Кіріспе
Шотландтық зерттеуші, Батыс Канаданың Самуэль Блэк (3 мамыр 1780 - 8 ақпан 1841) – шотландтық тері саудагері және зерттеуші, «Жаңа Солтүстік Үя» компаниясының (XYC) кеңсе қызметкері және «Солтүстік-Батыс» компаниясының (NWC) «Қысқы серігі», кейіннен «Хадсон шығанағы» компаниясының (HBC) Колумбия округінде кеңсе қызметкері, бас саудагері және бас факторы болды. 1824 жылы ол «Хадсон шығанағы» компаниясы үшін қазіргі Британ Колумбиясының солтүстік-орталық аймағындағы Финлей өзенін және оның салаларын – Мусква, Оминека және Стикинді зерттеді. Оның күнделіктері 1955 жылы «Хадсон шығанағының рекордтар қоғамы» тарапынан жарияланды.
Samuel Black (May 3, 1780 – February 8, 1841) was a Scottish fur trader and explorer, a clerk in the New North Nest Company (XYC) and Wintering Partner in the North West Company (NWC), and later clerk, chief trader, and chief factor in the Hudson's Bay Company (HBC) for the Columbia District. In 1824, he explored the Finlay River and its tributaries in present day north central British Columbia, Canada, including the Muskwa, Omineca and Stikine for the HBC. His journals were published by the Hudson's Bay Record Society in 1955.
Ерте өмір және мансап
Блэк Шотландияның Абердиншир округіндегі Тириде туған. Ол Тири приходынан шыққан Джон Блэк пен Бодичелл приходынан шыққан Мэри Литтің үлкен және жалғыз ұлы болған. Блэктің Энн мен Мэри деген екі қарындасы да болды. Оның крещениесіне Джордж Лит пен Джанет Блэк куә болды. Крещениелік жазбада Блэк "заңды емес" деп көрсетілген, бірақ 1781 жылдың 24 маусымында Джон Блэк пен Мэри Лит Пицлиго шіркеуінің неке тізімінде Самуил туғанға дейін "келісімге келгендері және үйленгендері" жазылған. Блэктің әкесі оның дүниеге келгенінен кейін төрт жыл өткен соң қайтыс болды. Блэк 1802 жылы XY компаниясының кеңсе қызметкері ретінде Төменгі Канадаға (қазіргі Квебек) келді, мүмкін анасының інісі, тері саудагері Джордж Лит оны ынталандырған болуы мүмкін, және XYC құрамына кіретін Leith, Jamieson and Company фирмасына қосылды. Ол Канадаға келген кезде оның туыстары онда тұрып жатқан. 1804 жылы XYC мен NWC біріккен кезде Блэк "компания ұйымымен бірге өтті" және Монреальде орналасқан Солтүстік-Батыс компаниясында жұмыс істеді. 1805 жылы Атабаска бөлімінде (көбінесе қазіргі Альбертада) жұмыс істеуге жіберілген Блэк он бес жыл кеңсе қызметкері болып қызмет етті. Осы уақыттың көп бөлігінде ол NWC мен HBC арасындағы кейде қанағаттандырмайтын бәсекелестікке белсенді қатысты. 1816 жылы Блэк NWC-нің қысқы серігі атанды. 1820 жылы Блэктің Гудзон шығанағы компаниясының қызметкерлеріне қарсы зорлық-зомбылық әрекеттері оның қауіпсіздігіне қауіп келтірді, сондықтан ол Роки таулары арқылы Жаңа Каледониядағы МакЛеод көліндегі Солтүстік-Батыс компаниясының бекінісіне қайтыды, себебі оны тұтқындауға ордер берілген. 1821 жылы NWC мен HBC біріккен кезде Блэктің HBC-ге қарсы күшті қарсылығы оны Питер Скене Огденмен бірге бірігуге енбеген NWC өкілдерінің санатында қалдырды. Бірақ 1823 жылы Блэк клерк, содан кейін Форт-Сент-Джон бекінісінің бас саудагері болып тағайындалды.
Барлау жұмыстары
1824 жылдың жазында, Гадсон шығанағы компаниясының губернаторы сэр Джордж Симпсонның бұйрығымен, Блэк он адамдық экипажбен Роки Маунтин Портажынан (қазіргі Гадсон Хоуп) «Финлей тармағының бастауына [Финлей өзені] және Солтүстік-Батыс жаққа» аттанды. Экспедицияның мақсаты – аймақтың тері саудасын кеңейтуге қолайлылығын бағалау және батыстан Ресей тері саудасының ықпалын тексеру болды. 1797 жылы бұл өзенді Александр Маккензидің әріптесі Джон Финлей жартылай зерттеген. 1793 жылы Маккензи Бейбітшілік өзеніне солтүстіктен келген Финлей және оңтүстіктен келген Парснип өзендері қосылған жерге дейін көтерілді. Маккензи Парснип өзенімен жол тартты, содан кейін Тынық мұхитына дейін қиын жолды аяқтады. Финлейдің, Маккензиден гөрі жақсы бағыт табу үшін, Бейбітшілік өзенінің солтүстік тармағын зерттеуге тырысқан болуы мүмкін. Алайда, Блэктің білгеніне қарағанда, Финлей Ингеника өзеніне ғана жеткен, ол Финлей өзенінің Парснипке құятын жерінен (Бейбітшілік өзенінің басталуы) шамамен 130 км солтүстікте орналасқан. Блэк және оның серіктері Финлей өзенінің 450 км-лік ұзындығы мен оның салалары – Тодогон және Файрстил өзендері арқылы сапар жасап, Маккензи өзенінің бастауы деп саналатын Тхутаде көліне (Файрстил өзенінің бастауында) жетті. Кейде жаяу, кейде салмен жүріп, Блэк пен кішігірім экипаж Спацизи платосының аймағын зерттеді, онда Стикин өзенінің бастауын тауып, Арктика мен Тынық мұхитының суайдыру аймақтарының шекарасына жетті. Солтүстік-шығысқа қарай сапар шегіп, Блэк тағы бір жотадан өтті – бұл жолы Стикин және Лиард өзендері арасындағы жота – және оның саласы Турнагейн өзені арқылы Кечика өзенімен төменге қарай біршама жүзіп, содан кейін Финлей өзенімен қайта оралды. Блэктің экспедиция туралы егжей-тегжейлі күнделігі экипаждың бастан өткерген ауыр сынақтарын және Блэктің пікірінше, елдің азық-түлік пен теріге келетін жалпы жетіспеушілігін көрсетеді. Экспедиция барысында екі адамы қашып кетті, осылайша Deserters Canyon (Қашқандар шатқалы) атауын алды. Өзен қиын және өтеулі болып шықты, және Блэктің бағалауынша, осы факті – саудаға жарамды терілердің немесе дені сау халықтың жетіспеуімен байланысты – бұл аймақты тері саудасын кеңейту үшін немесе Тынық мұхитына солтүстік жол ретінде пайдалану мүмкін емес етеді. Дегенмен, Блэк және оның экипажы қазіргі Британ Колумбиясының солтүстік-орталық бөлігін өте кең аумақты зерттеді. Олар Маккензи өзенінің бастауына ғана емес, сонымен қатар Арктикалық-Тынық мұхиты аралығына және екі ірі суайдыру аймағының бастауына – Стикин және Лиард өзендеріне де жол тартты.
Кейінгі мансап
Форт Дунвеган мен Йорк фабрикасындағы үзілістен кейін, Блэк 1825 жылы Форт Нез Персестің (қазіргі Уоллула, Вашингтон штаты) бас факторы болып тағайындалды. Бұл қызмет Блэкке бәсекелестікке қарсы күшін көрсетуге мүмкіндік берді, осы жолы американдық саудагерлерден. Жергілікті Нез Персе тайпасымен жақсы қарым-қатынас орнатудағы қиындықтар 1830 жылы Блэктің компанияның Томпсон өзені бойындағы бекетіне (қазіргі Камлупс) ауыстырылуына себеп болды. 1837 жылы Блэк Колумбияның ішкі бекеттеріне жауапты бас фактор болып тағайындалды. Осы жерде Блэк 1841 жылдың 8 ақпанында жергілікті Secwepemc (Shuswap) тайпасының басшысы Транквилдің немере інісімен ұсақ даудан кейін атып өлтірді. Ол Камлупс маңына жерленген.
Блэк есімімен аталған жерлер
Финлей өзенін ертедегі тері саудагерлері Black's River деп атаған, бірақ Hudson's Bay Company Блэктің күнделіктерін Джон Финлей атымен тіркеп алып, осылайша Блэк кезіп өткен өзенге оның есімін берді. Тері саудагері және зерттеуші Джон МакЛеод Блэк ашқан өзенді (Кечиканы) қайта тауып, оны Блэк өзені деп атады; алайда Канада үкіметі ресми түрде оның атын Кечика деп тіркеді. Самуил Блэк таулары Тодогон және Файрстил өзендерінің арасында жатыр. Black Lake – Самуил Блэк тауларының оңтүстік-батыс беткейіндегі шағын көл.