Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венесуэланың Бірінші Республикасы (lang es) – Венесуэланың алғашқы тәуелсіз үкіметі, 1811 жылдың 5 шілдесінен 1812 жылдың 25 шілдесіне дейін жалғасты. Бірінші Республика кезеңі Испанияның отаршылдық билігінің құлатылуымен және 1810 жылдың 19 сәуірінде Каракастағы Жоғарғы Кеңес құрылуымен басталды, бұл Венесуэланың Тәуелсіздік соғысын бастады, ал республикалық күштердің испан капитаны Доминго де Монтевердеге бас июымен аяқталды. Венесуэла конгресі 1811 жылдың 5 шілдесінде елдің тәуелсіздігін жариялады және кейіннен оған конституция жазды. Осылайша, Венесуэла тәуелсіздігін алғаш жариялаған испандық Америка колониясы ретінде танымал.
The First Republic of Venezuela (lang es) was the first independent government of Venezuela, lasting from 5 July 1811, to 25 July 1812. The period of the First Republic began with the overthrow of the Spanish colonial authorities and the establishment of the Junta Suprema de Caracas on 19 April 1810, initiating the Venezuelan War of Independence, and ended with the surrender of the republican forces to the Spanish Captain Domingo de Monteverde. The congress of Venezuela declared the nation's independence on 5 July 1811, and later wrote a constitution for it. In doing so, Venezuela is notable for being the first Spanish American colony to declare its independence.
Бұрынғы оқиғалар
Еуропадағы бірнеше оқиға Венесуэланың тәуелсіздік жариялауына жағдай жасады. Еуропадағы Наполеон соғыстары Испанияның империялық билігін әлсіретіп қана қоймай, Ұлыбританияны тәуелсіздік қозғалысының жағына бейресми түрде қойды. 1808 жылдың мамыр айында Наполеон Фердинанд VII-нің тақтан басқанын және бірнеше ай бұрын әкесі Карл IV-тің тақтан басқанын растауын сұрады және алды. Наполеон өз інісі Жозеф Бонапартты Испания патшасы етіп тағайындады. Бұл испандық-американдық тәуелсіздік соғыстары басталғанға дейін, испандықтардың француздық гегемония мен ішінара оккупациядан тәуелсіздік алу соғысының басталуын белгіледі. Испанияның саяси қарсыласының орталығы Фердинанд атынан билік жүргізу үшін құрылған Жоғарғы Орталық Хунта болды. Ол француз басқыншылығынан кейін Испанияның барлық аймақтарында құрылған көптеген провинциялық және муниципалитеттік хунталардың адалдығын қамтамасыз етті. Сол сияқты, Венесуэлада 1808 және 1810 жылдары хунта құруға қатысты әртүрлі әрекеттер жасалды, олар капитан-генералға заңды, ашық өтініштер және билікті құлату үшін құпия жоспарлар түрінде көрінді. Наполеон Франциясының алғашқы маңызды жеңілісі Андалусиядағы Байлен шайқасында болды. (Осы шайқаста Пабло Морильо, болашақта Жаңа Гранада мен Венесуэлаға шабуыл жасаған армияның қолбасшысы; Венесуэлада тәуелсіздікке қарсы офицер Эметрио Уреня; және Аргентина мен Чилидің болашақ азат етушісі Хосе де Сан-Мартин француз генералы Пьер Дюпонға қарсы иық тізесе соғысты.) Осы жеңіске қарамастан, жағдай тез арада өзгерді және француздар Оңтүстік Испанияға ілгеріледі, ал испан үкіметі Кадис аралына шегінуге мәжбүр болды. Кадисте Жоғарғы Орталық Хунта өзін таратып, Кадис Кортесі шақырылғанға дейін мемлекеттік істерді басқару үшін бес адамнан тұратын Регенттік құрды.
Several European events set the stage for Venezuela's declaration of independence. The Napoleonic Wars in Europe not only weakened Spain's imperial power, but also put Britain unofficially on the side of the independence movement. In May 1808, Napoleon asked for and received the abdication of Ferdinand VII and the confirmation of his father Charles IV's abdication a few months earlier. Napoleon then made his brother Joseph Bonaparte, King of Spain. That marked the beginning of Spain's own War of Independence from French hegemony and partial occupation, before the Spanish American wars of independence even began. The focal point of the Spanish political resistance was the Supreme Central Junta, which formed itself to govern in the name of Ferdinand, and which managed to get the loyalty of the many provincial and municipal juntas that had formed throughout Spain in the wake of the French invasion. Likewise, in Venezuela during 1808 and 1810 there were various attempts at establishing a junta, which took the form of both legal, public requests to the Captain General and secret plots to depose the authorities. The first major defeat that Napoleonic France suffered was at the Battle of Bailén, in Andalusia. (At this battle Pablo Morillo, future commander of the army that invaded New Granada and Venezuela; Emeterio Ureña, an anti independence officer in Venezuela; and José de San Martín, the future Liberator of Argentina and Chile, fought side by side against the French General Pierre Dupont.) Despite this victory, the situation soon reversed itself and the French advanced into southern Spain and the Spanish government had to retreat to the island redout of Cádiz. In Cádiz, the Supreme Central Junta dissolved itself and set up a five person Regency to handle the affairs of state until the Cortes of Cádiz could be convened.
Құру
1810 жылы 18 сәуірде испан регентігінің өкілдері Каракас қаласына келді. Саяси қырқыстардан кейін жергілікті ақсүйектер 19 сәуір күні таңертең, Маунди Бейсенбіде, кабилдоның (қалалық кеңес) кезектен тыс ашық отырысын жариялады. Сол күні кеңейтілген муниципалдық үкімет Фердинанд VII атынан билікті өз қолына алды, өзін Фердинанд VII құқықтарын сақтау үшін Жоғарғы Хунта деп атады (La Suprema Junta Conservadora de los Derechos de Fernando VII) және осының нәтижесінде генерал-капитан Висенте Эмпараны және басқа да отарлық шенеуніктерді қызметтен шеттетуге ұшыратты. Бұл Испаниядан тәуелсіздік жариялауға бастайтын процестің бастауы болды. 19 сәуірден кейін көп ұзамай Венесуэланың көптеген провинциялары да хунталар құрды, олардың көпшілігі Каракас хунтасын мойындады (бірақ аздаған саны Испаниядағы регенттік пен Каракастағы хунтаны бірдей мойындады). Тағы басқа өңірлер хунта құрмады, керісінше, бұрынғы билік органдарын сақтап, Испания үкіметін мойындауды жалғастырды. Бұл жағдай Венесуэланың жаңа автономиялық хунталарды қолдаушылары мен Испан тәжіне адал болғандары арасында азаматтық соғысқа әкеп соқты. Каракас хунтасы Венесуэла провинцияларының конгресін шақырып, ол келесі наурыз айында жиналысқа жиналды. Осы кезде хунта өзін таратып жіберді. Конгресс және оны қолдаған провинциялардың атқарушылық функцияларын жүзеге асыру үшін үштік билік құрды. Хунталар құрылғаннан кейін көп ұзамай, венесуэлалық эмигрант Франсиско де Миранда саяси ахуалдың жылдам өзгеруін пайдаланып, туған жеріне оралды. Ол 1806 жылы Венесуэланы азат етуге жасаған сәтсіз әрекетінен бері жақтырмас адам саналды. Миранда Конгресске сайланып, тәуелсіздік үшін үгіттеуді бастады, оның төңірегіне осындай ойлы адамдардың тобы жиналды, олар Конгресске қысым көрсету үшін Якобин клубының үлгісіндегі қауымдастық құрды. Тәуелсіздік 1811 жылдың 5 шілдесінде ресми түрде жарияланды. Конгресс Тәуелсіздік Декларациясында Венесуэланың Америка Конфедерациясы деп аталатын конфедерация құрды, ол Декларацияның кіріспе сөйлемінде Венесуэла штаттары, ал кейіннен Венесуэланың Біріккен Штаттары және Венесуэланың Америка Конфедерациясы деп аталды. Конституцияның негізгі бөлігін құраған заңгер Хуан Герман Россио жасаған Конституция 1811 жылдың 21 желтоқсанында бекітілді. Конституция екі палаталы, күшті заң шығарушы орган құрды және көршілес Жаңа Гранадада болғандай, Конгресс үштік биліктен тұратын әлсіз атқарушы органды сақтап қалды. Бұл үкімет ұзаққа соқпады, өйткені провинциялар (Конституцияда штаттар деп аталды) оны толыққанды жүзеге асырмады. Провинциялар өздерінің конституцияларын жазды, Конгресс мойындаған құқық.
On 18 April 1810, agents of the Spanish Regency arrived in the city of Caracas. After considerable political tumult, the local nobility announced an extraordinary open hearing of the cabildo (the municipal council), set for the morning of 19 April, Maundy Thursday. On that day, an expanded municipal government of Caracas took power in the name of Ferdinand VII, calling itself The Supreme Junta to Preserve the Rights of Ferdinand VII (La Suprema Junta Conservadora de los Derechos de Fernando VII) and consequently deposed Captain General Vicente Emparán and other colonial officials. This initiated a process that would lead to a declaration of independence from Spain. Soon after 19 April, many other Venezuelan provinces also established juntas, most of which recognized the Caracas one (though a few recognized both the Regency in Spain and the Junta in Caracas). Still other regions never established juntas, but rather kept their established authorities and continued to recognize the government in Spain. This situation consequently led to a civil war between Venezuelans who were in favor of the new autonomous juntas and those still loyal to the Spanish Crown. The Caracas Junta called for the convention of a congress of the Venezuelan provinces which began meeting the following March, at which time the Junta dissolved itself. The Congress set up a triumvirate to handle the executive functions of Congress and of the provinces that supported it. Shortly after the juntas were set up, Venezuelan émigré Francisco de Miranda had returned to his homeland taking advantage of the rapidly changing political climate. He had been a persona non grata since his failed attempt at liberating Venezuela in 1806. Miranda was elected to the Congress and began agitating for independence, gathered around him a group of similarly minded individuals, who formed an association, modeled on the Jacobin Club, to pressure the Congress. Independence was formally declared on 5 July 1811. The Congress established a Confederation called the American Confederation of Venezuela in its Declaration of Independence, referred variously as States of Venezuela (in its opening sentence) and afterwards United States of Venezuela, and American Confederation of Venezuela in the Constitution, crafted mostly by lawyer Juan Germán Roscio, that it ratified on 21 December 1811. The Constitution created a strong bicameral legislature and, as also happened in neighboring New Granada, the Congress kept the weak executive consisting of a triumvirate. This government was not in force for long, since the provinces (referred to as states in the Constitution) did not fully implement it. The provinces also wrote their own constitutions, a right which the Congress recognized.
Азамат соғысы және оның таралуы
Конгресс тәуелсіздік жариялағанмен, Маракайбо және Гуаяна провинциялары мен Коро округі Испанияның Жоғарғы Орталық Хунтасына (1808–10) және одан кейінгі Кадис Кортесіне адал қалды. Жаңа Конфедерация бұрынғы генерал-капитандығының аумағын басқару құқығын талап етті, ал аймақ 1810 жылға қарай толыққанды азамат соғысына ұшырады, корольшіл және республикалық аймақтар арасында шайқастар басталды. Короны қайта бақылауға алу үшін Карактан әскери экспедиция ұйымдастырылды, бірақ ол қараша айында жеңіліске ұшырады. Караккас провинциясын басқаруды жалғастырған Караккас хунтасының жаңадан жарияланған Конфедерацияда ықпалы шамалы болды және басқа конфедерациялық провинциялардан жабдықтау мен күш-қуат алу қиынға соқты. Конфедерацияны криолдар басқарды, бірақ экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты, төменгі топтарға үндеу жасауға қабілетсіз болды. Испаниядан үзіліп қалған Венесуэла негізгі экспорт тауары – какао нарығынан айырылды. Нәтижесінде Венесуэла зор ақша шығынына тап болды, қажетті тауарларды британдықтар мен американдықтар сияқты жаңа сауда серіктестерінен сатып алу үшін қолданылатын ақшаны жұмсады, бірақ олар ауыл шаруашылығы өнімдерінің барлық өндірісін төлем ретінде қабылдай алмады. Федералды үкімет венесуэлалықтарға қарыздарын төлеу үшін қағаз ақша басып шығаруға мәжбүр болды, бірақ қағаз ақша тез құндылығын жоғалтып, көптеген адамдарды үкіметке қарсы қойды. 1812 жылы Конфедерация әскери жағынан ауыр жеңілістерге ұшырады, үкімет Мирандаға армияны және Конфедерацияны басқаруды тапсырды. Испан фрегатының капитаны Доминго Монтеверде Пуэрто-Рикодан Венесуэлаға жіберілді. Ол 1812 жылдың наурыз айының басында басқа испан теңізшілерімен бірге Короға келді. Монтеверде Корода орналасып, өзінің қол астындағы шағын күшті үлкен армияға айналдыра алды, себебі адамдар Валенсияға қарай жорық жасағанда оған қосылды. Миранда Венесуэланың орталық бөлігінің шағын аумағын ғана басқарды. 1812 жылдың 26 наурызында Венесуэлада болған күшті жер сілкінісі, сондай-ақ Маунди бейсенбі күні, республикалық аймақтарда ең көп зиян келтірді, сонымен қатар халықты Республикаға қарсы бұруға көмектесті. Караккас хунтасы Маунди бейсенбі күні құрылғандықтан, жер сілкінісі литургиялық күнтізбедегі екінші жылдығына тура келді. Бұл көптеген адамдар тарапынан құдайдың белгісі ретінде қабылданып, республикашыл армиядағылардың көптегені Республикаға қарсы немесе тікелей дезертирлік жасауды жасырын жоспарлай бастады. Басқа провинциялар Караккас провинциясына күш-қуат жіберуден бас тартты. Жағдай одан да нашарлап, провинциялар тарап аудара бастады. 4 шілдеде Барселонадағы көтеріліс роялистердің жағына өтті. Көршілес Кумана, қазір республикалық орталықтан үзіліп қалған, Миранданың диктаторлық билігін және генерал-командир тағайындауын мойындаудан бас тартты. Айдың ортасына қарай Кумана провинциясының көптеген шет аймақтары да роялистерге көшті. Осы қиын жағдайда республика үкіметі Миранданы кең саяси өкілеттіктерге ие генерал-сиссимус етіп тағайындады. Шілде айының ортасында Монтеверде Валенсияны басып алды, Миранда жағдайдың үмітсіз екенін ойлап, Сан-Матеода Монтевердемен келіссөздер бастады. 1812 жылдың 25 шілдесінде Миранда мен Монтеверде бұрынғы республикалық аймақтар Кадис Кортесін мойындау туралы капитуляцияға қол қойды. Бірінші Республика аяқталды. Монтеверде әскерлері 1 тамызда Караккасқа кірді.
Though the Congress declared independence, the provinces of Maracaibo and Guayana and the district of Coro remained loyal to the Supreme Central Junta of Spain (1808–10) and the Cortes of Cádiz that followed it. The new Confederation claimed the right to govern the territory of the former Captaincy General, and the region plunged into full civil war by 1810 with fighting breaking out between royalist and republican areas. A military expedition from Caracas to bring Coro back under its control, was defeated in November. The Caracas Junta, which continued to govern Caracas Province, did not have much power in the newly declared Confederation, and had a hard time getting supplies and reinforcements from the other confederated provinces. The Confederation was led by criollos, but was not able to appeal to the lower classes, despite attempts to do so, because of a declining economic situation. Cut off from Spain, Venezuela lost the market for its main export, cocoa. As a result, Venezuela experienced severe losses of specie, using it to purchase much needed supplies from its new trading partners, such as the British and the Americans, which could not take the full output of agricultural products as payment. The federal government resorted to printing paper money to pay its debts with Venezuelans, but the paper money rapidly lost value, turning many against the government. In 1812 the Confederation began suffering serious military reverses, and the government granted Miranda command of the army and leadership of the Confederation. A Spanish marine frigate captain, Domingo Monteverde was sent to Venezuela from Puerto Rico. He arrived at Coro in early March 1812 along with other Spanish marines. Monteverde based in Coro, was able to turn a small force under his command into a large army, as people joined him on his advance towards Valencia. Miranda was left in charge of only a small area of central Venezuela. A powerful earthquake, which hit Venezuela on 26 March 1812, also a Maundy Thursday, and caused damage mostly in republican areas, also helped turn the population against the Republic. Since, the Caracas Junta had been established on a Maundy Thursday, the earthquake fell on its second anniversary in the liturgical calendar. This was interpreted by many as a sign from Providence, and many, including those in the Republican army, began to secretly plot against the Republic or outright defect. Other provinces refused to send reinforcements to Caracas Province. Worse still, whole provinces began to switch sides. On 4 July an uprising brought Barcelona over to the royalist side. Neighboring Cumaná, now cut off from the Republican center, refused to recognize Miranda's dictatorial powers and his appointment of a commandant general. By the middle of the month many of the outlying areas of Cumaná Province had also defected to the royalists. In these dire circumstances the republican government had appointed Miranda generalissimo, with broad political powers. By mid July Monteverde had taken Valencia, and Miranda thought the situation was hopeless and started negotiations with Monteverde in San Mateo. On 25 July 1812 Miranda and Monteverde finalized a capitulation in which the former republican areas would recognize the Cortes of Cádiz. The First Republic had come to an end. Monteverde's forces entered Caracas on 1 August.