Кіріспе
Tiliqua rugosa, көбінесе shingleback skink немесе bobtail lizard деп аталады, бұл қысқа құйрықты, баяу қозғалатын көк тілді скинк түрі (Tiliqua тұқымдасы) Австралияға тән. Оны көбінесе "шиндлбек" немесе "ұйқышыл кекілек" деп атайды. Оның төрт танылған түршесінің үшеуі Батыс Австралияда кездеседі, онда bobtail атауы жиі қолданылады. Төртінші түрше - T. rugosa asper - Австралияның шығысында ғана өседі, онда ол шығыс шиндлбек деп аталады. Бобтейл мен шинглбектен басқа, әртүрлі штаттарда басқа да көптеген атаулар қолданылады, мысалы, екі баслы скинк, тыртық құйрықты скинк немесе қарағай конусы сияқты. Нунгар аборигендері ругосаны өз тілінде йорон деп атайды. T. rugosa-ның қысқа, кең, жуан құйрығы оның басына ұқсайды және ол жыртқыштарды шатастыру үшін пайда болуы мүмкін. Құйрықта май қоры да бар, ол қыста көбею кезінде қолданылады, осы кезде көптеген кекірттер гибернацияға ұқсас мінез-құлық көрсетеді, бірақ олар күнделікті су ішуді қажет етеді, бірақ тамақсыз жүре алады. Бұл скинк - барлық жейтін жануар; ол ұлуларды және өсімдіктерді жейді және көп уақытын азық іздеп өсімдіктер арасында өткізеді. Адамдар тұратын жерлерде оны көбінесе жол жиегінде немесе басқа да тас төселген жерлерде күнге күйінетіндей көруге болады.
Tiliqua rugosa, most commonly known as the shingleback skink or bobtail lizard, is a short tailed, slow moving species of blue tongued skink (genus Tiliqua) endemic to Australia. It is commonly known as the shingleback or sleepy lizard. Three of its four recognised subspecies are found in Western Australia, where the bobtail name is most frequently used. The fourth subspecies, T. rugosa asper, is the only one native to eastern Australia, where it goes by the common name of the eastern shingleback. Apart from bobtail and shingleback, a variety of other common names are used in different states, including two headed skink, stumpy tailed skink, or , pinecone lizard. The Noongar Aboriginal people refer to rugosa as yoorn in their language. T. rugosa has a short, wide, stumpy tail that resembles its head and may serve the purpose of confusing predators. The tail also contains fat reserves, which are drawn upon during brumation in winter, during which many lizards perform a behaviour similar to hibernation except they require water every day, but can go without food. This skink is an omnivore; it eats snails and plants and spends much of its time browsing through vegetation for food. In human habitation, it is often seen basking on roadsides or other paved areas.
Этимологиясы мен таксономиясы
Бұл түрді алғаш рет Джон Эдвард Грей 1825 жылы Trachydosaurus rugosus деп сипаттаған.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Австралияның оңтүстік және батысындағы құрғақ және жартылай құрғақ аймақтарда кеңінен таралған. Оның ареалы Брумнан (Батыс Австралия) елдің ең оңтүстік аймақтары арқылы жағалауға дейін, содан кейін солтүстікке Квинслендке дейін созылады. Батыс Австралияда төрт түршесі кездеседі, оның ішінде Ротнест аралында біреуі таралған. Бұл түр Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттарында да өмір сүреді, бірақ осы штаттардың жағалау аймақтарына жетпейді. Түрдің мекен ету ортасына бұталы жерлер, эвкалипт ормандары, шөл далалары және құмды төбелер кіреді. Олар көбінесе төменгі жапырақтары бар бұталардың астында паналап жатады. Суық қанды жануарлар болғандықтан, бұл скинктер ашық жерлерде күнге күйінгенді жақсы көреді және олар көбінесе жол жиектерінде немесе басқа да тазаланған жерлерде кездеседі. Орташа есеппен, жеке тұлғалардың мекендеу аумағы төрт гектарды құрайды және күніне 500 метрге дейін жылжуға қабілетті. Бұл кесірткелер бірнеше жылға дейін мекендеу ортасының тұрақтылығын сақтайды және көбінесе бірнеше кесіртке бір ойықтан пайдалана алады. Қызып, құрғақ болған кезде бұл кесірткелер ойықтарды бөліседі. Көктемде, егер сол маусымда жеткілікті азық болса және қалыпты жұптасу мінез-құлқы байқалса, ата кесірткелер бір-бірінің ареалдарымен қиылысуы мүмкін. Бұл аумақтық және агрессивті мінез-құлыққа алып келуі мүмкін.
Сипаттама
Tiliqua rugosa денесі қалың қабықпен жабылған және қара қоңырдан айрықша сары түске дейін әртүрлі түстерде кездеседі. Оның ұзындығына қарағанда денесі ауыр болады. Осы шұжықтардың өмір сүру ұзақтығы әдетте 10-15 жылды құрайды, бірақ кейбір жекелемелер жабайы табиғатта 50 жылға дейін де өмір сүруі мүмкін. Бұл түрдің терісі бірден түсіп, көз қабағы да соның ішіне кіреді. Бұл процеске бірнеше сағат уақыт кетеді, осы кезде кесіртке денесін заттарға сүртіп, терінің түсуіне көмектеседі. Бұл түрде жыныстық ерекшелік байқалады, аталықтары аналықтарынан денесі мықтырақ және басы ірі болады, алайда аналықтары әдетте аталықтарынан ірірек өседі.
Диета
Т. rugosa - бұл барлық нәрсені жейтін, құлыштар, жәндіктер, өлекселер, өсімдіктер және гүлдермен қоректенеді. Олардың қозғалысы баяу болғандықтан, сол сияқты баяу қозғалатын түрлерді жеуге бейім. Бұл, мүмкін, T. rugosa-ның басқа көк тілді скинк түрлеріне қарағанда өсімдіктерді артық ұнату себебі. Олар күшті жақтарымен құлыштардың қабықшаларын оңайша шағып жібере алады. Батыс Австралияның бұталы жерлерінде, соқыр құстар мен кукабуралар сияқты жыртқыштар, сондай-ақ ірі жыландар осы скинктерді жиі жейді. Олардың жыртқыштардан қорғану үшін көптеген көрсеткіштік қорғаныс механизмдері бар. Т. rugosa әдетте аузын кең жанып, көк тілін көрсетеді, бұл көбінесе күшті сыбырлаумен бірге жүреді. Олардың тісі қатты болғандықтан, жағдай нашарлаған жағдайда қорғану үшін қолданылады.
Көбею
T. rugosa - тірі туатын шұбарбар, яғни оның жас ұрпақтары жұмыртқадан шығудың орнына тірі туады, көптеген басқа кесірткелерде болатындай. Жүктілік және босандыру аналықтары үшін өте қиын. Аналық салмағының 26,8% ±1,5% құрайтын ұрпақ массасы бар. Ұрпақ саны бірден төртке дейін болуы мүмкін, көбінесе екіден үшке дейін ірі ұрпақтар туады. Ұрықтың аз болуы мен дене мөлшерінің үлкендігі арасындағы қарым-қатынас олардың тірі қалу мүмкіндігін арттырады. Көптеген басқа кесірткелерден айырмашылығы, бұл түр көбінесе моногамды болады және көбейту маусымы басталар алдында қыркүйек-қараша айларында жұптар құрып қайта бірігеді. Жұптар 20 жылға дейін жыл сайын бір-біріне оралып тұрады. Көбейту маусымы желтоқсаннан сәуірге дейін, ал жүктілік мерзімі әдетте 3-5 айды құрайды.
Әлеуметтік үйлесім
Моногамды жұптық байланыстарды құру – бобтейл кекіректің өмірінің маңызды бір бөлігі. Олардың жол табу қабілетінің жоғары деңгейі аталыққа жұптасу маусымынан тыс уақытта да аналықтың соңынан қайта-қайта еріп жүруге мүмкіндік береді. Жұптың біреуі қаза болғанда, бұл скинктердің жұптасқан серігі үшін қайғырып, күйініш білгендері байқалған. Бобтейл кекіректің моногамияға ерекше бойұсынуының көптеген себептері бар. Біріншіден, екі ұзақ мерзімді жұп ата-аналық күтімді жақсартады, себебі екі ата-ана балаларына қарайды, оларды қорғайды және қажетті ресурстарды жинақтайды. Сонымен қатар, моногамия еркектерге аналықтың мекенжайын күзетуді жеңілдетеді. Полигамиялық жағдайда бірнеше аналықтың мекенжайын басқа еркектерден қорғау қиынға соғады және уақыт пен ресурстарды ысыраптап жіберуге әкеледі. Жұптан тыс ұрықтандыру, болғанымен сирек кездеседі, көбінесе ірі ұяларды тудырады. Дегенмен, мұндай жағдайда аналыққа көңіл аз бөлінеді, сондықтан моногамия кең таралған. Анестетиктерге сезімталдықтың маусымдық өзгеруінің нәтижесі екені көрсетілді. Естіру жүйкесінен алынған жеке жазбалар спонтанды және спонтанды емес жауаптарды көрсетеді. Тюнинг қисықтары 200 Гц және 4,5 кГц аралығында ең жоғары сезімталдық деңгейін көрсетеді. Абсолютті сезімталдық өте жоғары, кейбір шектері 6 дБ дыбыс қысымы деңгейінде, адамның ең жоғары сезімталдығына жақын.
Иіс сезу
Иіс сезу осы түр үшін қашу мінез-құлқында маңызды рөл атқарады. Өртке жиі ұшырайтын бұталы жерлерде өмір сүру скинктерге түтінді оңай анықтау қажеттігін білдіреді. Зерттеулер көрсеткендей, T. rugosa түтін болғанда жүгіріп, тілін жылжыту сияқты күштірек белсенділік танытады. Ғалымдар отты олардың иіс сезу қабілеттері арқылы анықтайтынына тоқталып айтады.
Көрнекі қабылдау
Бұл тіршілік иелері өздерінің қоныс аумағынан алысқа жылжытылған кезде де үйлеріне қайта оралу қабілетін сақтайтыны анықталды. Бұл таңғажайып қабілет жарық поляризациясының және ферромагниттік сезінудің көмегімен пайда болады, бұл жануарға үйге қайтып келгенде бағытты анықтауға мүмкіндік беретін, белгілі бір "аспан компасы" құрайды. Дегенмен, бұл қабілет қоныс аумағынан шамамен 800 метрдей қашықтықта ғана сақталады, ал одан да алыс жылжу жануардың бағыт табуына жеткіліксіз етеді.
Қорғау мәртебесі
IUCN Қызыл тізімі бойынша Tiliqua rugosa ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде жіктеледі. Олар Австралияда қорғалатын түр және федералдық рұқсатсыз экспорттауға болмайды, бірақ басқа елдерге импорттау және аралық сауда көбінесе заңсыз емес. Олардың саны тұрақты және көбінесе маңызды қауіптер жоқ. Дегенмен, Ротнест аралында кездесетін T. r. konowi подвидінің жағдайы нашар деп саналады.