Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соттардың құзырына қатысты ережелер
Rules regulating jurisdiction of courts
Брюссель режимі – Еуропалық Одақ (ЕО) және Еуропалық еркін сауда қауымдастығы (ЕЭАА) мүше мемлекеттерінде тұратын тұлғалар арасындағы азаматтық немесе коммерциялық сипаттағы заңдық дауларды қарау құзыреті қай сотқа беріледі деген ережелер жиынтығы. Ол дауды қарау үшін құзыреттілікті анықтайтын егжей-тегжейлі ережелерді қамтиды және шетелдік сот шешімдерін мойындау мен орындауды реттейді.
The Brussels Regime is a set of rules regulating which courts have jurisdiction in legal disputes of a civil or commercial nature between individuals resident in different member states of the European Union (EU) and the European Free Trade Association (EFTA). It has detailed rules assigning jurisdiction for the dispute to be heard and governs the recognition and enforcement of foreign judgments.
Құралдар
Брюссель режимін бес құқықтық құжат құрайды. Бұл бес құқықтық құралдың мазмұны мен қолданылуы шамалы айырмашылықтармен ұқсас, негізгі айырмашылық – қолданылу аумағында. Олар жеке тұлғаларды өздерінің тұрғын жері бойынша сотқа шақыруды жалпы ереже ретінде белгілейді, содан кейін осы ереженің ерекшеліктерін көрсетеді. Аталған құжаттар басқа елдерде шығарылған сот шешімдерін мойындау тәртібін де қарастырады.
Five legal instruments together form the Brussels Regime. All five legal instruments are broadly similar in content and application, with differences in their territory of application. They establish a general rule that individuals are to be sued in their state of domicile and then proceed to provide a list of exceptions. The instruments further provide for the recognition of judgments made in other countries.
Брюссель конвенциясы (1968)
Азаматтық және коммерциялық істер бойынша сот шешімдерін тану және орындау бастапқыда Еуропалық қауымдастықтар шеңберінде 1968 жылғы Брюссель конвенциясы арқылы іске асырылды, бұл конвенция сол кездегі қауымдастықтың алты мүше мемлекеті тарапынан қол қойылған шарт еді. Бұл шарт бірнеше рет өзгертілді және 2001 жылы қабылданған "Брюссель I" регламентімен көбінесе толығымен алмастырылды. Бүгінде конвенция тек 2004 жылға дейінгі Еуропалық Одақтың 15 мүшесі және Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің Одақтан тыс жерлері арасында ғана қолданылады: Аруба, француз теңіз арты аумақтары және Майотта. Брюссель конвенциясының орнына жаңа Лугано конвенциясы енгізілуі жоспарлануда, ал соңғысы осы мүше мемлекетке тиесілі Еуропадан тыс аумақтар атынан әрекет ететін Еуропалық Одақ мүше мемлекеттерінің ратификациясына ашық.
Recognition and enforcement of judgments in civil and commercial cases was originally accomplished within the European Communities by the 1968 Brussels Convention, a treaty signed by the then six members of the Communities. This treaty was amended on several occasions and was almost completely superseded by a regulation adopted in 2001, the Brussels I Regulation. Today the convention only applies between the 15 pre 2004 members of the European Union and certain territories of EU member states that are outside the Union: Aruba, the French overseas territories and Mayotte. It is intended that the Brussels Convention will be replaced by the new Lugano Convention, the latter being open to ratification by EU member states acting on behalf of non European territories which belong to that member state.
Лугано конвенциясы (1988)
1988 жылы Еуропалық қауымдастықтың 12 мүше мемлекеті Еуропалық еркін сауда қауымдастығының алты мүшесімен – Австрия, Финляндия, Исландия, Норвегия, Швеция және Швейцариямен Лугано конвенциясына қол қойды. Лугано конвенциясы Брюссель конвенциясына қол қоюға құқығы жоқ ЕЭҚТА мүше мемлекеттері үшін тану режимін кеңейтуге арналған болатын. Бастапқы қол қойған елдердің арасында – 1995 жылы ЕЭҚТ-ден шығып, ЕО-ға қосылған үш елден басқа, Польша ғана кейіннен Лугано конвенциясына қосылды. 1988 жылдан кейін ЕЭҚТА-ға қосылған жалғыз мемлекет Лихтенштейн 1988 жылғы конвенцияға да, оның ізбасары – 2007 жылғы Лугано конвенциясына да қол қоймады. Конвенция 2007 жылғы нұсқасымен толыққандай алмастырылды.
In 1988, the then 12 member states of the European Communities signed a treaty, the Lugano Convention with the then six members of the European Free Trade Association: Austria, Finland, Iceland, Norway, Sweden and Switzerland. The Lugano Convention served to extend the recognition regime to EFTA member state who are not eligible to sign the Brussels Convention. Other than the original signatories–three of which left EFTA to join the EU in 1995–only Poland has subsequently acceded to the Lugano Convention. Liechtenstein, the only state to accede to the EFTA after 1988, has not signed either the 1988 Convention or its successor, the 2007 Lugano Convention. The convention is fully superseded by a 2007 version.
Брюссель I регламенті (2001)
2001 жылғы "Брюссель I" регламенті 2002 жылдан 2015 жылдың қаңтарына дейін Брюссель аясындағы басты заңнамалық құжат болды. Ол 1968 жылғы Брюссель конвенциясын көп бөлігімен алмастырып, Данияны қоспағанда, барлық ЕО мүше мемлекеттеріне қолданылды. Дания еркіндік, қауіпсіздік және әділет аймағындағы регламенттерді енгізуден толықтай бас тартуға құқылы. Регламент 2002 жылдың 1 наурызында күшіне енді. Қазіргі таңда бұл регламентті жаңадан құрылған "Брюссель I" регламенті толықтай алмастырды.
The Brussels I Regulation of 2001 was the primary piece of legislation in the Brussels framework from 2002 until January 2015. It substantially replaced the 1968 Brussels Convention, and applied to all EU member states excluding Denmark, which has a full opt out from implementing regulations under the area of freedom, security and justice. It came into effect on 1 March 2002. The regulation is fully superseded by a recast Brussels I regulation.
Даниямен келісім
2005 жылы Дания Еуропалық қауымдастықпен 2001 жылғы ЕО мен Дания арасындағы регламент талаптарын қолдану туралы халықаралық келісімге қол қойды. 2005 жылғы келісім Дания мен ЕО-ның қалған бөлігі арасындағы 2001 жылғы регламенттің өңделген нұсқасын қолданады. Ол сондай-ақ регламентке енгізілген өзгерістерді Дания қалай іске асыру керектігін анықтайтын тәртіпті де қарастырады. Бұл регламент 2007 жылдың 1 шілдесінен бастап Данияға және басқа да ЕО мүше мемлекеттеріне қолданылады. Егер Дания регламенттің немесе оның ізбасарына енгізілген өзгерістерді іске асырмауды шешсе, онда келісім автоматты түрде күшін жояды.
In 2005, Denmark signed an international agreement with the European Community to apply the provisions of the 2001 Regulation between the EU and Denmark. The 2005 agreement applies a modified form of the 2001 Regulation between Denmark and the rest of the EU. It also provides a procedure by which amendments to the regulation are to be implemented by Denmark. It applies the 2001 regulation to Denmark and other EU members from 1 July 2007. Should Denmark decide not to implement any change to the Regulation or its successor, then the Agreement ends automatically.
Лугано конвенциясы (2007)
2007 жылы Еуропалық қауымдастық пен Дания Исландия, Швейцария және Норвегиямен жаңа Лугано конвенциясына қол қойды. Бұл шарт 1988 жылғы Лугано конвенциясын және Брюссель конвенциясын алмастыру мақсатында жасалған. Сондықтан, ЕАСТ мүше мемлекеттері де, ЕО мүше мемлекеттері де өздерінің ЕО-ға кірмейтін аумақтары атынан оған қол қоюға құқылы болды. Алғашқы мақсат 2011 жылы ЕАСТ мүше мемлекеттерінің барлығының ратификациялауымен орындалды (Лихтенштейннен басқа, ол 1988 жылғы конвенцияға қол қоймаған). Бірақ, ЕО мүше мемлекеттерінің бірі де әлі өздерінің ЕО-ға кірмейтін аумақтары атынан конвенцияға қосылған жоқ. 2007 жылғы конвенцияның мазмұны 2001 жылғы Брюссель I регламентімен көп жағынан ұқсас: басты айырмашылық – мәтін бойында «регламент» сөзі «конвенция» сөзімен алмастырылған. Сонымен қатар, конвенцияда «сот» түсінігінің аздаған өзгешелігі бар және 2007 жылғы конвенция Брюссель регламентінің жаңа редакциясына сәйкес келмейді. Оған басқа ЕАСТ мемлекеттері де, сондай-ақ ЕО құрамына кірмейтін аумақтар атынан әрекет ететін ЕО мемлекеттері де қосылуы мүмкін. Осы шартқа қатысушы мемлекеттердің келісімімен басқа мемлекеттер де қосыла алады. Қазірге дейін қосылулар болған жоқ, бірақ Нидерланд Корольдігі 2014 жылы Аруба, Кариб Нидерландысы, Кюрасао және мүмкін Синт-Мартен атынан парламентке қосылуды бекіту туралы заң жобасын ұсынуды жоспарлаған.
In 2007, the European Community and Denmark signed with Iceland, Switzerland and Norway the new Lugano Convention. This treaty was intended to replace both the old Lugano Convention of 1988 and the Brussels Convention and as such was open to signature to both EFTA member states and to EU member state on behalf of their extra EU territories. While the former purpose was achieved in 2011 with the ratification of all EFTA member states (bar Liechtenstein which never signed the 1988 Convention), no EU member state has yet acceded to the convention on behalf of its extra EU territories. The 2007 Convention is substantially the same as the 2001 Brussels I Regulation: the main difference being that the word "Regulation" is replaced with the word "Convention" throughout the text. Furthermore, the convention has a slightly different definition of the concept "court" and the 2007 convention is not adapted to the recast of the Brussels Regulation. It is also open to accession by other EFTA states as well as EU states acting on behalf of territories which are not part of the EU. Other states may join subject to approval of the present parties to the treaty. No accessions have taken place so far, but the Kingdom of the Netherlands planned to present to parliament an approval act for accession on behalf of Aruba, Caribbean Netherlands, Curaçao and possibly Sint Maarten in 2014.
Брюссель I регламенті (қайта редакцияда)
2008 жылы Брюссель I регламентіне күш беруге қатысты, алименттік міндеттемелерді қамтитын түзету қабылданды. Дания да, Ұлыбритания да осы регламентке қатыспады, бірақ Дания 2009 жылдың қаңтар айында түзетуді қабылдағаны туралы Комиссияға хабарлады. 2012 жылы Еуропалық Одақ институттары 2001 жылғы регламентті 2015 жылғы 10 қаңтардан бастап күшін жойған «Брюссель I» регламентінің жаңа редакциясын қабылдады. Жаңа редакциядағы регламент енді ЕО резиденті емес тұлғаларға қатысты сот құзыретіне де қолданылады, ол сот шешімдерін мойындау рәсімдерін жеңілдетеді және тараптар таңдаған сотқа іс қозғау процедурасын оңайландырады (егер іс басқа мүше мемлекетте басталған болса да). 2012 жылдың желтоқсан айында Дания 2012 жылғы регламенттің мазмұнын іске асыру туралы шешімін Комиссияға хабарлады. Лугано конвенциясының тұрақты комитеті жаңа редакцияға сәйкес Лугано конвенциясын түзетуді қарастырды, бірақ «Лугано конвенциясына енгізілетін мүмкін түзетулер туралы ешқандай ұсыныс жасамады және одан әрі шаралар қабылдамады». 2014 жылы ЕО «Брюссель I» регламентін бірнеше мүше мемлекеттерге ортақ екі сотқа қатысты ережелерді нақтылау үшін өзгертті: Бірыңғай патенттік сот және Бенилюкс сотының құзыреті. Дания тағы да ЕО-ға түзетулерді қолдайтынын мәлімдеді. Лугано конвенциясының тұрақты комитеті бірыңғай патент және Бірыңғай патенттік сотқа қатысты Лугано конвенциясын түзетуді қарастырды, бірақ «әрі қарайғы зерттеулердің нәтижелерін күтуге» шешім қабылдады және Исландия, Норвегия және Швейцариядан конвенцияға қосылуға қолдау алды. 2021 жылдың қаңтарына дейін қосылу мақұлданбады. 2021 жылдың мамырында Еуропалық комиссия Еуропалық Парламентке Еуропалық Одақтың Ұлыбританияның қосылуына келісім бермеуі керек деген пікірін білдірді, осы ретте «Еуропалық Одақтың үшінші елдерге қатысты тұрақты саясаты – көпжақты Гаага конвенциялары аясында ынтымақтастықты ынталандыру» деп түсіндірді.
An amendment to the Brussels I Regulation, covering maintenance obligations, was adopted in 2008. Neither Denmark nor the United Kingdom participated in the regulation, though Denmark notified the Commission of its acceptance of the amendment in January 2009. In 2012, the EU institutions adopted a recast Brussels I Regulation which replaced the 2001 regulation with effect from 10 January 2015. The recast regulation now also applies to jurisdiction regarding non EU residents, it abolishes formalities for recognition of judgments and simplifies the procedure for a court chosen by the parties to commence proceedings (even if proceedings have started in another member state already). In December 2012 Denmark notified the Commission of its decision to implement the contents of 2012 regulation. The Lugano Convention Standing committee considered amending the Lugano Convention in accordance with the recast, but "made no recommendation on the possible amendment of the Lugano Convention and did not decide on any further steps." In 2014, the EU amended the Brussels I Regulation to clarify provisions regarding two courts which are "common to several member states": the Unified Patent Court and the Benelux Court of Justice jurisdiction. Denmark again notified the EU that it would apply the amendments. The Lugano Convention Standing Committee considered amending the Lugano Convention with respect to the unitary patent and Unified patent court, but decided to "wait for the results of further study". and has secured support from Iceland, Norway and Switzerland for accession. As of January 2021, the accession had not been approved. In May 2021, the European Commission reported to the European Parliament its view that the European Union should not give consent to the accession of the UK, arguing that "the consistent policy of the European Union (with regard to third countries) is to promote cooperation within the framework of the multilateral Hague Conventions".
Гибралтар
Брюссель конвенциясы 1968 жылғы (өзгертілген) Brexit-ке дейін Ұлыбритания мен Гибралтар арасында қолданылды және өзгертілген нысанда бүгінге дейін қолданылып келеді.
The Brussels convention of 1968 (as amended) applied between the UK and Gibraltar before Brexit and, in modified form, still applies today.
Ауқымы мен мазмұны
Брюссель режимі азаматтық немесе коммерциялық сипаттағы сот дауларын қамтиды. 1978 жылы конвенцияға мынадай сөйлем қосылды: "Ол, атап айтқанда, салық, кеден немесе әкімшілік мәселелерге қатысты емес". 2012 жылғы регламент одан әрі нақтылайды, регламент "мемлекеттік билікті жүзеге асыру кезіндегі әрекеттер мен әрекетсіздік үшін мемлекеттің жауапкершілігіне" қатысты емес екенін көрсетеді. Бұл ережеге кейбір ерекшеліктер бар. Егер даудың негізгі мәні отбасылық құқық, банкроттық немесе төлем қабілетсіздігі, әлеуметтік қамсыздандыру, немесе төрелікке қатысты болса, іс осы ережелерге бағынбайды. Регламент сот құзыретін анықтауға бағытталған, яғни, қай сот немесе соттар іс қарауға құқылы екенін анықтауға. Бұл сот заңын қолданылатын заң деп білдірмейді. Ұлттық сот шетелдік заңды қолдануы мүмкін және мұндай жағдайлар жиі кездеседі. Жалпы, жауап берушінің тұрғылықты жері қай соттың құзыретінде іс қаралатынын анықтайды. Бұл тәртіпке сәйкес, әртүрлі актілерде белгіленген ерекше ережелерді ескере отырып, заңды немесе жеке тұлғаға тек оның тұрақты тұратын жері немесе тұрғылықты жері орналасқан мемлекетте ғана шағымдануға болады. Бұл мәселені қарастыратын соттың заңымен анықталады, сондықтан адам бірнеше мемлекетте тұратын жері болуы мүмкін. Алайда, "тұрғылықты жер" ұғымы азаматтық құқықтағыдай мағынаға ие емес. 4-бап сондай-ақ, кез келген мүше мемлекетте тұратын адамға басқа мүше мемлекеттің ерекше құзыреттілік негіздерін сол мемлекеттің азаматы сияқты пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл Франция сияқты мүше мемлекеттерде өз азаматтарына өз соттарында кез келген адамды сотқа тартуға рұқсат берілген жағдайларда тиімді, сондықтан Финляндия сияқты мүше мемлекетте тұратын адам Канада сияқты мүше емес мемлекетте тұратын адамды үшінші мүше мемлекеттің (мысалы, Франция) сотында сотқа тартуы мүмкін, егер жауапкердің мүлкі сол жерде болса. Брюссель конвенциясы мен Брюссель I регламенті Еуропалық соттың (бұрынғы ЕҚС, қазіргі ЕОҚ) түсіндіру мәселелеріндегі құзыретіне бағынады. Лугано конвенциясы ЕО-ға мүше емес мемлекеттерден Еуропалық сотқа түсіндіру мәселелерін жіберуді талап етпейді, бірақ конвенцияның "біркелкі түсіндіруі" туралы хаттамасы бар, ол соттардан "көрсетілген шешімдердегі қағидаларды ескеруді" және тиісті сот шешімдерін алмасуды талап етеді. Дегенмен, Лугано конвенциясын түсіндіруде мүше мемлекеттер арасында кейбір келіспеушіліктер туындады. Брюссель режимі келісімшарттардағы сот құзыреті туралы шарттарды қабылдайды, бұл тараптарға келісімшарт жасау кезінде дауды қай соттың қарауы керектігі туралы келісу құқығын сақтайды. 2012 жылғы регламент күшіне енгеннен кейін, мұндай шешім, егер Брюссель режиміне жатпайтын сот таңдалса және ол 2005 жылғы Гаагалық сот таңдау туралы конвенцияға сәйкес болса, қадірленуі керек.
The Brussels Regime covers legal disputes of a civil or commercial nature. In 1978, the convention was amended to include the sentence: "It shall not extend, in particular, to revenue, customs or administrative matters." The 2012 Regulation further specifies that the regulation shall not extend to "the liability of the State for acts and omissions in the exercise of State authority (acta iure imperii)." There are some exceptions limiting the scope of this. Where the principal matter of a dispute is one of family law, bankruptcy or insolvency, social security, or relates to arbitration, the case is not subject to the rules. The regulation aims at jurisdiction, i. e., determining which court or courts will have the ability to take the case. That does not mean that the applicable law will be the law of the court. It is possible and frequent to have a national court applying foreign law. In general, it is the domicile of the defendant that determines which of the courts have jurisdiction in a given case. The regime prescribes that, subject to specific rules set out in the various instruments, a person (legal or natural) may only be sued in the member state in which he or she has its habitual residence or domicile. This is determined by the law of the court hearing the case, so that a person can be domiciled in more than one state simultaneously. However, "domicile" does not have the same meaning as that given to it by common law. Article 4 also allows a person domiciled in any member state to take advantage of another member state's exorbitant bases of jurisdiction on the same basis as a national of that state. This is useful in cases where a member state, such as France, allows its nationals to sue anyone in their courts, so that someone domiciled in a member state like Finland may sue someone domiciled in a non member state like Canada, in the courts of a third party member state, like France, where the defendant may have assets. The Brussels Convention and the Brussels I Regulation are both subject to the jurisdiction of the European Court of Justice (ECJ, now known as CJEU) on questions of interpretation. The Lugano Convention does not require non EU states to refer questions of interpretation to the ECJ, but has a protocol regarding "uniform interpretation" of the convention, requiring courts "pay due account to the principles laid down by any relevant decision" and allowing for the exchange of relevant judgments. Nevertheless, various divergences have arisen between member states in the interpretation of the Lugano Convention. The Brussels Regime generally allows jurisdiction clauses in contracts, which preserves the right of parties to reach agreement at the time of contracting as to which court should govern any dispute. After the 2012 regulation enters into force, such a decision should in principle be respected, even if a court outside the Brussels Regime states is selected and is in compliance with the 2005 Hague Choice of Court convention.
Мемлекеттік тәртіп туралы ереже
Брюссель конвенциясының 27(1)-бабы және Брюссель регламентінің 34(1)-бабында «егер мүше мемлекеттің қоғамдық тәртібіне қайшы келсе» сот шешімдерін тануға болмайтын қоғамдық тәртіп ережесі (немесе «қоғамдық тәртіптен туындаған ерекшелік») қарастырылған.
Article 27(1) of the Brussels Convention and Article 34(1) of the Brussels Regulation contain a public policy clause (or "public policy exception") which states that judgments should not be recognised "if such recognition is contrary to public policy in the State in which recognition is sought".