Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10 ғасырдағы Византиялық генерал Бардас Склерос (грекше: Βάρδας Σκληρός) немесе Склерус – 976 жылдан 979 жылға дейін император Василий II-ге қарсы кең ауқымды Азиялық көтеріліс жетекшісі болған Византиялық генерал.
10th century Byzantine general
Bardas Skleros (Greek: Βάρδας Σκληρός) or Sclerus was a Byzantine general who led a wide scale Asian rebellion against Emperor Basil II during the years 976 to 979.
Өмірбаян
Барда Кіші Азияның шығыс шетінде зор жерлерге ие болған Склерой әулетіне жататын. Оның анасы Грегория Басилий I-нің бауыры Бардастың ұрпағы еді. Оның мансабының басындағы ең үлкен жетістігі – 970 жылы Киевтің Святослав I әскеріне қарсы Константинопольді табысты қорғауы болды. Аркадиополь шайқасында ол Русь әскеріне шамамен 20 000 адамдық шығын келтірді деген хабар бар, ал науқанда византиялықтардың тек 25 сарбазы қаза тапты. Византияның ең қатал жауларымен күресе білгенін көрсеткен соң, Бардас оның қайын інісі және тегі бір армян Иоанн I Цимискестің сенімді кеңесшісіне айналды. Иоанн қайтыс болғаннан кейін Склерос императорлық таққа талапкер болды. Бірақ императорлық үкіметтің нақты басшысы, евнух Василий Лекапенос, мүлдем басқа жоспарлар құрды және 976 жылы Бардасты Шығыстағы бас генерал лауазымынан шеттетуге бел буды. Майкл Пселлостың сөзіне қарағанда, Склерос «тек қана шебер жоспарлаушы ғана емес, сонымен қатар өз жоспарларын орындауда да өте тапқыр, мол байлыққа ие болған (таққа талапкер үшін бұл маңызды артықшылық), патшалық әулеттен шыққандықтан беделі жоғары, үлкен соғыстарда жеңіске жеткен және оның кәсібіне көмектесу үшін барлық әскери топтардың қолдауы болған адам».
Bardas belonged to the great family of the Skleroi, which owned enormous estates at the eastern outskirts of Asia Minor. His mother Gregoria descended from Basil I's brother Bardas. The greatest coup of his early career was a brilliant defense of Constantinople against the army of Svyatoslav I of Kiev in 970. During the Battle of Arcadiopolis, he reportedly managed to inflict as many as 20,000 casualties on the Rus, while the campaign claimed the lives of merely 25 Byzantine soldiers. After he had shown himself equal to dealing with the fiercest enemies of Byzantium, Bardas became a trusted advisor to John I Tzimiskes, who was his brother in law and a fellow Armenian. Upon John's death, Skleros aspired to replace him as an acting emperor. The eunuch Basil Lekapenos, who actually led the imperial government, entertained other plans, however, deposing Bardas from his key post of general in the East in 976. According to Michael Psellos, Skleros was "a man who was not only a competent planner, but extremely clever in carrying out his schemes, possessed of vast wealth (no mean asset in one who aimed at a throne), with the prestige of royal blood and of success in great wars, with all the military caste at his side to help on his enterprise."
Көтеріліс
Склерос биліктен қуылғаны туралы хабарды естіген соң, жергілікті армян, грузин және тіпті мұсылман билеушілерімен келісімге келді, олардың бәрі императорлық тәжге талап етуін қолдауға ант берді. Ол Азия провинцияларындағы туыстары мен жақтастары арасында көтеріліс қозғап, Кесария, Антакия және Кіші Азияның көп бөлігін жылдам бағындырды. Бірнеше флот қолбасшылары Склерос жағына өткеннен кейін, ол Константинопольға беттеп, Дарданеллді блокадалаумен қорқытты. Михаил Куртикиос басқарған көтерілісшілер флоты Эгей теңізіне шабуыл жасап, Геллеспонтты блокадалауға тырысты, бірақ Теодор Карантенос басқаратын императорлық флоттан жеңілді. Теңізде басымдығын жоғалтқан Склерос бірден Никея қаласын қоршауға алды, ол астанаға қақпа болған еді. Қаланы болашақ император Исаак Комненнің әкесі, Комнеи әулетінің негізін қалаушы Мануил Эротикос Комнен нығайтты. Осы уақытта Василий бұрынғы билік кезінде көтеріліс жасап, жеті жыл монастырда тұтқын болған Бардас Фокасты еске түсірді. Фокас отбасылық иеліктері орналасқан шығыстағы Себастеяға барып, Таоның Куропалаты Давид III-мен келісімге келді, ол Торникиос басшылығындағы 12 мың грузин атты әскерін Фокасқа көмек ретінде беруге уәде берді. Склерос Никеядан шығысқа қарай дереу аттанып, Фокасты екі шайқаста жеңіп, үшінші шайқаста жеңіске жетті. 979 жылдың 24 наурызында екі көшбас жекпе-жекке шықты, Склерос найзасымен Фокастың атының оң құлағын кесіп, өзі басына ауыр жарақат алды. Оның қаза болғаны туралы қауесет оның әскерін қашқындыққа ұшты, бірақ Склерос мұсылман одақтастарының арасында пана тапты. Осыдан кейін көтеріліс қиындықсыз басылды.
Upon hearing the news of his deposition, Skleros came to an agreement with local Armenian, Georgian and even Muslim rulers who all vowed to support his claims to the imperial crown. He successfully stirred up rebellion among his relatives and adherents in the Asian provinces, rapidly making himself master of Caesarea, Antioch, and most of Asia Minor. After several navy commanders defected to Skleros's side, he dashed to Constantinople, threatening to blockade the Dardanelles. The rebel navy under Michael Kourtikios raided the Aegean and attempted to blockade the Hellespont, but were defeated by the Imperial Fleet under the command of Theodoros Karantenos. Having lost supremacy at sea, Skleros at once laid siege to the town of Nicaea, which was considered a key to the capital. The town was fortified by a certain Manuel Erotikos Komnenos, father of the future emperor Isaac Komnenos and progenitor of the Komnenoi dynasty. Meanwhile, Basil recalled from exile Bardas Phokas the Younger, a general who had revolted in the previous reign and been interned in a monastery for seven years. Phokas proceeded to Sebastea in the East, where his family demesnes were situated. He came to an understanding with David III Kuropalates of Tao, who pledged 12,000 Georgian horsemen under the command of Tornikios to Phokas' aid. Skleros instantly left Nicaea for the East and defeated Phokas in two battles, but the latter was victorious in a third. On March 24, 979, the two leaders clashed in single combat, with Skleros cutting the right ear of Phocas' horse with his lance before sustaining a grave wound to the head. The rumour of his death put his army to flight, but Skleros himself found shelter with his Muslim allies. Thereupon the rebellion was subdued without difficulty.
Кейінгі жылдар
Азиялық билеушілер Константинопольға қарсы одан әрі әрекеттерін қолдаудан бас тартқаннан кейін, Склерос және оның отбасы 980 жылы Бағдатқа шегінді. Олар алты жыл бойы Аббасид халифасының сарайында құрметті тұтқын ретінде тұрды, Византияны басып алуды армандады. 987 жылы Склеросты Фока өз отанына шақырды, ол болгар соғыстарын пайдаланып, тәжді бағындыруға тырысты. Склерос Фоканың мақсатына қолдау көрсету үшін дереу әскер жинады, бірақ Фока оны түрмеге қамағанда, туындаған тәртіпсіздіктерден пайда табу жоспарлары сәтсіз аяқталды. 989 жылы Абидос шайқасында Фока қаза болғаннан кейін, Склерос бүлікке басшылық етті: «Шындығында, Склерос әскеріне жазылғандар енді адалдықтары бойынша бөлінбеді: олардың әрқайсысы ашық бүлікші болды. Олардың көшбасшысы өздерінің қажырлы нық қадамдарымен оларды біртұтас күшке біріктірді. Ол олардың адалдығын игіліктерімен, мейірімділігімен жеңіп алды, олардың арасындағы келіспеушіліктерді таратып, әскерімен бір үстелге отырып, бір тостағаннан ішіп, оларды есімдерімен атап, жағымпаздықпен адалдыққа итерді» (Михаил Пселлос). Оның билік органдарына тапсырған күні мен жағдайлары да даулы. 991 жылы Склерос, соқыр және күйзеліске ұшыраған күйде, Тракияда жартылай тұтқын ретінде тұрғанда, Болгарияға жол тартқан император Василий II онымен кездесті. Белгілі бүлікші куропалат титулын қабылдады және бірнеше күннен кейін, шамамен 2 сәуірде қайтыс болды.
After the Asian potentates refused to support his further operations against Constantinople, Skleros and his family retreated to Baghdad in 980. They resided in honourable captivity at the Abbasid Caliph's court for six years, dreaming about the invasion of Byzantium. In 987 Skleros was finally recalled to his homeland by Phokas, who took advantage of the Bulgarian wars to aim at the crown. Skleros promptly mustered an army to support Phokas's cause, but his plans of profiting from the attendant disorders were frustrated when Phokas had him committed to prison. Upon Phokas' death at the Battle of Abydos in 989, Skleros succeeded him as the leader of the rebellion: "The truth was, the men who had enrolled in Skleros's army were no longer divided in their loyalties: every one of them was a declared rebel. Their leader inspired them with his own resolute determination and bound them into one coherent body. By favours he won their loyalty, by his kindliness he earned their devotion. He reconciled their differences, ate at the same table as his men, drank from the same cup, called them by name, and by his flattery bound them to his allegiance" (Michael Psellos). The date of his surrender to the authorities is disputed, as are the circumstances. In 991 Skleros, a blinded and broken man, then residing in semi captivity in Thrace, was visited by Emperor Basil II on his way to Bulgaria. The famous rebel accepted the title of curopalates and died several days later, presumably on April 2.
Ұрпақтар
Алайда Бардас Склеростың әулеті жалғасты. Оның немересі Василий Склерос император III Романосқа қарындасымен үйленді. Василийдің шөбересінің бірі император болатын Константин Мономахқа үйленді, ал Василийдің шөбере қызы Константиннің сүйіктісі болды. Осы әйелдердің бірі Владимир Мономахтың әжесі еді.
The bloodline of Bardas Skleros continued, however. A grandson, Basil Skleros, was married to a sister of Emperor Romanos III. One of Basil's nieces married Constantine Monomachos, who would become Emperor, while Basil's grandniece became mistress of Constantine. One of these women was the grandmother of Vladimir Monomakh.