Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Жалпы қара маймыл – Оңтүстік Американың тропикалық аймақтарында таралған бірнеше кішкентай қара маймыл түрлерінің дәстүрлі атауы. Джессика Линч Альфаро және басқалардың генетикалық зерттеулері Saimiri sciureus кем дегенде 3, мүмкін 4 түрді қамтитынын көрсеткенге дейін "жалпы қара маймыл" термині Saimiri sciureus үшін қолданылған: Гвиана қара маймылы (S. scuireus), Гумбольдт қара маймылы (S. cassiquiarensis) және Коллинстің қара маймылы (S. collinsi). Эквадор қара маймылы (S. cassiquiarensis macrodon), әдетте Гумбольдт қара маймылының кіші түрі саналады, кейде ол бастапқыда "жалпы қара маймыл" терминіне енген жеке түр ретінде қарастырылған.

Қалыптасу және таныстыру

Жалпы, үйректі маймылдар негізінен Амазонка бассейнінде кездеседі. Таксон бөлінгенге дейін ол Бразилия, Колумбия, Эквадор, Француз Гвианасы, Гайана, Перу, Суринам және Венесуэла елдерінде кездеседі деп саналған; Флоридаға және көптеген Кариб аралдарына шағын популяция енгізілді. Алайда, 2009 және 2015 жылдардағы таксономиялық зерттеулер S. scuireus деп саналған бірнеше популяциялардың шын мәнінде бөлек түрлер екендігін анықтады:

Гвиананың үйректі маймылы, S. sciureus
Коллинздің үйректі маймылы, S. collinsi
Гумбольдттың үйректі маймылы, S. cassiquiarensis

Эквадордың үйректі маймылы, S. cassiquiarensis macrodon, кейде жеке түр ретінде қарастырылады. 2010 жылға қарай үйректі маймыл Бразилияның Атлантикалық жауын-шашын ормандарында инвазивті түр ретінде қарастырыла бастады және құс түрлерінің жұмыртқаларын жыртқыш ретінде оның рөлі туралы алаңдаушылық білдірілді. Жалпы үйректі маймыл ортаңғы қабатта өмір сүруді жөн көреді, бірақ кейде жерге түседі немесе биік қабатқа көтеріледі. Олар жаңбырлы ормандарда, саванналарда, мангровода немесе батпақ жерлерде жыртқыш құстардан жақсы қорғаныш беретін өсімдіктерді жақсы көреді. 1960 жылдан бері Флоридада кем дегенде бес популяция бар, егер бұрын болмаса. Жалпы үйректі маймылдар кем дегенде 1960 жылдардың аяғынан бастап Silver Springs-те құрылған; 1938 жылы аймақта rhesus макакалары құрылды, бірақ үйректі маймылдар қашан босатылғаны туралы нақты ақпарат жоқ. 1960 жылдары 12-15 жалпы үйректі маймылдан тұратын колонияның бұлақтардағы ағаштардың арасында тұрғаны байқалды; олар 1975 жылы Оклаваха өзеніне қарай ағып кетті. 1960 жылдары босатылған екі жұптан алынған тағы бір популяция Браувард округіне қарасты Бартлетт қорында тұрады; 1988 жылы олардың саны 43-ке жетті. 1976 жылы Флорида штатының Титусвилл қаласында орналасқан Tropic Wonderland аттракционынан 15 үйректі маймыл қашып кетті; олардың ұрпақтары содан бері аймақта бекініп қалды. 1980 жылдары 500 және 1000 жалпы үйректі маймылдар Полк округіне қарасты Masterpiece Gardens саябағында қалды, оларды ұстауға тырысқанына қарамастан. Сонымен қатар, 1960 жылдан бері Майами-Дейд округіне қарасты Гоулдс қаласындағы Monkey Jungle-де "жартылай еркін таралатын" популяция болды. Үйректі маймылдар, сондай-ақ, жәндіктер мен ағаш бақалары сияқты ұсақ омыртқалы жануарларды іздеп жүр. Суды көбінесе жейтін тамақтан алады, сонымен қатар ағаштардағы тесіктерден және жердегі сулы ойыстардан алады. Жемістер аз болғанда, жалпы үйректі маймыл нектар ішеді. Үйректі маймылдар азық іздеуге жұмсайтын уақыт азықтың түріне байланысты. Егер үлкен жемістер болса және оларға жеңіл қол жеткізілсе, олар азық іздеуге көп уақыт жұмсамайды. Әйтпесе, олар тамақ іздеуге көп уақыт жұмсайды. Азық іздеу маймылдарды қызықтырып, белсенді етеді. Көп жағдайда тұтқында болған кезде олар тамақты оңай ала алатындықтан тез жалықады. S. sciureus топтарының әлеуметтік өзара әрекеттерінің көпшілігі әртүрлі жас/жыныстық топтарда кездеседі, топтар ересек еркектер, аналар мен балалар және жасөспірімдер категорияларына бөлінеді. Әр топтың ересек әйелдерге деген табиғи тартымдылығының нәтижесінде әртүрлі жас/жыныстық топтар бір әлеуметтік топқа бірігеді. Маусымдық көбею кезінде ересек еркектер әдетте әлеуметтік белсенділіктен қол үзетіп, уақыттарын топтан алыста жүріп, азық іздеумен өткізеді. Жалпы үйректі маймылдың балалары тез дамиды. Олар бес айдан сегіз айға дейін тәуелсіз болып, күнінің аз бөлігін аналарымен өткізеді. Осы жастағы балалар өздері тамақ таба алады. Көптеген басқа да аспектілері жалпы үйректі маймылдың әлеуметтік мінез-құлқы, мысалы, үстемдік қарым-қатынастары, коалициялар, таралу үлгілері және агрессия, жануарлардың тамақтану экологиясымен байланысты. Жалпы үйректі маймылдардың тамақтану аймақтары өте кішкентай және тығыз, бұл күресте жеңіске жетуге ең қабілетті жеке тұлғаға кез келген аймаққа монополия құруға мүмкіндік береді. Ер адамдар әдетте әйелдерге үстем, бірақ әйелдер де топта жоғары мәртебеге ие. Тіпті еркектердің тобы басқалардан қашықтап жүрсе немесе жалғыз болса да, олар сирек коалиция құрайды. Бірнеше теориялар еркек үйректі маймылдардың коалиция құрмауының себебі көшіп-қонуға байланысты туыстық қатынастың болмауынан деп санайды. Коалициялар топтағы өлім-жітім тәуекелдерін де арттыруы мүмкін, өйткені еркектер бір-біріне агрессивті болады. Үстем еркектер бағынышты еркектерге өздерінің жоғары мәртебесін көрсету үшін демонстрация жасайды. Ол ағаш...

Қорғау мәртебесі

Таксонның бөлінуіне дейін, жалпы бөрік маймылдары IUCN тарапынан "қауіпсіз" деп бағаланған, бірақ орманды жоюдан зиян көруі мүмкін еді. Олар сондай-ақ, үй жануарлары саудасы және медициналық зерттеулер үшін кеңінен ұсталған.

Үй жануарлары ретінде

Өздерінің зейінді және ойнақы мінездеріне байланысты, бұл жалпы таралған қоңыр маймылдар үй жануарлары ретінде танымал. Оларға кең орын және көп тағам қажет.