Фрейзердің үлкен шатқалы: Каньон тарихы мен қауіптері
Grand Canyon of the Fraser
Фрейзердің үлкен каньоны – Британдық Колумбиядағы Фрейзер өзенімен жасалған тар шатқал. Sugarbowl Grizzly Den саябағында орналасқан, Prince George қаласынан шығысқа қарай жатыр.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фрейзер өзенінің жасаған шатқалы, Британдық Колумбия, Канада.
Gorge carved by the Fraser River in British Columbia, Canada
Фрейзердің Үлкен шатқалы – Британдық Колумбияның шығыс-орталық аймағындағы Робсон аңғарындағы Фрейзер өзенінің жоғарғы ағысындағы қысқа шатқал. Хаттон қаласының оңтүстік-оңтүстік-батысында орналасқан бұл жер 2000 жылы Sugarbowl Grizzly Den провинциялық паркі мен қорғалатын аумақтың құрамына кірді. Шатқалдың бастауы Форт-Джорджтен өзен бойымен шамамен 106 миль (171 км) қашықтықта, ал Принс-Джордж қаласының ортасынан тура шығысқа қарай орналасқан. Бұл атау тіпті журналистердің өзінде Уильямс-Лейк қаласынан Хоуп қаласына дейін созылатын Фрейзер шатқалымен шатастырылып жатады.
The Grand Canyon of the Fraser is a short gorge on the upper Fraser River in the Robson Valley region of east central British Columbia. The location, about south southwest of Hutton, became part of the Sugarbowl Grizzly Den Provincial Park and Protected Area in 2000. The canyon head was about 106 mile (171 km) by river from Fort George, and is about due east of downtown Prince George. The name is commonly confused even by journalists with the Fraser Canyon, which runs south from the city of Williams Lake to the town of Hope.
Жергілікті
Каньонның ұзындығы шамамен. Жоғарғы ағыстағы Гринс-Рокқа соқтығу қазалардың ең көп себебіне айналды. 1908 жыл шамасында Грин есімді маршрут дамытушы осы жерде қаза болған деген әңгіме бар. Жоғарғы каньондағы екі сатылы шаршыма, әрқайсысы шамамен 2 фут (1 метр) биіктікте, үлкен, қауіпті тастармен қоршалған. 1912 жылы Grand Trunk Pacific Railway (GTP) компаниясының бас мердігері Фоли, Уэлч және Стюарт (FW&S) Франк Фрименді тастарды жару үшін динамит қолдануға шақырды. Шаршымалар да жоғалып, қауіпті ағыстың күші артты. Жоғарғы және төменгі ағыстарды көл жалғастырады. Су деңгейі жоғары болғанда төменгі ағыстағы үлкен бұрқасын кішкентай кемелерді суға батыратын. Бұрқасын тәрізді айналмалар терең және кең болып, үлкен жүзетін заттарды сорып алады.
The canyon is about in length. Striking Green's Rock in the upper rapids was the single largest contributor to deaths. Allegedly, a surveyor called Green died there around 1908. The two sets of falls in the upper canyon, each about 2 feet (1 m) high, were surrounded by large hazardous boulders. In 1912, Foley, Welch and Stewart (FW&S), the principal contractor for the Grand Trunk Pacific Railway (GTP), engaged Frank Freeman to dynamite the boulders. The falls also disappeared, increasing the dangerous current. A lake connects the upper and lower rapids. During high water, a huge whirlpool in the lower rapids pulled small vessels under. Eddies form whirlpools deep, and wide, which can suck in large floating objects.
Алғашқы халықтар және зерттеушілер
Алғашқы халықтар өзенді буыннан буынға каноэмен кешіп өтіп келеді. 1825 жылы Джеймс Макмиллан Гудзон шығанағы компаниясы (HBC) үшін жоғарғы өзен бойындағы жолды зерттеді. 1827 жылдың наурыз айында Джордж Макдугалл мұз басып, суы қатып қалған өзен арқылы ағысқа қарсы жолға шықты. Су деңгейі көтерілгенде, алғашқы халықтар каноэдегі жүкті, кейде каноэлерді өзі де алып жүріп, шатқалдың айналасымен тасымалдайтын. 1906 және 1910 жылдар аралығында алғашқы халықтар экипаждары GTP геодезистерін тасымалдау арқылы жақсы табыс тапты және өзендегі шеберліктерімен ерекше көзге түсті. Экипаждар бағалы заттарын, мысалы сағаттарын, кедергіні айналып өтетін тасымалдаушыларға сеніп тапсыратын.
First Nations people have travelled the river in canoes for generations. In 1825, James McMillan surveyed a trail along the upper river for the Hudson's Bay Company (HBC). In March 1827, George McDougall trekked upstream along the frozen river. When high water, First Nations would portage canoe contents, and sometimes canoes themselves, around the canyon. Between 1906 and 1910, First Nations crews earned good money piloting GTP surveyors through the whitewater and were highly regarded for their river skills. Crews left vulnerable valuables, such as watches, with the portage party, which would trek around the obstacle.
Жер аударылушылар және олардың мұрагерлері
1860 жылы төрт алтын іздеуші 1600 долларлық алтынмен өзен ағысына қарсы сәтті сапар жасады, бұл, мүмкін, Оверлендтерге үлгі болды. Бірінші тіркелген суға батып кету оқиғасы 1862 жылы Оверлендтердің бірінде болды. Бұл жерде 10 баржа жоғалды. Олар қолдаған заттарын алғашқы екі қиын су арнасының айналасымен көшірді. Үшінші арна үшін шағын экипаж азық-түлікпен жүктелген салдарда қалды. Кейбір зақымдарға ұшыраса да, әрбір сал аман-есен төменге жетті. Өзен жоғары қарай жеті адам суға түсіп, біреуі батып кетті. Сол айдың соңында тағы бір адам суға батып қайтыс болды. Келесі жылы шағын топ каньонды кесіп өтті, бірақ үшеуі мерт болды. Оқиғаның мәліметтері әртүрлі, бірақ оқиғаның мәні мынада: олардың баржасы суға батып, адамдар өзен ортасындағы құм сілкінісінде немесе жағалаудың қол жетімсіз бөлігінде қалды. Біраз уақыттан кейін барлығы қайтыс болды, бірақ біреуі жегілді. 1874–75 жылдардың қысында сегіз адамнан және алты иттен тұратын экспедициялық топ мұз басып жатқан өзен арқылы жоғары қарай өтті. 1880-жылдардың басында Сэндфорд Флеминг және оның экспедициялық тобы өзен бойымен төменге қарай келді.
In 1860, four prospectors carrying $1,600 in gold successfully travelled upstream, possibly inspiring the Overlanders. The first recorded drowning was one of the Overlanders in 1862. The party lost 10 scouting canoes at this spot. They portaged their supplies around the first two stretches of wild water. For the third stretch, a small crew remained on the rafts loaded with supplies. Although sustaining some damage, each craft reached safety below. Back upriver, seven stragglers fell overboard and one drowned. Later that month, another victim drowned. The next year, a small party traversed the canyon, but three died. Account details differ widely, but the essence of the story was that their craft was swamped and the men were marooned either on the sandbar in the middle of the river or on an inaccessible part of the shore. In due course, all died, but one had been cannibalized. In winter 1874–75, a survey team, comprising eight men with six dog sleds, passed upstream along the frozen river. In the early 1880s, Sandford Fleming and his survey team came downstream.
Темір жол болжамы
1909 жылы «Нечакко» кемесі жағалаудағы арқандардың көмегімен қауіпті каньонды басып өткен алғашқы бу кеме болды. Сол жылдары өзен жоғары қарай бет алған үш адамнан тұратын экспедиция каноэсі мен жабдықтарын жоғалтты. 1910 жылы шағын бу кемесі «Форт Фрейзер» Тете-Жаунға қарай өтіп кетті, ал Джордж Уильямс HBC үшін 42 футтық (13 м) ойылған кемені екі бағытта да жүзіп өтті. Қыс айларында, жүктер қар басқан мұз үстінен иттермен тартылып жүретін. Каноэлер Форт-Джорджтан каньон үстіндегі GTP геодезистеріне жабдық жеткізіп тұратын. Кемелердің құлауы мен адамдардың суға батуы жиі кездесетін. Форт-Джордж Тете-Жауннан шығысқа қарай жол ашумен айналысқан бригадаларды да жабдықпен қамтамасыз етті. 1912 жылдың шілдесінде теміржол желісі батысқа қарай осы нүктеге жеткенде, жүк тасымалы өзен бойымен жоғары қарай емес, төмен қарай бағытталды, көбінесе салалармен (scows) тасымалданды. FW&S теміржол бойындағы алдыңғы қоймаларды жабдықтау үшін көптеген салаларды іске қосты. Каньондықтар деп аталатын өзеншілер тобы, каньон арқылы кемелерді бағыттау үшін жоғары төлем талап етті. Сала 20-30 тонна жүк таси алатын. Бірақ, жаңа қоныс аударушылар көбінесе жеке заттарын каньон айналып тасымалдап, төменде салдарымен кездесуді үміттенеді. «Оператор» және «Конвейер» бу кемелері 1912 жылы бөлік-бөлік етіп Тете-Жаунға жеткізіліп, қайта құрастырылып, қайта іске қосылды. FW&S осы кемелерді Фрейзерде каньонға қарай жүгіру үшін пайдаланды. Құбырлы қайықтар да салаларды ағысқа қарай жылжытты. Рой Спёрр (кейін Уиллоу-Ривер, Пенни және Верхний Фрейзерде) 1912 және 1913 жылдары каньон үстінде кафе және қонақ үй іске асты. 1912 жылдың жазында FW&S жоғарғы каньон үстінде үлкен қойма салып, оны көлдегі қайта тиеу қоймасына ат трамвайымен қосты. Жүк бу кемелерінен түсіріліп, трамваймен жеткізіліп, құрылыс лагерьлерін жабдықтау үшін салаларға қайта тиелді. Сол жазда, 30 тонна динамит көмегімен тәжірибелі тас қасушылар осы жердегі және басқа Фрейзер ағындарындағы кеме жолындағы үлкен кедергілерді жойды. 1912 жылы өзен тоңғанға дейін 80 адам суға батқан деп хабарланды. Сол қыста жүздеген аттармен жүкті каньонға тартты.
In 1909, the Nechacco was the first sternwheeler to navigate the treacherous canyon, assisted by ropes to the shores. Over the following years, sternwheelers were winched up the rapids by ropes that connected onboard capstans with rings placed in the canyon walls. That year, a three man survey party heading upriver lost their canoe and supplies. In 1910, the small steamer Fort Fraser passed through en route to Tête Jaune, and George Williams paddled a 42 feet (13 m) dugout canoe both ways for the HBC. In wintertime, dog sleds hauled along the snow covered ice. Canoes carried supplies upstream from Fort George to GTP surveyors above the canyon. Capsizing and drownings were common. Fort George also supplied crews clearing and grading eastward from Tête Jaune. In July 1912, when the rail head reached westward to that point, the freight direction switched from upriver to downriver, carried largely on scows. FW&S launched numerous scows to transport supplies and equipment to advance depots along the railway right of way. A group of rivermen, called canyon cats, charged steep fees to pilot various craft through the canyon. A scow could be carrying 20 or 30 tons of freight. However, new settlers would often portage their personal possessions around the canyon, hoping to meet their raft downstream. The sternwheelers Operator and Conveyor were transported in pieces to Tête Jaune, reassembled, and relaunched in 1912. FW&S used these vessels on the Fraser run to the canyon. Powerboats also moved scows through the rapids. Roy Spurr (later at Willow River, Penny, and Upper Fraser) operated a café and rooming house during 1912 and 1913 above the canyon. During summer 1912, FW&S built a huge warehouse above the upper canyon, connected by a horse tramway to a reloading warehouse at the lake. Freight was unloaded from the sternwheelers, sent by tramway, and reloaded onto scows for supplying the construction camps. That summer, using 30 tons of dynamite, experienced rock men removed some of the larger obstructions from the steamboat channel here and at other Fraser rapids. Although not limited to the canyon, 80 were reported drowned prior to the river freezing in 1912. That winter, hundreds of horse teams hauled freight to the canyon.
Темір жолдың алға жылжуы
1913 жылы мұз ерігеннен кейін, өзен ағысының жақсаруына қарамастан, кеме апаттары мен суға бату оқиғалары жалғасты. Көктемгі су тасқыны кезінде құйымшақ бір мильдік болат кабель, көтергіш қазандық және болат рельстерді тасыған FW&S баржасын сорып алып, жойды, бірақ экипаж қауіпсіз жағаға жетті. J. M. Olsen & Co. компаниясына тиесілі баржа жартасқа шағылысып, Майк Джонсонды суға лақтырып, рульшіні есінен айырды. Суға кеткен Джонсон, жақсы жүзуші болғандықтан, қайтадан баржаға көтеріле алды. Олар каньонды асып өтіп, жолын қауіпсіз аяқтады. Маусымның алғашқы рейсінде B. C. Express атты арғы дөңгелекті кеме өзенге қарсы бағытта каньонды өту үшін үш арқанға мұқтаж болды, ал кері қайтқанда арқансыз және қиындықсыз өтті. Бұл кеме Форт-Джордж мен Тете-Жоун арасындағы поштаны тасымалдайтын, белгілі бір кесте бойынша жүретін жалғыз кеме болатын. Маусым айынан бастап, жергілікті полиция констеблі әр баржа экипажының санын сегіз адамға дейін көбейтіп, 15 тоннадан артық жүкті түсіріп, тасымалдауға бұйырды. Осы кезде каньонның үстіне үлкен ескерту тақтайшалары орнатылды. FW&S жоғарғы каньондағы апаттардан аман қалғандарды құтқару үшін көлге қайық орналастырды. Тамыз айының басына дейін хабарланған 12 суға бату оқиғасының ішінде тек бір дене ғана 176 шақырымда, каньоннан үш шақырым төменде табылды. Тамыз айынан бастап Дом-Крикке орнатылған төменгі теміржол көпірі кемелердің қозғалысын тоқтатты, соның нәтижесінде бір дәуір аяқталды. Чарльз С. Сейгер 1913 жылдың қыркүйегінен бастап үлкен баржада шаштараздық/монша қызметін ұсынды, ал 1915 жылдың басында Принс-Джордж қаласында жеке монша ашты.
Following the 1913 thaw, wrecks and drownings continued despite the improved river flow. During the spring high water, a whirlpool sucked down and destroyed a FW&S scow carrying a mile of steel cable, a hoisting boiler, and steel rails, but the crew reached shore safely. When a J. M. Olsen & Co. scow struck a rock, the impact sent Mike Johnson overboard and knocked the steersman unconscious. Sucked under, Johnson, a strong swimmer, managed to reboard. Clearing the canyon, they completed the journey without further mishap. On its first round trip for the season, the sternwheeler B. C. Express required three lines to navigate the canyon going upriver, but when returning ran the canyon untethered and without difficulty. This steamer carried the mail between Fort George and Tête Jaune, the only vessel offering a scheduled service. From June, an onsite police constable ensured each scow doubled its crew to eight men and offloaded for portaging any cargo in excess of 15 tons. Large warning signs were placed above the canyon at this time. FW&S stationed a boat in the lake for rescuing survivors from upper canyon mishaps. Of the 12 drownings reported for the period to early August, the only body recovered was at Mile 176, three miles below the canyon. From August, the low level rail bridge erected at Dome Creek blocked steamer traffic, ending an era. Charles S. Sager operated a barber shop/bathhouse on a good sized scow from September 1913, prior to establishing a bathhouse in Prince George in early 1915.
Кейінгі жылдар
1911 жылы 20-ға жуық қытайлықты тасыған сал суға батып, барлығы қаза болды. 1936 жылдың жазында тәжірибесіз саяхатшы қауіпті ағыстардан қауіпсіз өтіп кетті. 1937 жылы айналып кеткен каноэ каньонның төменгі жағында суға батуға жақын болды. 1920-1960 жылдары ағаш өңдеу зауыттары каньон арқылы ағаштарды ағызды. Лонгворттан келген Рэй Мюллер каньонды ең жақсы білгендердің бірі болды. 1966 жылы ол Гринс-Рок тасының үстін жарылқады. 1961 жылы үш адамды тасыған тікұшақ белгіленбеген кабельге шағылып, өзенге құлап, бір адам қаза тапты. Жылдар бойы 200-ге дейін адам суға батқан деп есептеледі. 1979 жылғы "Overlanders" телефильмінің кейбір сахналары осы каньонда түсірілген. Пенниден Джек Будро және Бендтен Глен Хукер өзен қайықтарымен адамдар мен жабдықтарды тасымалдады. 1980 жылдардың соңында демалыс бағдарлары құрылды.
Around 1911, all drowned from a raft carrying about 20 Chinese. During summer 1936, an inexperienced adventurer in an inflatable canoe survived the rapids. In 1937, a capsizing canoe almost resulted in drownings below the canyon. From the 1920s to the 1960s, sawmills drove logs through the canyon. Ray Mueller of Longworth was one of the most experienced canyon users. In 1966, he blasted the top off Green's Rock. In 1961, a helicopter carrying three people struck an unmarked cable and plummeted into the river, with one fatality. Up to 200 people are believed drowned over the years. Some scenes in Overlanders, tv movie (1979), were filmed at the canyon. Jack Boudreau from Penny and Glen Hooker from Bend were riverboat operators who ferried personnel and equipment to site. Recreational trails were established in the late 1980s.