Музыкалық аспаптардағы құрылыс – гайка. Қайықшаға жақын тізбектерді ұстап, дыбық биіктігін анықтайды. Материалы: сүйек, металл, пластик. Тізбектерге қызмет етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сымды музыкалық аспаптың құйыры – бұл сымдарды бас сүйегіне немесе орамаға жақын жерде ұстап тұратын кішкентай, қатты материал. Құйыры әрбір ашық сымның дірілдеу ұзындығының бір шетін белгілейді, мойын бойымен сымдардың арақашықтығын анықтайды және әдетте сымдарды саусақ тақтасынан дұрыс биіктікте ұстайды. Көпірмен бірге, құйыры ашық сымдардың масштабтарын (дірілдеу ұзындығын) анықтайды. Құйыры эбен, піл сүйегі, сиыр сүйегі, латунь, кориан немесе пластиктен жасалуы мүмкін, және әдетте сымдар үшін ойықтармен жабдықталған. Бұл ойықтар сымдарды саусақ тақтасынан басқа немесе тіреуіш қорапқа тегіс қисықпен жүргізу үшін жасалған, сымдардың немесе олардың орамдарының зақымдануын болдырмау мақсатында. Көмекейлі аспаптар, әсіресе, сымдардың нәзік, жалпақ орамдарын сақтау үшін құйыры ойықтарына жұмсақ қарындаш графитін жағудан пайда көреді.
A nut, on a stringed musical instrument, is a small piece of hard material that supports the strings at the end closest to the headstock or scroll. The nut marks one end of the vibrating length of each open string, sets the spacing of the strings across the neck, and usually holds the strings at the proper height from the fingerboard. Along with the bridge, the nut defines the scale lengths (vibrating length) of the open strings. The nut may be made of ebony, ivory, cow bone, brass, Corian or plastic, and is usually notched or grooved for the strings. The grooves are designed to lead the string from the fingerboard to the headstock or pegbox in a smooth curve, to prevent damage to the strings or their windings. Bowed string instruments in particular benefit from an application of soft pencil graphite in the notches of the nut, to preserve the delicate flat windings of their strings.
Этимология
Бұл сөз неміс тіліндегі Nut (ноут деп айтылады) сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол ойық немесе тілік дегенді білдіреді. Дегенмен, гитарадағы құрылғы, неміс тілінде de:Sattel ("құрылғы"; сондай-ақ Obersattel) деп аталады, ал ағылшын тілінде "saddle" деп аталатын гитара бөлігі, яғни сымдардың тірелетін көпірдің беті, неміс тілінде de:Stegeinlage немесе Steg деп аталады. Француз тілінде бұл құрылғы :fr:sillet деп аталады, ол неміс тіліндегідей "құрылғы" деп аударылуы мүмкін. Итальян тіліндегі capo tasto (немесе capotasto; "перденің басы") сөзі капоның шығу тегі болып табылады.
The word may have come from the German Nut (pronounced "noot"), meaning groove or slot. The nut, however, is called a de:Sattel ("saddle"; also Obersattel) in German, whereas the part of a guitar known as the saddle in English, the surface of the bridge on which the strings rest, is called a de:Stegeinlage or Steg, in German. In French, the nut is known as a :fr:sillet, which, like German, can also translate to mean saddle. The Italian term, capo tasto (or capotasto; "head of fretboard"), is the origin of the capo.
Вариациялар
Барлық ішекті аспаптарда сипатталғандай түйіршіктер болмайды. Кейбір аспаптардың түйіршіктері соншалықты терең ойылып жасалған, олар тек ішектерді араластырып тұратын бөліктер ғана. Мұндай аспаптар нөлдік ладты пайдаланады – қалыпты түйіршік орнында орналасқан, дұрыс ішек биіктігін қамтамасыз ететін лад. Нөлдік лад көбінесе арзан аспаптарда қолданылады, себебі осылай аспапты реттеу оңай. Дегенмен, нөлдік лад ашық ішектің дыбысын ладталған ноталарға ұқсас етеді. Дәстүрлі түйіршік ашық ішектердің дыбысын сәл өзгеше етуі мүмкін, сондықтан кейбір жоғары сапалы аспаптар нөлдік ладты қолданады. Нөлдік ладсыз түйіршіктегі ішек ойықтары ішек биіктігін дұрыс ету үшін тиісті тереңдікте кесілуі керек. Түйіршікте ішектер тым төмен болса, олар ладтарға соғылып дыбыс шығаруы мүмкін, ал тым жоғары болса, ладталған ноталардың интонациясы бұзылады. Кейбір ладталған аспаптарда компенсацияланған түйіршік болады. Бұл түйіршік аспап бойынша орташа теориялық интонацияны жақсартады, бірақ бұл жақсарту адамның есту қабілеті шегінен төмен болуы мүмкін, сонымен қатар ноталардың интонациясының бақылаусыз өзгеру шегінен де төмен болуы мүмкін. Принцип бойынша, ішектердің қалыңдығы мен кернеуі әртүрлі болғандықтан, әр ладтың темпераменты бірдей темпераменттегі аспап үшін 100% дәл емес. Бұл әсіресе электр гитараның алғашқы ладтарында байқалады. Көптеген гитарашылар «ашық позициядағы» (мысалы, E, A, C, D және G) аккордтардың бір-бірімен дұрыс келіспейтінін байқайды. Компенсацияланған түйіршік бұл мәселені түзетуге тырысады, әр ішектің бастапқы орнын оның қалыңдығына сәйкес өзгертеді. Шын темпераментті лад тақтасы сияқты толық шешім болмаса да, аккордтардағы күйлеуде айқын айырмашылық бар. Music Man және ESP сияқты көптеген гитара компаниялары өз аспаптарының көпшілігінде компенсацияланған түйіршіктерді стандартты жабдық ретінде қосады, ал Earvana сияқты компаниялар кейін орнатылатын түрлерін ұсынады. Тағы бір түрі – құлыптағыш түйіршік. Бұл түйіршік әдетте Floyd Rose немесе Kahler сияқты құлыптағыш тремоло жүйесімен бірге қолданылады. Бұл тремолоны пайдаланған кезде күйдің тұрақтылығын жақсартады. Алайда, кемшілігі – түйіршікті босату үшін Allen кілтін пайдалану қажет, егер көпірде (бар болса) майыстырғыштар болса, олардың диапазонынан тыс күйге келтіру үшін. Эрху ашық ішектің дірілдеу ұзындығын анықтау үшін қатты түйіршікті пайдаланбайды, керісінше цианьцзинь (千斤) – ішек тізбегін немесе, сирек жағдайларда, металл ілмекті пайдаланады. Кейбір гитараларда роликтері бар түйіршік болады. Fender танымал еткен бұл конструкцияда ішектер ойықтардың орнына роликтерде орналасады. Роликтер ішектің түйіршіктен еркін сыға немесе домалап өтуіне мүмкіндік береді. Роликті түйіршік ішектің түйіршікке жабысып қалуын болдырмай, гитараның күйін сақтап тұруға көмектеседі.
Not all string instruments have nuts as described. The nuts on some instruments are notched deeply enough that they are just string spacers. These instruments use a zero fret—a fret at the beginning of the scale where a normal nut would be that provides the correct string clearance. The zero fret is often found on less expensive instruments, as it is easier to set up an instrument this way. However, a zero fret also makes the sound of the open string similar to fretted notes. A conventional nut can make open strings sound slightly different—and for this reason some high end instruments use a zero fret. String slots in a nut without a zero fret must be cut to the proper depth to make string height correct. Strings that are too low at the nut can buzz against the frets, and too high throws off intonation of fretted notes. Some fretted instruments have a compensated nut. This type of nut provides better average theoretical intonation across the instrument, although this improved accuracy may be below the threshold of human ability to hear it and may also be below the threshold of uncontrollable note to note intonation variability. The principle given that strings are different thicknesses and have different tensions, the temperament of each fret is not 100% accurate for an equal temperament instrument. This is especially evident on the first few frets of an electric guitar. Many guitar players notice how 'open position' chords (Such as E, A, C, D and G) never sound in tune with each other. A compensated nut aims to correct this, by staggering the starting position of each string according to thickness. While not a complete solution such as a true temperament fretboard, there is a noticeable difference in tuning within chords. Many guitar companies, such as Music Man, and ESP include compensated nuts as standard on most of their instruments, and companies such as Earvana provide retrofittable types. Another type is a locking nut. This nut—usually used in conjunction with a locking vibrato system such as a Floyd Rose or Kahler—clamps the strings against the nut. This improves tuning stability when using the vibrato bar. A drawback however, is that the locking nut must be loosened using an Allen wrench to tune outside the range of the fine tuners on the bridge (if present). The erhu does not use a hard nut to define the vibrating length of the open string, but rather a qiān jin (千斤), a loop of string, or, less commonly, a metal hook. Some guitars have a rolling nut. In this design, made popular by Fender, the strings sit on roller bearings instead of nut slots. The rollers let the string freely slide or roll through the nut. The roller nut helps keep the guitar in tune by preventing the strings from getting stuck in the nut.
Пернетақта аспаптары
"Нут" термині сонымен қатар кейбір пернетақталы аспаптардағы тіреулерге де сіңісті. Клавесин аспаптарында ол дауыс шығармайтын, құлақтарға жақын, ойнаушыдан алыс орналасқан тіреуді белгілейді. Виргинал аспаптарында бұл термин көбінесе сол жақтағы, құлақтардан алыс орналасқан тіреуді атайды. Бұл термин әрқашан тұрақты қолданылмайды.
The term "nut" also refers to bridges on certain keyboard instruments. On harpsichords, it designates the non sounding bridge located near the tuning pins away from the player. On virginals, the term usually designates the bridge on the left side, away from the tuning pins. The term is not always applied consistently.