Кіріспе

Бахрейндегі археологиялық орындар – Дилмун қабір үйінділері (مدافن دلمون) – Дилмун және Умм аль Нар мәдениеттеріне жататын Бахрейннің негізгі аралындағы некрополь аймақтарын қамтитын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы. Бахрейн ежелгі заманнан бері өте көп қабірлері бар арал ретінде танымал, алғашқыда кең аумақты шаршы шақырымдағы үйінділер ежелгі әлемдегі ең ірі зираттардың бірі деп есептелген. Зираттар аралдың солтүстігінде, егістік жерлерден сәл биік, тасты, құнарсыз жерлерде шоғырланған. Аралдың оңтүстігі негізінен құмды және шөлді аймақ. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, шамамен 350 000 көне қабір үйіндісі мыңдаған жылдар бойы жергілікті халықтың күшімен ғана салынған болуы мүмкін. Қабірлердің бәрі бір дәуірге немесе бір стильге жатпайды, үйінділердің әртүрлі бөліктерінде өлшемдері айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Бахрейн Ұлттық мұражайының (Бахрейн тарихи және археологиялық қоғамы үлкен қызығушылық танытып отыр) басшылығымен жүргізіліп жатқан зерттеулер осы өзгерістер мен дамулардың нақты уақыт кестесін анықтау және оларды жасаған қоғамдарға тигізген әсерін зерттеу мақсатында жалғасуда.

Қазба жұмыстары

1889 жылғы 10 ақпан мен 19 ақпан аралығында британдық саяхатшы Дж. Теодор Бент және оның әйелі Мейбл Бент кейбір обаларды қазып зерттеді. Бент ханымның күнделігінде жазғандай, олар "піл сүйегінің сынықтары, көмір, страус жұмыртқасының қабығы" табады. Осы табылған заттар қазір Лондондағы Британ мұражайында сақталуда. Теодор Бент өзінің зерттеулерінің нәтижелерін екі мақалада жариялады, бірақ толыққанды есеп Бенттердің "Оңтүстік Арабия" (1900) кітабында жарық көрді. 1950 жылдары Даниялық экспедиция қола дәуірінің астанасы – Калат әл-Бахрейнде қазба жұмыстарын жүргізіп, бірнеше обаларды ашып, сол мәдениетке тән шамамен 4100–3700 жыл бұрынғы заттарды тапты. Басқа зерттеушілер де көптеген қабірлерді қазып, олардың құрылысы мен ішіндегі заттарды зерттеді.

Камералар (тумули)

Әрбір обаның ортасында тас камера орналасқан, ол төменгі сақина қабырғасымен қоршалған және топырақ пен құм-шағылмен жабылған. Обалардың мөлшері әр түрлі, бірақ көпшілігі 15x30 фут (4,5x9 м) диаметрде және 3–6 фут (1–2 м) биіктікте болады. Кіші обаларда көбінесе бір ғана камера кездеседі. Камералар әдетте тікбұрышты пішіндес, солтүстік-шығыс жағында бір немесе екі ойықшасы бар. Кейде үлкен камералардың ортасында қосымша ойықша жұптары да кездеседі.