Кіріспе

"Түпкілікті бай қоғам" – аңшы-жинаушылардың өміріндегі материалдық жайлылық пен қауіпсіздік деңгейі бай деп санауға жеткілікті деп қарастыратын ұсыныс. Бұл теория алғаш рет 1966 жылы өткен танымал симпозиумда Маршалл Салинс ұсынған "Адам – аңшы" атты баяндамасында айтылды. Салинс байлықты – қажеттіліктердің қанағаттандырылуы деп түсіндіреді, ол "көп өндіру арқылы немесе аз тілеу арқылы 'оңай қанағаттандырылуы' мүмкін". Қаламы шектеулі мәдениетті ескере отырып, Салинс аңшы-жинаушылардың материалдық қажеттіліктерін салыстырмалы түрде оңай қанағаттандыру арқасында "бай" өмір сүре алғанын дәлелдеді. Симпозиум кезінде антропологтардың, мысалы Ричард Б. Лидің Оңтүстік Африканың !Кунг халқы туралы зерттеулері, аңшы-жинаушылар қоғамының үнемі аштық пен күрес күйінде болады деген кең таралған пікірге қарсы келді. Салинс осы зерттеулерден алынған деректерді жинап, аңшы-жинаушылардың кемқорлыққа ұшырамағанын, керісінше, "адамдардың барлық қалаулары оңай қанағаттандырылатын" қоғамда өмір сүргенін көрсететін толыққанды аргументті қолдау үшін пайдаланды.

Шолу

Сахлиннің пікірінше, аңшы-жинақшы қоғамдары аз қалау арқылы және қолда бар нәрселермен осы қажеттіліктерді/тілектерін қанағаттандыру арқылы молшылыққа жете алады. Ол мұны "байлыққа жетудің зендік жолы" деп атайды, онда "адамның материалдық қажеттіліктері шектеулі және аз, ал техникалық құралдар өзгермейді, бірақ көбінесе жеткілікті" (Сахлинс, түпнұсқа). Ол мұны батыстық байлыққа жету жолымен салыстырады, оны "Галбрайттік жол" деп атайды, онда "адамның тілектері зор, тіпті шексіз деуге болады, ал оның мүмкіндіктері шектеулі" және "құралдар мен мақсат арасындағы алшақтық өнеркәсіптік өнімділік арқасында ақырында қысқартылуы мүмкін". Бұл жергілікті флора мен фаунаның молдығына негізделген. Осылайша, аңшы-жинақшылар тек күнкөріс экономикасымен ғана емес, молшылықта өмір сүреді. Аңшылар мен жинақшылар қоршаған ортаны білу арқылы, сырттан қарағанда аз және сенімсіз табиғи ресурстарды бай күнкөріс ресурстарына айналдыра алады. Осы арқылы олар өзін тиімді және жемісті қамтамасыз етеді және азық-түлік табуға жұмсалатын уақытты азайтады. "[А]зық-түлік іздеу соншалықты табысты, тіпті адамдар көбінесе өздерімен не істеу керектігін білмей қалады". Осы зерттеулер аңшы-жинақшылардың күнкөріс үшін аптасына 15-20 сағат жұмыс істеуі жеткілікті екенін және қалған уақытын бос уақытқа арнауы мүмкін екенін көрсетеді. Сахлинс түрлі азық-түлік қоғамдарынан жиналған деректерді, Австралияның Арнем Ландерлері арасында жүргізілген сандық сараптамаларды және Ричард Лидің Калахаридің Добе Бушмендері туралы жинақтаған сандық материалдарды пайдаланып, аңшы-жинақшы тайпаларының аптасына шамамен 15-20 сағат немесе одан да аз жұмыс істеу арқылы өз қажеттіліктерін қанағаттандыра алатынын дәлелдейді.

Сын

Салинс теориясын антропология және археология салаларындағы көптеген ғалымдар сынға алды. Олардың көпшілігі оның еңбегін аң аулау мен жинауға жұмсаған уақытты ғана ескергендігі үшін, отын жинау, тамақ дайындау сияқты басқа да шаруаларға кеткен уақытты назардан тыс қалдырғаны үшін сынайды. Басқа ғалымдар аңшы-жинақшылар қоғамы "молшылықта" емес, керісінше, жоғары нәресте өлімімен, жиі аурулармен және тоқтаусыз соғыстармен күрескенін айтады. Бұл мәселе тек тарихи шаруашылық мәдениеттеріне ғана емес, сонымен қатар тарихқа дейінгі және ежелгі мәдениеттерге де қатысты. Дэвид Каплан "Түпнұсқалық молшылық қоғам" теориясымен, әсіресе Маккарти және МакАртур, сондай-ақ Лидің зерттеулеріндегі бірнеше мәселеге сілтемелер жинады, олардың ішінде "молшылық", "еңбек" және "демалыс" ұғымдарының анықтамалары, аңшы-жинақшылардың тамақтануының толықтығы және "талап бойынша бөлісу" – еңбек етуге ынтаны азайтатын үнемі бөлісуге жасалатын қысым бар екендігі талданды.