Кіріспе

1982–2013 жылдар аралығындағы FIA жарыс машиналарын сериялық өндіріс автомобильдеріне қатысты жіктемесі
FIA Production Car санаты

FIA басқаратын халықаралық автоспортқа қатысты, N тобы – бәсекеге арналған «стандартты» үлкен көлемдегі сериялық өндіріс машиналарын қамтамасыз ететін ережелерді білдіреді. Олар өндіруші жасаған стандартты техникалық сипаттамаларға рұқсат етілген өзгерістермен шектеледі, бұл оларды өндірістік көліктер үшін тиімді жарыс түріне айналдырады. Көбінесе «шоурум класы» деп аталатын N тобы, жарысқа ыңғайлы болу үшін машиналарды өзгерту және реттеуге көбірек мүмкіндік беретін A тобынан өзгеше. Екі топта да өндіруші тарапынан бірдей немесе ұқсас модельдерге гомологация беруге болады. FIA 1982 жылы N тобын «стандартты туристік автомобильдер» ретінде бұрынғы 1-топты алмастыру үшін енгізді. Осы кезде жарыс машиналарын сынау үшін арнайы формулалар болмаған. Мысалы, Әлемдік ралли чемпионатына (WRC) тек A, B және N топтарының машиналары қатысуға рұқсат етілді (B тобы 1987 жылдан бастап тыйым салынды). 1997 жылға дейін Әлемдік ралли машинасының (World Rally Car) формуласы енгізілмеді, ал кейінгі жылдары басқа да арнайы формулалар пайда болды. N және A топтары және олардың айырмашылықтары туралы толық мәліметтер FIA Халықаралық спорт кодексінде және оның бірнеше қосымшаларында сипатталған. Гомологация алу үшін, гомологацияға ұсынылған модельдің кем дегенде 2500 данасы гомологация алдындағы 12 ай ішінде өндірілуі керек. Модельдің талапқа сай өндірілген әрбір жылынан кейін гомологация мерзімі жеті жылға созылады, ал егер бір жылда 10% (250) -дан кем өндірілсе, модельдің өндірісі тоқтатылған деп есептеледі. 1993 жылға дейін өндіріс көлемі 5000 дананы құрады.

Туристік көліктер

A тобы халықаралық деңгейдегі жарыс машиналарын жарыстар стандарты болды, ал N тобы ұлттық деңгейдегі жарыс машиналарын жарыстарында арзан бағалы сынып ретінде орнықты. Көптеген елдерде әдетте екі жарыс машинасы чемпионаты болар еді, біреуі A тобы үшін, екіншісі N тобы үшін. Бұл санат 1990 жылдардың соңында Супертурнинг класының тоқтатылуымен қысқа ғана уақытқа сәтті болды, онда бірнеше ұлттық ережелер жеңілдетіліп, Супер Өндіріс түрінде көптеген өзгерістерге рұқсат берілді.

Шыдамдылық жарыстары

Бұл санат әлі де әлемнің түкпір-түкпіріндегі трек жарыстарында қолданылып келеді, әсіресе ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан Super Taikyu Series (Super Taikyu) Жапонияда, сондай-ақ Peroni Promotion ұйымдастырған итальяндық ETCS төзімділік жарысында. Бірақ Super 2000 классының енгізілуімен, қазіргі әлемдік жарыс машиналарын чемпионатында қолданылатын машиналар классымен, бұл санат қайтадан екінші деңгейге түсіп қалды.

Жиналысу

Раллиде N тобы 1997 жылға дейін ашық WRC жүргізушілер мен көмекші жүргізушілер чемпионатына және өндірушілер чемпионатына қатыса алды. А тобының машиналары жақсырақ жабдықталғандықтан, нәтижелерде көбінесе олар жеңіске жетті. N тобының машинасы бір рет WRC раллиінде жеңіске жетті, ол 1989 жылы Кот-д'Ивуар раллиінде Ален Орейдің Renault 5 машинасы болды. N тобында қозғалтқыштың көлеміне қарай төрт сынып болды: N1 – 1400 куб.см дейін, N2 – 1401-1600 куб.см, N3 – 1601-2000 куб.см және N4 – 2000 куб.см жоғары. Түрбомен жабдықталған машиналарының көлемі класты анықтау үшін 1,7 еселенді. 2021 жылдың қараша айына дейін тек N4 класындағы машиналары homologaцияланған күйде қалды, себебі қалған кластар FIA жарыстарынан алынып тасталды. Өндірістік әлем ралли чемпионаты 1987 және 2012 жылдар аралығында N тобының ережелері бойынша өткізілді. Көбінесе қолданылған танымал машиналары стандартты тұтынушылық өндіріс машиналарының турбо және төрт дөңгелекті нұсқалары болды, мысалы Subaru Impreza WRX және Mitsubishi Lancer Evolution, бірақ FIA көптеген түрлі машиналарды, соның ішінде кішкентай екі дөңгелекті хэтчбектерді де homologaциялады. N тобының ережелерін 2013 жылы ралли жарыстарынан кезең-кезеңмен алып тастау жоспарланған. R тобын енгізумен FIA R4 класын «жаңа N тобы» деп атады және қолданыстағы N4 машиналары да жаңа топта қайта homologaциялануы мүмкін болды. Алайда, бұл 2015 жылы тоқтатылды және жаңа спорттық сынып NR4 қосылды, онда 2000 куб.см жоғары көлемді төрт дөңгелекті N тобының машиналары R тобының форматында жарысуды жалғастыра алды. R4 машиналарына Еуропадағы FIA санкциялаған раллилерге қатысуға рұқсат берілмеді, бірақ R4 негізінен ескі N тобына көшу тобы болғандықтан, олардың көптеген машиналары NR4 класында жарыса алды. 2013 жылғы маусымда қолдау чемпионаттарының реформасында N4 машиналары WRC 2-де қатысатын машиналардың бірі болды, олардың Super 2000 және R тобы машиналарымен салыстырғандағы бәсекеге қабілеттілігін ескере отырып, WRC 2-де N4 машиналары арасында FIA Өндірістік автомобиль кубогы да өткізілді. N тобының машиналары 2019 жылдан бері WRC раллилеріне қатыса алмайды, бірақ FIA аймақтық ралли чемпионаттары N4 машиналарына рұқсат беруді жалғастыруда. FIA санкциялаған жарыстардан басқа, көптеген ұлттық раллилер N тобының ережелері бойынша өткізіледі. N тобының кейбір жергілікті нұсқалары басқа маркалардың қатысуына мүмкіндік беру үшін құрылды, онда N тобы ұлттық регламент болып табылады.

Рұқсат етілген өзгерістер

Рұқсат етілген өзгерістердің ауқымы өте тар болды, қозғалтқыштың механикалық өзгерістеріне шектеулер қойылды (белгіленген шектегі жеңілдетулер мен бөлінген май жинағыштардан басқа), бірақ ЭБУ таңдау еркін болды, бұл қосымша қуатты босатуға мүмкіндік берді, ал рұқсат етілген өзгерістердің көпшілігі өнімділікті арттыру емес, ұзақ қызмет ету мерзімін қамтамасыз етуге бағытталған, бірақ топтың өмір сүру мерзімінің соңына қарай бұл екі саланың арасындағы шекаралар нашарлай бастады. Сонымен қатар, күштеп индукцияланған қозғалтқыштармен жабдықталған автомобильдерде қуатты шектеу үшін зарядтағыштың алдына құбырша орнатылды. Бастапқыда N тобындағы автомобильдердің барлық ішкі жинағы (артқы орындықты қоса алғанда) сақталуы керек еді, бірақ кейіннен приборлық тақтадан басқа жинақтарды алып тастауға және есік жинақтарын ауыстыруға рұқсат берілді. Серіппелер мен амортизаторлар, сондай-ақ беріліс қорабының ішкі бөліктері мен соңғы беріліс қатынасы гомологацияланған беріліс қатынастары мен беріліс ауысу схемасы сақталған жағдайда еркін болды. Бұл тісті байланыс беріліс қораптарын пайдалануға мүмкіндік берді, бұл жылдам беріліс ауысуын және беріліс қорабының қызмет ету мерзімін ұзартты. Аспаптың құрамдас бөліктерін және кузовты күшейтуге рұқсат берілді, егер бұл олардың жұмыс принципін өзгертпесе.