Кіріспе

Лелио Бассо (25 желтоқсан 1903 – 16 желтоқсан 1978) – итальяндық демократиялық социалистік саясаткер, саяси ғалым және журналист.

Ерте өмір

Лелио Бассо Вараццеде (Савона провинциясында) либералды буржуазиялық отбасында дүниеге келді. 1916 жылы ол отбасымен бірге Миланға көшіп барды, онда ол Berchet классикалық лицейіне оқуға түсті. 1921 жылы Павия университетінің құқық факультетіне оқуға түсіп, Италия социалистік партиясына (PSI) қосылды. Марксистік ілімді зерттеді және либералдық революция кезеңінде Пьеро Гобеттимен жақын болды. Жастық шағында Бассо 1928 жылы алғаш Генуядан, кейін Миланнан басқарған Critica sociale, Il Caffè, Avanti!, Coscientia, Quarto Stato және Pietre басылымдарында жұмыс істеді. 1925 жылы ол құқық мамандығын марксистік ойдағы бостандық концепциясы туралы диссертациямен аяқтады. 1928 жылдың сәуір айында Бассо Миландағы фашистік билік тарапынан тұтқындалып, Понца аралына жер аударылды, онда ол философия мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. 1931 жылы Миланға оралып, заңгерлік тәжірибесін жүргізе отырып, Рудольф Отто туралы диссертациясын қорғады. 1934 жылы ол Родольфо Моранди, Лусио Луццатто және Эухенио Кольорнимен бірге Интерьерлік социалистік орталықтың директоры ретінде саяси қызметке қайта оралды. Бұл жұмысы 1939 жылдан 1940 жылға дейін Перуджа провинциясындағы Колфиорито лагеріндегі түрмеге қамалуымен тоқтатылды.

Қарсылық және Италия Республикасының алғашқы кезеңдері

Ұзақ, жасырын дайындықтардан кейін ол 1943 жылғы 10 қаңтарда Пролетарлық Бірлік Қозғалысы (Movimento di Unità Proletaria - MUP) партиясының құрылуына қатысты. Қозғалыстың жетекші тобын Бассо, Луццатто, Роберто Вератти және Умберто Рекалькати құрады. 25 шілдеде (Бенито Муссолини Фашизмнің Ұлы Кеңесі ішіндегі төңкеріс арқылы құлатылғаннан кейін) қозғалыс ПСИ-мен бірігіп, Бассоның жетекші тұлғаларының бірі ретінде Пролетарлық Бірліктің Итальяндық Социалистік Партиясын (PSIUP) құрды. 1943 жылы Бассо партиялық бағытқа қарсы шығып, «Bandiera Rossa» атты жасырын газеттің негізін қалады. 1945 жылғы Азат етуге дейінгі кезеңде Бассо Итальяндық қарсылық қозғалысының белсенді мүшесі болды және Сандро Пертини мен Родольфо Морандимен бірге солтүстік Италияда (Фашистік Итальяндық Социалдық Республикасының аумағында) PSIUP-тің құпия басқару органы құрылып, оны басқару жауапкершілігі оған жүктелді. 1945 жылдан кейін Лелио Бассо PSIUP-тің хатшысының орынбасары болып сайланды, ал 1946 жылы Республиканы бекіткен Итальяндық Конституциялық Ассамблеяның депутаты болды. Ол Италия Конституциясының мәтінін жазуға жауапты 75 мүшеден тұратын комиссияға кірді және әсіресе 3- және 49-баптарды формулировкалауға үлкен үлес қосты. 1946 жылдан 1968 жылға дейін ол тұрақты түрде депутат болып сайланды, ал 1972 және 1976 жылдары сенатор болып сайланды.

PSI-PSIUP бөлінісі

1946 жылы ол Quarto Stato журналын құрды, ол 1950 жылға дейін басылып шықты. Джузеппе Сарагаттың партиядан бөлінуі кезінде (1947 ж.) Бассо ПСИ хатшысы болды, ол 1949 жылы Генуя конгресіне дейін осы қызметте болды. 1950 жылы партияның сталиндік бағытына қарсы пікірлері болғандықтан жетекші лауазымға қайта сайланбады. 1953 жылы Милан конгресінде ол орталық комитетке енгізілмеді, тек 1955 жылы ғана қайта қабылданды. 1957 жылы Венеция конгресінде ол басқарушы органға оралды. Келесі жылы Бассо Problemi del Socialismo (қазіргі күнге дейін Parolechiave деген жаңа атаумен басылып шығады) басылымын шығарды. Бассо 1959 жылдан бастап ПСИ-дің сол қанатының белсенді мүшесі болды. 1963 жылдың желтоқсанында ол палатаға дауыс беру туралы мәлімдеме жасады, оған социалистік парламенттік топтың азшылықтағы 24 мүшесі бірінші орталық-солшыл үкіметке (Алдо Моро басқаруымен) қарсы қол қойды. Бұл оған партиядан шеттетілуге әкеп соқты, және 1964 жылдың қаңтар айында ол PSIUP құрылтай жиналысына қатысты. Бассо жаңа партияның көшбасшыларының бірі болды және 1965 жылдан 1968 жылға дейін оның президенті қызметін атқарды.

Адвокат ретінде

Лелио Бассо көптеген халықаралық басылымдарға негіз салып, онда жазды. Ол Еуропа бойынша қылмыстық адвокат ретінде танымал болды және Бертран Рассел төрағалық еткен, Вьетнам соғысындағы американдық қылмыстарды соттау үшін құрылған Рассел трибуналында жұмыс істеді. 1973 жылы ол Латын Америкасындағы репрессияны зерттеу үшін екінші Рассел трибуналын құруға, сондай-ақ оның өлімінен кейін (1979 жылы) құрылған Тұрақты Халықтар Трибуналын құруға жұмыстанды. 1973 жылы ол Римде Лелио мен Лислі Бассо қорын, ал 1976 жылы Халықаралық Қорды және Халықтардың құқықтары мен бостандығы үшін Халықаралық Лиганы құрды. Ол сонымен қатар Халықтардың әмбебап құқықтарының Декларациясын қадағалады.