Кіріспе

Француз Халық партиясы (немесе PPF) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында Жак Дориот басқарған француздық фашистік және антисемиттік саяси партия. Ол Францияның ең жақындасқан партиясы ретінде танылады.

Тәрбие және алғашқы жылдары

Партия 1936 жылғы 28 маусымда Дорио және Француз Коммунистік партиясының бірқатар бұрынғы мүшелері (соның ішінде Анри Барбе мен Пол Марион) құрды. PPF бастапқыда Сен-Денис қаласының айналасында қалыптасты, Дорио 1930 жылдан 1934 жылға дейін оның мэрі болған (коммунист ретінде), және аймақтағы ірі жұмысшы табынан қолдау алды. Бұл кезде ашық түрде ұлтшылдыққа ұмтылмаса да, PPF әлеуметтік ұлтшылдық саясаттың көптеген аспектілерін, имиджін және идеологиясын қабылдады, сондай-ақ басқа ұлтшылдардың арасында танымал болды, Action Française, Jeunesses Patriotes, Croix de Feu және Solidarité Française сияқты ұйымдардың бұрынғы мүшелерін қатарына тартты. Партия құрылғаннан кейін бірнеше ірі митингтер өткізді және партия туы ретінде қызыл, ақ және көк түстегі кельт кресін қабылдады. Мүшелері ашық көк түсті жейде, қою көк түсті шалбар, берет және партия символы бар жең тағатын киімдерді форма ретінде киді, бірақ бұл форма басқа оңшыл қозғалыстардағыдай кең таралған жоқ. Көптеген жетекшілерінің коммунистік тарихына қарамастан (саяси бюро атауын сақтап қалды), партия Марксизмге қарсы болды, оны француз жұмысшы табының жағдайын жақсартуға емес, еврей псевдосоциализмі деп есептеді. PPF-тің жарымәскери қанаты Service d'Ordre-нің мүшелері, коммунистік партияның жақтастары мен басқа жау деп саналғандарға қарсы физикалық зорлық-зомбылық көрсетуі жиі кездесетін жағдай. PPF өзінің бастапқы, жұмысшы табына бағытталған кезеңінде экономикалық популизмді және банктерге қарсылықты қолдады. 1937 жылы Дорио Сен-Денидегі мэр сайлауында жеңіліп, дәстүрлі жұмысшы табынан қолдауын жоғалтқанда корпоратизмге жақындады, ал партия бизнес пен қаржының оңшыл лидерлерінен, мысалы Banque Worms бас директоры Габриэль Лерой Ладуриден қаржылай қолдау ала бастады. Дорио полковник Франсуа де Ла Рокке Парти Социал Франсуа мен PPF-ті біріктіріп, Фронт де ла Либерте деп аталатын антимарксистік альянс құруды ұсынды, бірақ капиталист болған Ла Рокке бұл ұсынысты қабылдамады. Сол жылы PPF итальян үкіметінен Бенито Муссолиниден қолдау сұрап хабарласты. Муссолинидің сыртқы істер министрі және күйеуінің баласы граф Галеаццо Чианоның жеке күнделігінде былай деп жазылған: "Дорионың оң қолы маған субсидия төлеуді және қару-жарақпен қамтамасыз етуді жалғастыруды сұрады. Ол қысты қақтығыстармен толы деп ойлайды." (Чианоның күнделігі, 1937 жылғы қыркүйек). Чиано PPF-тің Алжир бөлімшесінің басшысы Виктор Арригиге фашистік Италияның қазынасынан 300 000 франк төледі. Италия фашистерінің және француз банктері мен бизнес мүдделерінің бұл қаражаты La Liberté сияқты бірнеше газеттерді сатып алуға жұмсалды, ол партияның ресми органына айналды. Уақыт өте келе, нацистік режим PPF қаржысының үлкен бөлігін беруге бастағанда, корпоратизмді жақтауға кірісті және Кеңес Одағына қарсы үлкен альянс құру үшін нацистік Германия мен фашистік Италиямен байланысты нығайтуға ұмтылды. 1938 жылға қарай PPF әдебиеті "Иудей-масондық большевиктер" қастандығы туралы сілтемелерге толы болды. PPF фашизмге көбірек бейімделген сайын, әсіресе Францияның жеңілісінен және Виши Франциясының құрылуынан кейін антисемитизм партия саясатының орталық бөлігіне айналды. 1941 жылы Дорио Au Pilori журналында былай деп жазды: "Жүдей адам емес. Ол - иісі жаман жануар." Бұл ашық антисемит идеологиясы PPF мүшелерінің көптегені жұмыс істеген және Франция мен Солтүстік Африкада яһудилерге қарсы кең ауқымды зорлық-зомбылыққа және яһудилерді концлагерлерге жаппай депортациялауға қатысқан жарымәскери Gardes Françaises (бұрынғы Service d'Ordre) арқылы көрініс тапты. Коммунизмге қарсылығынан басқа, партия капитализмге де қарсы екенін мәлімдеді. Осыған қарамастан, PPF француз жұмыс берушілер мен бизнесмендерден қаржылық қолдау алды, олар халықтық ұлтшыл антикоммунистік күшті ынталандыруға тырысты және оның мүшелерінің, әсіресе орта таптардың қатары тез өсті. Партия бағдарламасында бизнесті ұлттандыру көзделмеген, ірі мүлікті және еркін пайданы бұзуға ниеті болмады.

Соғыс кезінде ҚКҚ

Франция шайқасындағы француз әскерінің жеңілісінен және Вишиде Филипп Петен режимінің орнауынан кейін PPF Германиядан қосымша қолдау алып, қызметін күшейтті. АҚШ Мемлекеттік департаменті оны нацистік режимнің тікелей бақылауындағы ұйымдар тізіміне қосты. Фашистік партия ретінде PPF Петен құрған жаңа дәстүрлі авторитарлық мемлекетті сынады, режимін тым жайлы деп сынап, Германиямен жақын әскери ынтымақтастық орнатуды (мысалы, Ресей майданына әскер жіберуді) және француз үкіметін, сондай-ақ оның нәсілдік саясатын тікелей нацистік Германияның үлгісінде құруды жақтады.

ППФ және үй маңы

PPF өзінің негізгі идеологиясына антисемитизмді көбірек енгізді, өйткені ол Джозеф Дарнанд басқарған француздық жарымәскери ұйым – Гестапо мен Милиция бөлімшелерімен бірлесіп, еврейлерді концлагерлерге депортациялау үшін күшпен ұстады. PPF жауынгерлері нацистердің еврейлер мен саяси қарсыластарын ұрып-сапалау, азаптау, өлтіру және сотсыз жазалауға қатысты. Мұның орнына немістер оларға ұсталған еврейлердің мүлкін тонауға рұқсат берді. Пьер Лаваль 1942 жылдың 18 сәуірінде үкімет басшылығына келгеннен кейін, нацистік Германиядан PPF-ті өзінің жақтастарымен біріктіруге мәжбүрлеуге рұқсат беруді сұрады, бірақ нацистер бұл өтінішті қабылдамады. Алайда, Лаваль Францияны нацистік режимге жақындатқанда, PPF нацистер үшін үлкен ынтымақтастықты қолдаушы ретінде бұрынғыдай пайдалы болмай қалды. Нәтижесінде, PPF саяси жағынан ықпалсыз қалды және олардың режимді сынау рөлі азайды, бірақ толығымен жойылған жоқ. Соғыс аяқталған кезде PPF саяси партия ретінде дерлік тоқтатылды, оның жетекшісі мен көптеген мүшелері нацистік соғыс күш-жігеріне тікелей қатысуға көшті. PPF және Rassemblement national populaire (RNP) 1942 жылдың наурыз айында Comité ouvrier de secours immédiat (Жедел жәрдем жұмысшы комитеті) құрды. Бұл ұйым Франциядағы одақтастардың бомбалауынан зардап шеккендерге көмек көрсетуге тырысты және Нормандияға одақтас әскерлерінің қонуынан кейін соғыстан қашқан босқындарға көмектесті. PPF-ке ортақ мүшелік арқылы байланысты басқа топтардың гуманитарлық мақсаттары азырақ болды: Лионда "қарсылықты террормен тоқтату" мақсатымен Mouvement national anti-terroriste (Ұлттық терроризмге қарсы қозғалыс) құрылды; PPF мүшелерінің бір бөлігі неміс полициясы құрған Gardes Françaises (Француз гвардиясы) қатарына қосылды, олар Милициядан гөрі француздық сипаттамасы аз болды, ал тағы бір бөлігі STO бағдарламасы бойынша міндетті еңбекке барудан қашқан француз жастарын іздеумен айналысқан Groupes d'action pour la justice sociale (Әділеттілік үшін әрекет топтары) құрамына кірді. Бұл топтар көбінесе партия бақылауынан тыс жұмыс істеді. Нормандияда PPF мүшелерінің одақтастарға қарсы күрескені туралы пікірталас бар. Дориоттың өмірбаян жазушылары бұл мәселеде келіспейді: Жан-Поль Брунет PPF одақтастардың басып кіруіне қарсы күрескенін алға тартады, ал Дитер Вольф мұндай әрекет болмағанын мәлімдейді. Дегенмен, неміс формасындағы Дориот және ППФ-тің құпия барлау басшысы Беуграс 1944 жылдың шілдесінде Нормандия майданына сапар жасады. PPF жауынгерлері тыңшылық және саботажға оқытылды, ал кейбіреулері Солтүстік Францияда одақтас әскерлерінің қатарына енуге тырысқанда одақтастар тарапынан ұсталып, атып тасталды.

ППФ және Францияның аумағынан тыс соғыс уақытындағы қызмет

1941 жылы Дориот PPF мүшелерін жаңадан құрылған Légion des Volontaires Français (LVF) құрамына қосылып, шығыс майданында күресуге шақырды. Бөлімнің көрсеткіштері нашар болды және келесі жылы олар Беларусьте партизандық әрекеттерге қарсы күреске жұмылдырылды. 1944 жылы LVF, жеке бірлікпен бірге, Waffen SS Französische SS Freiwilligen Grenadier Regiment (Waffen SS French SS Volunteer Grenadier Regiment) және батыста одақтастардың шабуылынан қашқан француз қолдаушылары Waffen Grenadier Brigade der SS "Charlemagne" құрамына біріктірілді. 1945 жылдың ақпанында бөлім ресми түрде дивизия деңгейіне көтеріліп, 33. Waffen Grenadier Division der SS "Charlemagne" деп аталды. Дорио өзі 1941 және 1944 жылдар аралығында Шығыс майданында үш рет әскери міндетін өтеді. Оның болмаған кезінде PPF басшылығы ресми түрде директорияға жүктелді. Бірақ партияны кеңейтілген қозғалысқа біріктіруге тырысқан Морис Иван Сикард нақты басшылықты өз қолына алды. PPF неміс барлау қызметіне көмектесуге және/немесе одақтастар басып алған француз территориясында саботаждық әрекеттер жүргізуге тырысты. 1943 жылдың 8 қаңтарында Магрибтен шыққан PPF жауынгерлері, немістер және тунистік қолдаушылардың тобы Оңтүстік Туниске парашютпен түсіріліп, саботаж жасауға жіберілді, бірақ олар дереу тұтқындалды. 1943 жылдан 1944 жылға дейін PPF және қолдаушы агенттер Солтүстік Африкаға парашютпен түсірілді, онда "Atlas" кодолық атымен олар одақтастардың әскери дайындықтары және жергілікті саяси жағдай туралы ақпаратты Франциядағы PPF агенттеріне жеткізуге тиіс болды, ал олар бұл ақпаратты неміс барлау қызметіне жіберді. Бұл барлау әрекеттері PPF-тың құпия қызметінің басшысы Альберт Бёграстың басқаруымен жүзеге асырылды, оның қызметі партияның саяси кадрларына да белгісіз болды. "Atlas" қажетті саяси ақпаратты жеткізе алмады, сонымен қатар желі басшысы Эдмонд Латам, кәсіби әскери және Вишидің Триколор легионының бұрынғы мүшесі, еркін француз күштеріне өткеннен кейін "Atlas" PPF және неміс барлау қызметіне қате ақпарат таратуын қамтамасыз етті. "Atlas" 1943 жылы Сицилияға емес, Сардинияға немесе Грекияға шабуыл жасалатынын хабарлады, осылайша британ барлау қызметінің танымал "Mincemeat" операциясын күшейте келе, Италия мен Провансқа жасалған одақтастардың шабуыл жоспарларын жасырды. "Atlas" 1944 жылы одақтастар басып алған Марсель және Париж қалаларынан дезинформация таратуын жалғастырды. Дорио мен Бёграс 1945 жылға дейін "сатқындық" туралы білмеді. 1944 жылы Дорио Германияға көшіп, Зигмаринген анклавында орналасқан бұрынғы Виши режимінің мүшелерімен француз үкіметінің басшылығы үшін бәсекелестікке түсті. PPF Майнауда орналасып, Бад Мергенхаймда Radio Patrie радиостансасын құрды және Le Petit Parisien газетін шығарды. PPF сонымен қатар француз жалдаушылары үшін оқу орталықтарын құруға қатысты, олар барлау және саботаж әрекеттерін жүргізу үшін оперативтік қызметкерлерді даярлады, олардың кейбіреулерін немістер одақтастар басып алған Францияға парашютпен түсірді. 1945 жылдың 22 ақпанында Дорио, СС формасын киіп, нацистік офицердің машинасымен келе жатқанда, Германияның Вюртемберг аймағындағы Менген қаласының жанында одақтастардың шабуылынан қаза тапты. PPF қозғалысы өзінің басшысының өлімінен кейін жойылды және соғыстан кейінгі Францияда оны қайта жандандыруға тырысу болмады.