Кіріспе

Жаратылыс кітабындағы топан су оқиғасының бір қыры – Нұхтың кемесінде болған әйелдер. Олар топан судан аман қалған отбасының мүшелері болды. Бұл Нұхтың әйелі және оның үш ұлының әрқайсысының әйелі. Киелі кітапта осы әйелдердің бар екендігі ғана айтылса да, Киелі кітаптан тыс деректерде олар туралы және олардың есімдері туралы мәліметтер кездеседі.

Киелі кітапта

Жаратылыс 6:18 тармақта Құдай Нұхқа былай дейді: «Бірақ Мен Сенімен Өз Одамым орнатамын, Сен кемеге өзің, ұлдарың, әйелің және ұлдарыңның әйелдерімен бірге кіресің» (ESV). Деутероканондық Тобит кітабында (шамамен б.з.д. 225–175 жылдары жазылған) Нұхтың кемесінде болған әйелдердің есімдері аталмайды, бірақ Нұхтың әйелі оның «өз руынан» болған (Тобит 4:12). 1 Петір 3:20 (б.з. 1-ғасырының соңында жазылған) кемеде сегіз адам болғанын айтады.

Өлі теңіздегі шиыршықтар

Өлі теңіз шиыршықтарының Жаратылыс апокріфінде Нұхтың әйелі Емзара деп аталады.

Юбилейлер кітабы

Кітап Юбилейлерде (б.з.д. 160–150 жж.), Эфиопиялық Православ шіркеуі және Бета Израиль қаноны санайтын, әйелдердің есімдері былай берілген: Нұхтың әйелі Эмзара, Шемнің әйелі Седекетелабаб, Хамның әйелі На’елтама’ук және Яфеттің әйелі Адатансес. Сондай-ақ, үш ұлдың әрқайсысы өз әйелінің атымен аталатын қала салғандығы айтылады.

Сибилл оракулдары

Сибилл оракулдарының айтуынша, Шем, Хам және Яфеттің әйелдері өте ұзақ өмір сүріп, ғасырлар бойы өмір көрген және өздерінен кейінгі әр ұрпаққа болжам айтқан. Оракулдардың кіріспесінде Сибил авторы Нұхтың келіні болған: «Вавилондық Сибил» Самбете – ол, Топан судан 900 жыл өткен соң Грекияға көшіп, оракулдарды жазуды бастады делінеді. Оған жатқызылатын жазбалар (ІІІ кітаптың соңында) Топан судан бұрын өмір сүрген оның отбасы мүшелерінің болжамды есімдерін де көрсетеді – әкесі Гностос, анасы Кирке; басқа жерде (V кітапта) ол Изиданы өзінің қарындасы деп атайды. Басқа ерте дереккөздерде де Сибилдің бірі Сабба деп аталады (Jewish Encyclopedia-дағы Сибил туралы мақаланы қараңыз).

Габалис граф

1670 жылы жарық көрген «Конте де Габалис» атты каббалалық еңбекте Нұхтың әйелі Веста деп есімделген. Нұхтың әйеліне берілген бұл есім Педро Сармиенто де Гамбоаның «Инка тарихы» (шамамен 1550 ж.) еңбегінде де кездеседі, онда Шем, Хам және Яфеттің әйелдері үшін сәйкесінше Пруссия немесе Персия, Катафлуа және Фунда есімдері айтылған.

Христиандық дәстүрлер

Ертедегі христиан жазушысы Ипполит (235 ж. шамасында қайтыс болған) олардың есімдері туралы Сириялық Таргум бойынша бір дәстүрді баяндаған, ол "Юбилейлерге" ұқсас, бірақ Шем мен Хамның әйелдерінің есімдерін ауыстырған сияқты. Ол былай деп жазды: "Нұхтың ұлдарының әйелдерінің есімдері осылар: Шемнің әйелі Нағалат-Махнуқ, Хамның әйелі Зедкат-Набу, Яфеттің әйелі Аратқа". Ол сондай-ақ Хамның әйелі туралы бір қызықты аңызды айтады: Құдай Нұхқа топан судың басталғанын бірінші болып жариялаған адамды жоюды бұйырған еді, Хамның әйелі сол сәтте нан пісіріп жатқанда, кенеттен пештен су ағып, нанды жойды. Ол топан судың басталғанын айтқанда, Құдай Нұхтың құтқарылуға тиісті келініне зиян келтірмеу үшін бұрынғы бұйрығын бірден қайтарып алды. Араб тіліндегі "Жазылымдар кітабы" немесе Китаб ал-Магалл (Клементиан әдебиетінің бір бөлігі), Сирия тіліндегі "Қазыналар үңкірі" кітабы (350 ж. шамасында) және Александриялық патриарх Евтихий (930 ж. шамасында) Нұхтың әйелі "Намустың қызы (немесе Намуса), Енохтың қызы, Матусалахтың інісі" деп аталады; осы көздердің бірінде Хаикал "Енохтың ұлы Машамостың қызы" деп аталады, ал Шемнің әйелі "Насихтың қызы Лия" деп аталады. Эпифанийдің "Панарион" еңбегінде (шамамен 375 ж.) Нұхтың әйелі Бартенос деп аталады, ал 5 ғасырға жататын Геез еңбегінде Адам мен Хауаның Шайтанмен күресі Нұхтың әйелін "Абараздың қызы, Енос ұлдарының қыздарынан Хаикал" деп атайды. Кейбір авторлар оны Эпифанийдің Бартенос (яғни, Енос қызы)мен байланыстырады. Алайда "Юбилейлер" жазбасында "Бетенос" Нұхтың анасының аты деп көрсетілген. "Хайкал" сөзі Сирия тілінде "ғибадатхана" немесе "шіркеу" деген мағынаны білдіреді. "Қазыналар үңкірінің" грузин тіліндегі нұсқасында оның орнына Т'ажар деген есім кездеседі, ол грузин тілінде осы мағынаны білдіреді. Армян дәстүрі бойынша Нұхтың әйелі Немзар, Ноемзар немесе Ноянзар деп аталады. Александриялық патриарх Евтихий араб тілінде жазған хатында Шемнің әйелі Салит, Хамның әйелі Нахлат, Яфеттің әйелі Ариссиа, барлығы Матусалахтың қыздары болған деп жазған. Теолог Джон Гилл (1697–1771) өзінің "Библияға түсіндірме" еңбегінде "Шемнің әйелі Залбет, немесе басқа нұсқаларда Залит немесе Салит, Хамның Нахалат, Яфеттің Аресия" деп жазған. 8 ғасырға жататын латын тіліндегі "Inventiones Nominum" еңбегінің қолжазбалары Швейцариядағы Сент-Галл аббаттығында және Францияның оңтүстік-батысындағы Альбидегі кітапханада табылған. Венгриялық фольклорда Яфет және оның әйелі Ене туралы бірнеше аңыз бар, бұл ақпаратты 14 ғасырға жататын Антиохия епископы Сигильберттің "Кепес Кроникасы" хроникасына байланысты деп санайды.

Яһуди раввиндік әдебиеті

Жаратылыс кітабының Рабба мидрашы, сондай-ақ 11 ғасырдағы еврей комментаторы Раши Жаратылыс 4:22-ге түсіндірмесінде Нұхтың әйелі ретінде Ләмехтің қызы, Тубал-Қайнның қарындасы Нааманы айтады. Орта ғасырлық мидраш "Яшер кітабында" Нұхтың әйелінің аты Енохтың қызы Наама деп берілген.

Гностикалық дәстүрлер

Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларындағы гностикалық әдебиет Нұхтың әйелін Норея деп атайды, соның ішінде оған жатқызылатын мәтіндер де бар. Бұл туралы Эпифаний хабарлаған, ал Наг-Хаммадидегі мәтіндердің табылғандығымен заманауи зерттеулерде де расталды. Көнелігі нақты белгісіз Мадаи әдебиеттерінде Нұхтың (немесе Шемнің) әйелі Нураита (немесе Нурайта, Анурайта, басқа да әр түрлі жазулар) деп аталады. Нұрайтаға қай патриарх үйленгені туралы мәтіндерде кейбір қайшылықтар мен түсініксіздіктер бар. Сонымен қатар, Анхурайта Нұх пен Шемнің әйелдері – Нураита мен Анхардың есімдерінің қосылуынан пайда болған сияқты.

Ислам дәстүрлері

Персиялық тарихшы Мұхаммед ибн Жарир әл-Табари (шамамен 915 ж.) Яфеттің әйелі Арбасисаның Маразилдің қызы, әл-Дармасилдің ұлы, Мехужаилдің ұлы, Енохтың ұлы, Қаиннің ұлы екенін айтады; Хамның әйелі Нахлабтың Марибтің қызы, әл-Дармасилдің тағы бір ұлы болғанын; ал Шемнің әйелі Салибтың Батавилдің қызы, Мехужаилдің тағы бір ұлы екенін хабарлайды. Ол Нұхтың әйелі Амзураның Барахилдің қызы, Мехуяилдің тағы бір ұлы екенін айтады. (Джордж Сэйлдің Құранға түсініктемесінде (1734 ж.) кейбір мұсылман комментаторлары Нұхтың Уайла атты сенімсіз әйелі болғанын, ол топан судан қаза болып, сондықтан Кемеге мінбегенін мәлімдеген.)