайған апелин нокаут егешкілерінде жүрек жиырылу қабілеті прогрессивті түрде нашарлайды. Апелин қан қысымы мен қан ағыны сияқты жүрек-қан тамыр жүйесін реттеуде медиатор рөлін атқарады. Ол қазірге дейін анықталған жүрек жиырылуын күшейтудің ең қуатты стимуляторларының бірі және жүрек тінінің қайта құрылуына қатысады. Апелин деңгейі созылмалы жүрек жеткіліксіздігімен ауыратын науқастардың сол қарыншасында, сондай-ақ созылмалы бауыр ауруымен ауыратын науқастарда жоғарылайды.
Жаттығу
Апелиннің плазмадағы концентрациясы жаттығу барысында артатыны көрсетілді. Алайда, парадоксальды түрде, сау еріктілерде экзогенді апелиннің қолданылуы төзімділік сынағындағы ең жоғары оттегі тұтыну мөлшерін (VO2 шыңы) төмендетті.
Ми
Апелин рецепторлары су және тамақ қабылдауды реттеуге қатысатын ми аймақтарының нейрондарынан да табылады. Апелин инъекциясы су ішуді арттырады. Апелиннің диуретикалық әсері, оның гипотензиялық әсерімен байланысты, дене сұйықтығының гомеостатикалық реттелуіне қатысады. Апелин мидың аштықты бақылайтын аймақтарында да анықталады, бірақ тамаққа қатысты оның әсері өте қайшы.
Майлы тін
Апелин адипоциттерде экспрессияланады және бөлінеді, ал оның өндірісі адипоциттердің дифференциациясы кезінде артады және инсулинмен стимуляцияланады. Көптеген семіз адамдарда инсулин деңгейі жоғарылайды, сондықтан семіз адамдарда апелин деңгейінің жоғары болуы мүмкін. Эндокринді ұйқы бездің белгісіз жасушалары, ішек эпителийлік жасушалары. Асқазанда париетальды жасушалар бөлетін апелин энтерохромаффинге ұқсас жасушалардағы рецепторларды белсендіру арқылы энтерохромаффинге ұқсас жасушалар бөлетін гистаминді тежеуі мүмкін, бұл өз кезегінде париетальды жасушалардың қышқыл секрециясын азайтады. Бұл тежелім апелин сигналдау және инсулин сигналдау арасындағы функционалдық өзара тәуелділікті көрсетеді, ол инсулин апелин өндірісін стимуляциялайтын адипоциттер деңгейінде байқалады.
Сүйек
Рецепторлар экспрессиясы сүйек түзетін клеткалардың алғашқы жасушалары – остеобластардың бетінде де байқалады.
Бұлшықеттердің қартаюы
Кеміргіштер мен адамдарда бұлшықет апелинінің экспрессиясы жас өскен сайын төмендейді. Қартайған тышқандарға экзогенді апелинмен толықтыру арқылы Седрик Дрей, Филипп Валет және олардың әріптестері бұл пептид бұлшықет гипертрофиясын ынталандыра алатынын және оның нәтижесінде күштілікті арттыра алатынын көрсетті. Олар қартайған науқастарда 2-ші фазалық сынақ жүргізуді жоспарлап отыр, бұл науқастар жансақтау бөлімінде (ЖСБ) өкпе желдеткішіне қосылған. Мұндай науқастар диафрагма атрофиясынан (тыныс алуға қатысатын бұлшық еттердің әлсіреуінен, желдеткіште жатқан кезде бұл әлсіреу қауіпті деңгейге жетеді) және ауыр сырқаттың миопатиясынан (ұзақ төсек режимінде бұлшықеттердің жалпы әлсіреуінен) зардап шегеді. Бұл екі жағдайдың әрқайсысы емнен кейін қалпына келудің нашарлауымен және өлім қаупінің айтарлықтай артуымен байланысты.