Джон Денисон: Британ актерінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Британдық актер (1915–1998)

Джон Майкл Теренс Уэлсли Денисон (1 қараша 1915 – 22 шілде 1998) – ағылшын актері. Ол әйелі Дулси Греймен бірге көптеген фильмдерде және 100-ден астам Вест-Эндтің театрлық қойылымдарында ойнады. Дәстүрлі мемлекеттік мектепте және университете білім алғаннан кейін, ол драма мектебінде оқыды және 1938 жылы кәсіби дебют жасады. Оның мансабы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери қызметімен тоқтап қалды, бірақ 1940-шы жылдардың соңында ол өзінің буынындағы жетекші актерлердің қатарына қайта оралды және 1998 жылы қайтыс болғанға дейін солай болды. Ол негізінен сахна актері болды және Шекспирден бастап фарс, қазіргі заманғы драма, мюзиклдер, отырып ішетін комедиялар және триллерлерге дейін кең ауқымдағы рөлдерді ойнады. Ол сонымен қатар бірқатар кинофильмдерде ойнады, әсіресе 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдары, олардың ішінде «Менің ағайым Джонатан», «Шыны тау», «Періштелер 1/5» және 1952 жылғы Оскар Уайльдтың «Ернесттің маңыздылығы» пьесасының бейімделуі бар. Ол 1956 жылдан 1964 жылға дейін британдық телевидениеде көрсетілген «Бойд QC» атты ұзаққа созылған сот процесі сериалындағы басты рөлді сомдағанымен танымал болды.

Алғашқы жылдар

Денисон 1915 жылғы 1 қарашада Йоркширдің Батыс Ридингі, Донкастер қаласында, бояу өндіруші Гилберт Диксон Денисонның (1888–1959) және оның әйелі Мари Луизаның (1888–1915) жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Денисон үш апталық шала болғанда анасы қайтыс болды, оны анасының әпкесі мен күйеуі тәрбиеледі, олардың өз балалары болған жоқ. Ол «Сізге ұнайды» спектаклінде де ойнады; OUDS тарихында Хамфри Карпентер былай деп жазады: Кейін ол «Макбет» пьесасында Макдафф рөлін орындады, бірақ «Панч» газетінің мәліметінше, ол «қатаң болғанымен, бақытсыздыққа ұшыраған періштесімен қиындыққа тап болды». 1937 жылы француз және неміс тілдерінде екінші сынып диплом алғаннан кейін Денисон Вебер-Дуглас драмалық өнер академиясына түсті, онда ол Дульси Греймен танысты, ол оның болашақ әйелі және жиі актерлік серігі болды. Денисон 1938 жылы Фринтон-он-Сидегі «Чарлидің әйелі» қойылымында Лорд Фанкорт Бабберли рөлінде кәсіби сахналық дебют жасады. Сол жылы ол Дж. Б. Пристлидің қатысуымен Вестминстер театрында «Тройл мен Крессида» қойылымында Парис рөлін ойнап, Вест-Эндте алғаш рет өнер көрсетті. 1939 жылғы қаңтарда ол теледидарда дебют жасады, BBC Юджин О’Ниллдің «Марко Миллиондары» өндірісін көрсетті. Денисон мен Грей 1939 жылғы сәуірде Лондонда үйленді; олардың балалары болған жоқ. «The Stage» журналы Денисонның некрологында бұл жұптың Вест-Эндте 100-ден астам қойылымда ойнағанын және «олардың 60 жылға жуық созылған некесі шоу-бизнес әлеміндегі ең бақыттыларының бірі саналды» деп жазды. Бұл жұп бірге Ковардтың «Сай қызуы» және «Жас идея», Шоудың «Армз және адам», Пристлидің «Қауіпті бұрыш» және Джеральд Саворидің «Джордж және Маргарет» сияқты пьесаларда ойнады. Денисон мен Грей 1939 жылғы қазан айында Лондонға оралды; ол тағы да Вестминстерде Пристлидің «Түнгі музыка» пьесасында Питер Хорлетт және Шоудың «Мейджор Барбара» пьесасында Стивен Ундершафт рөлінде ойнады. Ол екі фильмде де қосалқы рөлдерді сомдады: «Аштық төбесі» (1947) және «Соқыр құдай» (1948). Грей оған қарсы ойнаған дәрігердің басты рөлін алуға көмектескенінен кейін оның мансабы қарқын алды, ол «Менің ағайым Джонатан» (1948) фильмінде ойнады. Бұл үлкен жетістікке ие болды және Денисонды жылдың ең танымал британдық жұлдызының алтыншысы деп таныды. Денисон 1948 жылғы тамызда Вест-Эндке оралды, Олдвич театрында «Жаңбыр жаңбыр» спектаклінде Сэр Николас Корбел рөлін ойнады, содан кейін 1949 жылғы қарашадан бастап Майкл Фуллер «Каралева Елизавета Стрид театрында «Мұнда ұйықтады» спектаклінде ойнады. Денисон «Ландфол» (1949) соғыс фильміне және Греймен бірге «Шыны тау» (1949) романтикалық драмалық фильміне түсті.

Denison was born in Doncaster, West Riding of Yorkshire, 1 November 1915, the only child of Gilbert Dixon Denison (1888–1959) − a paint manufacturer − and his wife, Marie Louise, née Bain (1888–1915). His mother died when Denison was three weeks old; he was brought up by his mother's sister and her husband, who had no children of their own. He also appeared in As You Like It; in a history of the OUDS, Humphrey Carpenter writes:

He later played Macduff in Macbeth, but according to Punch, he was "resolute but hampered by an unfortunate wig". After graduating with a second class degree in French and German in 1937 Denison went to the Webber Douglas Academy of Dramatic Art, where he met Dulcie Gray, a fellow student, who became his wife and his frequent acting partner. Denison made his professional stage début in 1938 as Lord Fancourt Babberly in a Frinton on Sea production of Charley's Aunt and in the same year, he made his first West End appearance with the London Mask company co directed by J. B. Priestley, at the Westminster Theatre, playing Paris in Troilus and Cressida. He made his television début in January 1939, when the BBC relayed the company's production of Eugene O'Neill's Marco Millions. Denison and Gray married in London in April 1939; they had no children. The Stage, in an obituary of Denison, observed that the couple appeared in more than 100 West End shows "and their marriage, which lasted very nearly 60 years, was regarded as one of the happiest in showbusiness". The couple appeared there together in plays including Coward's Hay Fever and The Young Idea, Shaw's Arms and the Man, Priestley's Dangerous Corner and Gerald Savory's George and Margaret. Denison and Gray returned to London in October 1939; he appeared again at the Westminster as Peter Horlett in Priestley's Music at Night and Stephen Undershaft in Shaw's Major Barbara. and had supporting roles in two films: Hungry Hill (1947) and The Blind Goddess (1948). His career gained momentum after Gray helped to secure for him the leading role of the doctor starring opposite her in the film My Brother Jonathan (1948). This was a considerable success and saw Denison voted the sixth most popular British star of the year. Denison returned to the West End in August 1948, playing Sir Nicholas Corbel in Rain on the Just at the Aldwych Theatre, and then, from November 1949, Michael Fuller in Queen Elizabeth Slept Here at the Strand Theatre, alongside Gray in both productions. Denison appeared in a war film, Landfall (1949), and a romantic drama film with Gray, The Glass Mountain (1949).

1950 жылдар

Лондонға дейінгі жеті апталық турнеден кейін, 1950 жылдың тамызынан бастап, Денисон мен Грей «The Fourposter» пьесасында Майкл мен Агнес рөлінде «Ambassadors Theatre» театрында дебют жасады. Олар кинода «Франчайзилік іс» (1951) фильмінде түсті, ал «Сақтырлық қорабы» (1951) фильмінде эпизодтық рөлде ойнағаннан кейін Денисон «Ангельс бір бес» соғыс фильмінде басты рөлді сомдады. 1951 жылдың желтоқсанында ол Греймен бірге Арнольд Беннетт пен Эдвард Кноблоктың «Милестоунз» пьесасының BBC теледидарлық бейімделуінде ойнады. 1950 жылы Associated British Productions (ABP) «Ерлік маңыздылығы» фильмінің құқықтарын сатып алды және Денисон мен Грейді Алгернон Монкрифф пен Гвендолен Фэрфакс рөліне шақырды. Продюсер Гиелгудті режиссер етіп тағайындауды қалап, Денисоннан оған ұсыныс жасауын сұрады. Гилгуд бас тартты: «Жоқ, олай емес. Мен осы пьесаны жылдар бойы ойнап келемін. Мен оны фильм ретінде көре алмаймын, сіз қалай ойлайсыз?» ABP 1951 жылы түсіру құқығын Rank Organisation-ға өткізді; режиссер Энтони Асквит Денисонды сақтап қалды, бірақ Гвендолен рөліне Грейдің орнына Джоан Гринвудты бекітті. Роберт Танич Уайльдтың пьесаларын зерттеу барысында Асквиттің 1952 жылғы фильміндегі Денисонның рөлін «мақтаншақ және әдепті Алгернон, эпиграммаларды жоғарыпарсылықпен айтатын» деп сипаттады. 1952 жылдың желтоқсанында Сент-Джеймс театрында Денисон Клайв Джевонсты «Сладкая опасность» пьесасында, ал Грей Робина Джевонсты сомдады; Денисон теледидарда жиі пайда бола бастады. Ол 1953 жылы BBC-дің «What's My Line?» ойынында қатысушы болды және 1956 жылдан 1964 жылға дейін ITV-ның «Бойд QC» сериалының басты рөлін ойнады, ол 78 эпизодқа созылды. Ол бір сыншының пікірінше, «жағымды және сәнді адвокат, Британияның Перри Мейсонға берген жауабы» болды (бірақ «Бойд» сериалы бұрын шықты). Алғашқы 40 эпизод тікелей эфирде көрсетілді. 1954 жылдың ақпан айында Принс театрында Денисон «Алиса айнаның сыртында» спектаклінде Ақ Атты, Твидлди және Хэмпти Дампти рөлінде ойнады; Грей Ақ Патшайым рөлін сомдады. Олар келесі жылы осы рөлдерді қайталады. Денисон «Толстой түнде» сэр Эндрю Агючек, «Барлығы жақсы аяқталады» пьесасында Бертрам, «Виндзордың қуанышты әйелдері» пьесасында доктор Каиус, «Титус Андроник» пьесасында Люциус рөлінде ойнады. 1957 жылдың тамызында Алдвич театрында Денисон Чарльз Каттингхэмді «Meet Me By Moonlight» мюзиклінде ойнады, ол орташа табысқа ие болды. 1958 жылы ол Греймен бірге «Double Cross» триллерімен гастрольдік сапарға шықты, бірақ «Бойд QC» сериалына байланысты ол Вест-Эндегі премьерада қатыса алмады, ал оның рөлін Теренс Морган орындады. Денисонның 1950 жылдардағы соңғы сахналық рөлі Грей герцогиня ретінде Фредерик Лонсдейлдің «Let Them Eat Cake» пьесасын қайта қоюда Гэмпшир герцогы болды, бұл қойылым 1959 жылдың мамырында Кембридж театрында өтті. Лондоннан кейін қойылым гастрольдік сапарға шықты. Олар Оксфорд театрында «Heartbreak House» пьесасын қайта қойып, содан кейін Wyndham's театрында ойнады. Олар Гонконгқа барып, 1962 жылдың тамызында Сити-Центр театрының ашылуында «Ауылдың сүйіктісі» және «Неке ұйымдастырылды» екі пьесасын қойды, содан кейін Берлинге барып, екеуі Берлиндегі драма фестивалінде Шекспирдің шығармаларын оқыды. Вест-Энде олар 1963 жылы Э. М. Форстердің «Ангелдер аяқ басқаннан қорқады» романының сахналық бейімделуіндегі актерлік құрамды басқарды, ол 262 қойылымды өткізді. 1964 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін жұп Англия мен континенталдық Еуропаны «Жалпы ойыншылар» деп аталатын Шекспир бағдарламасымен аралап шықты. Лондонда Денисон Хеймаркет театрында (1964 жылдың қарашасы) «Жаулы куәгер» және Strand театрында (1965 жылдың желтоқсаны) «Идеалды күйеу» спектакльдерінде ойнады, ол Грейдің леди Чилтерн рөліне қарсы Сер Роберт Чилтерн рөлін сомдады.

After a seven week pre London tour, beginning in August 1950, Denison and Gray opened at the Ambassadors Theatre as Michael and Agnes in The Fourposter, a two hander, charting the married life of a couple. For the cinema they starred in The Franchise Affair (1951), and after a cameo as a reporter in The Magic Box (1951), Denison had a major role in a war film, Angels One Five. In December 1951 he and Gray starred in a BBC television adaptation of Arnold Bennett and Edward Knoblock's play Milestones. In 1950 Associated British Productions (ABP) had acquired the film rights to The Importance of Being Earnest, and chose Denison and Gray to play Algernon Moncrieff and Gwendolen Fairfax. The head of production wanted Gielgud to direct, and asked Denison to approach him with the suggestion. Gielgud declined: "Oh, no, I don't think so. I've been doing the play for years and years. I don't see it as a film, do you?" ABP released the filming rights to the Rank Organisation in 1951; the director, Anthony Asquith, retained Denison but cast Joan Greenwood instead of Gray as Gwendolen. In a survey of productions of Wilde Robert Tanitch describes Denison's performance in Asquith's 1952 film as "a conceited and debonair Algernon, tossing off the epigrams in a bumptious manner". At the St James's Theatre in December 1952 Denison played Clive Jevons in Sweet Peril, with Gray as Robina Jevons; Denison began appearing regularly on television. He was a panellist in the 1953 series of the BBC's What's My Line? and from 1956 to 1964 he starred in the title role of the ITV series Boyd QC, which ran for 78 episodes. He played what one critic called a "suave and elegant barrister Britain's answer to Perry Mason" (although the Boyd series came first). The first 40 episodes were transmitted live. At the Prince's Theatre in February 1954 Denison appeared as the White Knight, Tweedledee and Humpty Dumpty in Alice Through the Looking Glass; Gray played the White Queen. They reprised these roles the following year. Denison appeared as Sir Andrew Aguecheek in Twelfth Night, Bertram in All's Well That Ends Well, Dr Caius in The Merry Wives of Windsor, and Lucius in Titus Andronicus. At the Aldwych Theatre in August 1957 Denison played Charles Cuttinghame in Meet Me By Moonlight, an only moderately successful mock Victorian musical. In 1958 he toured with Gray in a two hander thriller, Double Cross, but his schedule for Boyd QC prevented him from appearing in the piece when it opened in the West End, and his role was taken by Terence Morgan. Denison's last stage role of the 1950s was the Duke of Hampshire, with Gray as the Duchess, in a revival of Frederick Lonsdale's Let Them Eat Cake at the Cambridge Theatre in May, 1959. After the London run the production toured. The couple appeared together in a revival of Heartbreak House at the Oxford Playhouse and then Wyndham's. They went to Hong Kong, appearing at the opening of the City Centre Theatre in August 1962 in a double bill of A Village Wooing and A Marriage Has Been Arranged, and then to Berlin, where the two gave a Shakespeare recital at the Berlin Drama Festival. In the West End they headed the cast in a 1963 adaptation of E. M. Forster's Where Angels Fear to Tread, which ran for 262 performances. From April to July 1964 the couple toured England and Continental Europe in a Shakespeare programme called Merely Players. In London Denison appeared in Hostile Witness at the Haymarket Theatre (November 1964) and in An Ideal Husband at the Strand (December 1965), as Sir Robert Chiltern to Gray's Lady Chiltern.

1970 жылдар

1970 жылдары Денисон алты қойылымда гастрольде болды: 18 ғасырдың әдеп-ғұрып комедиясы «The Clandestine Marriage» (1971); комедиялық триллер «The Dragon Variation» (1973); 1930 жылдардағы комедияның қайта қойылуы «The First Mrs Fraser» (1976); жаңа комедия «The Earl and the Pussycat» (1976), мюзикл «Robert and Elizabeth» (1976); және Пинероның комедиясы «The Cabinet Minister» (1977). Лондон қаласында Денисон 1970-ші жылдары түрлі рөлдерді ойнады. 1970 жылы ол Греймен бірге Шоудың бір актілі үш пьесасынан тұратын «Үш» шығармасында, содан кейін Ибсеннің «Жабайы қаз» пьесасында ойнады. «The Stage» газеті былай деп жазды:

During the 1970s Denison toured in six productions: the 18th century comedy of manners The Clandestine Marriage (1971); a comedy thriller, The Dragon Variation (1973); a revival of a 1930s comedy, The First Mrs Fraser (1976); a new comedy, The Earl and the Pussycat (1976), a musical, Robert and Elizabeth (1976); and Pinero's comedy The Cabinet Minister (1977). In London, Denison played a wide range of roles during the 1970s. In 1970 he and Gray appeared in Three – a trio of one act plays by Shaw, and then in Ibsen's The Wild Duck. The Stage commented:

He appeared in The Tempest (1972 − as "a somewhat declamatory Prospero", according to one critic), and as Malvolio in Twelfth Night (1972 and 1978). Gray and Denison appeared in a comedy, The Sack Race, in 1974,

In 1975 Denison was the only white member of the cast of The Black Mikado; he played Pooh Bah in an adaptation of the original transplanted from Japan to the Caribbean. At the Old Vic in 1978 he played what The Stage called "an amusingly mouth pursing, bewildered Mayor" in a revival of The Lady's Not for Burning, and appeared in the same season in Twelfth Night, as Malvolio, and in Ivanov as Lebedev. Later in 1991 Denison and Grey toured in The Importance of Being Earnest; she played Miss Prism and he doubled the roles of Lane and Dr Chasuble. They again appeared together in a tour of Bedroom Farce in 1992, and in the same year began a long association with Peter Hall's production of An Ideal Husband, this time in the roles of Lord Caversham and Lady Markby. It opened at the Globe in 1992, toured in 1993, returned to the West End at the Haymarket and played on Broadway in 1996 (their New York débuts), and once back in London played at the Haymarket and finally the Gielgud Theatre in 1997.|

Denison's final stage tour was with Gray and Eric Sykes in Two of a Kind, a comedy by Hugh Janes, set in a retirement home. His last appearances on stage were with his wife in March and April 1998 in Curtain Up – An Evening with Michael Denison and Dulcie Gray at the Jermyn Street Theatre.

Ол «The Tempest» («Торпеда») пьесасында (1972 – бір сыншының пікірінше, «сәл тілге келтіретін Просперо» рөлінде) және «Twelfth Night» («Толтыншы түнде») пьесасында Мальволио рөлінде ойнады (1972 және 1978 жылдары). Грей мен Денисон 1974 жылы «The Sack Race» («Сақ жарысы») комедиясында ойнады.

1975 жылы Денисон «The Black Mikado» («Қара Микадо») қойылымының актер құрамындағы жалғыз ақша терілі актер болды; ол Жапониядан Кариб теңізіне көшірілген түпнұсқаның бейімделуінде Пух Бах рөлін ойнады. 1978 жылы Олд Вик театрында «The Lady's Not for Burning» («Отқа шалмаған бойжеткен») пьесасының қайта қойылуында «The Stage» журналы «күлкілі ауызды қысқарып, алаңдаған мэр» деп сипаттаған рөлді ойнады. Ол сол маусымда «Twelfth Night» («Толтыншы түнде») пьесасында Мальволио рөлінде, ал «Иванов» пьесасында Лебедев рөлінде өнер көрсетті. Кейінірек, 1991 жылы Денисон мен Грей «The Importance of Being Earnest» («Маңыздысы – адал болу») пьесасымен гастрольдік сапарға шықты; ол Мисс Призма рөлін ойнады, ал ол Лэйн мен доктор Чейзбли рөлдерін бірдей сомдады. Олар 1992 жылы «Bedroom Farce» («Жатын бөлмесіндегі қиындықтар») пьесасымен тағы бір гастрольдік сапарға шықты, сондай-ақ сол жылы Питер Холлдың «An Ideal Husband» («Идеалдық күйеу») пьесасымен ұзақ мерзімді серіктестікке ие болды, бұл жолы Лорд Кавершем мен Леди Маркби рөлдерінде. Пьеса 1992 жылы Глоб театрында ашылды, 1993 жылы гастрольдік сапарға шықты, Вест-Эндтегі Хеймаркет театрына қайта оралды және 1996 жылы Бродвейде ойнады (олардың Нью-Йорктегі тұңғыш дебюті), ал Лондонға оралғаннан кейін Хеймаркетте ойнады және ақырында 1997 жылы Гиелгуд театрында қойылды. Денисонның сахнадағы соңғы гастрольдік сапары Грей мен Эрик Сайкспен бірге Хью Джейнстің зейнеткерлер үйінде өтетін «Two of a Kind» («Екеуінің арасы») комедиясымен болды. Оның сахнадағы соңғы өнер көрсетулері 1998 жылдың наурыз және сәуір айларында Джермин-стрит театрында Майкл Денисон мен Дулси Грейдің қатысуымен өткен «Curtain Up – An Evening with Michael Denison and Dulcie Gray» («Көтерілген перде – Майкл Денисон мен Дулси Греймен кеш») кешінде болды.

Жазбалар

Греймен бірге Денисон "Актер және оның әлемі" (1964) атты еңбегін жазды. Ол өзінің және әйелінің өмірі мен мансабын қамтитын екі томдық естеліктерін жариялады: "Овертура және Бастаушылар" (1973) және "Екілік ойнамыс" (1985). Ұлттық биографиялық сөздік үшін ол сэр Ноэль Ковард пен сэр Питер Добенидің (1983), Питер Бридждің (1987) және Глен Бям Шоудың (1994) өмірбаянын жазды.