Жужуй қашқыны: Аргентина тәуелсіздік соғысының бір эпизоды

Кіріспе

Джужуйлық шығу (испанша, Éxodo Jujeño) – Аргентина Тәуелсіздік соғысының эпизоды. Бұл генерал Мануэль Белграноның бұйрығымен, роялистік әскермен шайқасқан оның патриоттық күштері жүзеге асырған Хухуй провинциясының халқының жаппай, күштеп көшірілуі болды. Халқы өлім жазасымен қорқытып, елді тастауға мәжбүр болды.

Даму

1812 жылдың басында Мануэль Белграно Росарио қаласының жанында Аргентинаның кокадасын және туын жасады, содан кейін солтүстікке қарай жылжуға бұйрық алды. Ол Сан-Сальвадор-де-Хухуй қаласында орналасқан Солтүстік армиясының басшылығын қабылдады. Жағдай қиын болды: одан бұрын Жуан Хосе Кастелли Жоғарғы Перудегі бірінші жорықты бастаған еді және бастапқыда артықшылыққа ие болғанымен, Жоғарғы Перуді қысқа ғана уақыт басқарғаннан кейін Хуаки шайқасында шешуші жеңіліске ұшырады. Аман қалған патриоттар мен армияның қалдықтары оңтүстікке, Хухуйге шегінді. Олар адам, қару және ақша жетіспеді, жақсы қаруланған және олардан төрт есе үлкен жеңіске жеткен армияны тоқтатуға тиіс болды. Генерал Пио Тристан бастаған роялистер қазіргі Боливиядан оңтүстікке қарай 3000 әскермен Аргентинаның солтүстік-батысына (Хумауака арқылы) жылжып келе жатты. Революционерлердің саны екі есе кем болды, олар рухсыз, нашар қаруланған, орталық үкіметтен алыс және дәрі-дәрмексіз безгек ауруының таралуымен күресіп жатты. Сонымен қатар, жергілікті тұрғындардың көпшілігі, әсіресе жоғары топтағылар, Буэнос-Айрестен келген күштердің келуіне наразылық білдірді және дезертирлеуге дайын болды. Белграно толық жеңіліс пен аумақтық жоғалту мүмкіндігіне тап болғандықтан, барлық адамдарға қажетті заттарын, соның ішінде азық-түлік пен жиһаздарын жинап, арбамен немесе жаяу, сондай-ақ жолға шыдай алатын мал мен жүк көтергіш жануарлармен бірге оны іздеуге бұйырды. Қалғандары (үйлер, егістіктер, азық-түлік қоры және темірден жасалған кез келген заттар) роялистерді ресурстардан айыру үшін қатаң күйдірілген жер саясатын ұстана отырып, өртеуге тиіс болды. 29 шілдеде 1812 жылы Белграно Хухуй халқынан «өз ерлігін көрсетуді» және «егер сіздер еркін болғыңыз келсе» оның басқаруындағы армияның жорығына қосылуды сұрады. Бұйрыққа бағынбағандар өлім жазасына және олардың мүлкін жоюға жазаланатын болды. Белграно халықтың қолдауын алу үшін көп еңбек етті, кейіннен көптеген адамдар оны күш қолданбастан ерікті түрде еріп кеткенін хабарлады. 23 тамызда басталған көш Хухуй және Сальтадан келген адамдарды біріктірді. Олар оңтүстікке қарай шамамен 250 км жол жүріп, 29 тамыздың таң атысында Тукуман провинциясындағы Пасахе өзенінің жағалауына жетті. Хухуйдағы дәстүрлі топтар 1955 жылдан бері әр 22 тамызда Мысырдан шығуды еске түсіретін шерумен атап өтеді. 2002 жылдан бастап 23 тамызда ұлттық заң 25.644 бойынша Хухуй провинциясы Аргентинаның құрметті астанасы деп жарияланды.

During early 1812, Manuel Belgrano had created the cockade and Flag of Argentina near the city of Rosario, and then received order to move to the north. He would take command of the Army of the North, based in the city of San Salvador de Jujuy. The situation was not favourable: a short time before Juan José Castelli had led the First Upper Peru campaign and, despite an initial advantage and a brief time ruling the Upper Peru, faced a decisive defeat during the Battle of Huaqui. The surviving patriots and remains of the Army had retreated to the south, to Jujuy. They were lacking men, weapons and money, and had to stop a victorious army, better armed and four times bigger. The loyalists, led by General Pío Tristán, were advancing south with 3,000 troops from today's Bolivia, into the northwest of Argentina (through Humahuaca). The revolutionaries were outnumbered 2 to 1, demoralized, badly armed, far from the assistance of the central government, and facing an outbreak of malaria without medication. In addition, many of the locals, especially of the higher classes, resented the arrival of forces from Buenos Aires and were ready to defect. Belgrano, faced with the prospect of total defeat and territorial loss, ordered all people to pack their necessities, including food and furniture, and follow him, in carriages or on foot, together with whatever cattle and beasts of burden could endure the journey. The rest (houses, crops, food stocks, and also any objects made of iron) was to be burned, so as to deprive the loyalists of resources, following a strict scorched earth policy. On 29 July 1812 Belgrano asked the people of Jujuy to "show their heroism" and join the march of the army under his command "if, as you assure, you want to be free". The punishment for ignoring the order was execution and the destruction of the defector's properties. Belgrano labored to win the support of the populace, and later reported that most of the people had willingly followed him without the need of force. The exodus started on 23 August and gathered people from Jujuy and Salta; people travelled south about 250 km, finally arriving at the banks of the Pasaje River, in the province of Tucumán, on the early hours of 29 August. The Exodus is commemorated in Jujuy by traditionalist groups with an Evocative March, every 22 August since 1955. The Jujuy Province is declared honorific capital of Argentina each 23 August since 2002, by national law 25.644.