Мотоцикл саяхаты: Тромбонмен Одиссея

Кіріспе

Мотоциклдік Одиссея – швед композиторы Ян Сандстрёмнің 1-тромбондық концерті. 1989 жылы жазылған, тенор тромбоны мен үлкен оркестрге арналған бұл концерт кейде «Мотоцикл концерті» деп аталады. Ол тромбон виртуозы Кристиан Линдбергке арналған. Бұл шығарма – тромбонымен әлемді аралап саяхаттайтын қазіргі заманғы Одиссей туралы музыкалық әңгіме.

Оркестрлеу

Оркестрлеу күрделі, үлкен оркестр, қосымша фортепиано, арфа, толық соққы аспаптар тобы және виртуоздық металл пластинканы соққымен орындаушыны талап етеді. Жеке орындау бөлімі шамамен 24 минуттық, өте күрделі, бас, тенор және үшқыр кілттерді қамтиды, сонымен қатар кеңейтілген орындау техникасын қажет етеді.

Орындау

Линдбергтің әлемдік премьерасы туындының қалай орындалуы керектігіне нұсқау береді. Көрермендер сахнаға қарап отырады, оркестр аспаптарын тарта бастайды. Кенеттен қатты қозғалтқыш шуы естіледі, сахнаға Линдберг тізгіндейтін ақ мотоцикл кіріп келеді. Ол толыққанды, ашық қызыл түсті былғары киім киген, көрінісі әсерлі. Оркестр кідіріссіз, құбылатын әуенмен бастайды, төмендеп, төмендеп кетеді, ал концерт басталады. Бірінші бөлімде солист мотоциклдің жылдамдығын ауыстырған дыбысын имитациялайды. Бұл эффектіні жасау үшін, тілді дірілдетудің кеңейтілген тромбон техникасы, поршеньді сөндіргішпен бірге қолданылады. Тромбон тобы осы дыбысты өз мойнына алғанда, солист өте жоғары және өте жылдам ноталардың күрделі тізбегіне көшеді. Бұл ақырында солистің ойнауын тоқтатады, ол тромбонның құбыршасымен жер шарының бөліктерін физикалық түрде суырып алады. Екінші бөлім Флориданың Эверглейдс батпақтарын бейнелейді. Солист "тәңкібұршық хорын" орындаудан бастайды – бұл солистен тромбонмен бірге аккордтарды шығаруды, сондай-ақ ән салуды талап ететін көп дауыстық бөлім. Бұл бөлімде өксіген дыбыстар және тромбонның басқа да кеңейтілген әдістері бар. Үшінші бөлім француз Провансында христиан шеруі кезіндегі мотоцикл жарысын көрсетеді. Бұл бөлімде мотоциклдің дыбыстары тағы да көп естіледі, енді солист бүкіл тромбон тобымен бірге ойнайды. Біраз уақыттан кейін жоғарғы үрлемелі аспаптар діни әуенді ойната бастайды, ал солист фондық дыбыс ретінде өте жеңіл ойнайды, мотоциклдің шуын еске түсіреді. Бұл алыстағы машинаның дыбысы болғанымен, оның тондары шеру музыкасымен үйлеседі. Соңында солист шеру музыкасына қарсы контрамелодия орындайды. Бөлім солист ауасы бітіп, өте биік және қатты нотада ойнап аяқталады. Содан кейін ол өлімдей үрлейді және келесі бөлімді бастайды. Төртінші бөлім аборигендер тайпалары мен Австралия шөлінің дыбыстарына негізделген. Бұл, негізінен, диджеридуға еліктеу арқылы орындалатын ұзақ, виртуоздық тромбон солосы. Солист B-flat педальын ойнайды және F нотасын, октава жоғары әндейді. Бұл, әртүрлі артикуляциялармен, айқайлармен және кейде гармониялық өзгерістермен бірігіп, диджеридуға ұқсас дыбыс жасайды. Бөлім тағы бір дем алумен аяқталады. Бесінші бөлім – финаль. Ол "Тәңкібұршық хорының" сәл өзгертілген нұсқасымен басталады және туындының басқа да бөлімдерін қайталайды. Ол солист айналып тұрып, қатты дауыспен тілді дірілдету арқылы аяқталады. Бұл көтеріліп-төмендеп ауытқушы дыбыс әсерін тудырады. Солист соңғы дем алып, оркестрмен бірге соңғы нотада үйлеседі, ол үнсіздікке сіңіп кетеді.

Lindberg's world premiere serves as the guideline for how the piece should be performed. The audience sits facing the stage and the orchestra tuning. Suddenly, there is a loud engine sound, and a white motorcycle rolls onto the stage, driven by Lindberg. He is dressed in full, light red leathers and generally makes a very impressive sight. Wasting no time, the orchestra begins with haunting chords, shrieking lower and lower, and the concerto begins. In the first movement, the soloist imitates the sound of a motorcycle changing gears. The extended trombone technique of flutter tonguing is used in combination with a plunger mute to create this effect. As the trombone section takes over this sound, the soloist shifts into a complicated passage of very high, and very fast notes. This eventually subsides into the cessation of the soloist's playing, as he physically draws out the parts of the globe with his trombone slide. Movement two is an evocation of the Florida Everglades. The soloist begins by playing the "crocodile chorus", a multiphonic passage that requires the soloist to produce chords with the trombone, as well as sing. This section also includes growling sounds, and other various extended trombone techniques. Movement three suggests a motorcycle race through French Provence during a Christian procession. It includes more motorcycle sounds, this time with the soloist playing along with the entire trombone section. Eventually the upper winds start playing a religious sounding melody, and the soloist plays very lightly in the background, the sound of a motorcycle. Though it is the sound of a distant machine, the tones harmonize with the procession music. Eventually the soloist plays a countermelody against the processional music. The movement ends with the soloist playing a very high and loud note until his air is gone. Then he sucks in with a deathly sound and begins the next movement. Movement four is based on the sounds of aboriginal tribes and the desert of Australia. It is essentially a long, virtuoso trombone solo played in imitation of the didgeridoo. The soloist plays a pedal B flat, and sings an F, a twelfth higher. This, combined with different articulations, screams and occasional harmonic changes, creates a sound resembling didgeridoo. The movement ends with another gasp for air. Movement five is the finale. It begins with a slightly altered version of the "Crocodile Chorus", and recaps the various other movements of the piece. It ends with the soloist flutter tonguing a very loud note while spinning around in circles. This creates a sinusoidal sound effect, with a rising and falling volume. The soloist takes one last gasp for air and harmonizes with the orchestra on a final note that fades into silence.