Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері

Әсем тити маймылы (Plecturocebus ornatus) – тити маймылының бір түрі және uakaris және saki маймылдарды да қамтитын Pitheciidae тұқымдасының ең кішкентай мүшесі. Ол осы тұқымдастың мүшесі болғандықтан, Жаңа әлем маймылының бір түрі ретінде жіктеледі. Ол Колумбияның шығысында ғана кездеседі және Риос Амазонас/Солимес/Напо осінің солтүстігінде орналасқан Plecturocebus moloch тобының жалғыз мүшесі болып табылады, Колумбияның оңтүстігінде мекендейтін ең жақын туысы – аққұйрықты титиден (Plecturocebus discolor) кем дегенде 350 км қашықтықта өмір сүреді. Бұрын аққұйрықты титимен бір түр деп есептелген, бірақ қазір ол жеке түр ретінде ресми түрде танылған. Әсем тити сонымен қатар құрлықта да тіршілік етеді. Әсем тити IUCN Қызыл тізіміндегі қауіпті түрлерге енген, "Қорғауға алыну керек" санатында тіркелген және популяциясының жалпы азаю тенденциясын көрсетуде.

Сипаттама

Сәнді титидің қалың, тығыз, жұмсақ түктері бар, құлақтары мен маңдайы ақ, ал қолдары мен аяқтары сұр түсті. Құйрығынан басқа денесінің қалған бөлігі жарқын қоңыр-қызыл түсті, құйрығы қоңыр немесе қара болып келеді, ұшы ақ, және көптеген тити түрлері сияқты, денесінен ұзын. Еркек және ұрғашы сәнді титилердің сыртқы түрінде айқын айырмашылық жоқ, бірақ әдетте ұрғашылар ірілеу болады, еркектердің орташа дене ұзындығы 633 мм, ал ұрғашылардың орташа дене ұзындығы 752 мм. Дегенмен, адам қоныстарының үнемі кеңеюі және осыған байланысты сәнді титилердің мекендеу ортасының мөлшері мен сапасының төмендеуі салдарынан, түрдің таралу аймағы күрт фрагменттелген, қазіргі уақытта мекендейтін жердің шамамен 20 000 км² құрайды, бұл соңғы 24 жылда 30%-ға төмендеуді білдіреді, және 1994 жылдан бері IUCN оны «Қауіпті жағдайда» деп тіркеді, сондай-ақ CITES-тің II қосымшасына енгізілген. Мекендеу ортасының азаюы халық санының өзгеруіне әкелді, халық тығыздығы 5 адам/км² құрайды және жалпы халық санының азаю тенденциясы байқалады.

Диета

Сәнді тити - бәсенді жейтін жануар, бірақ оның рационы негізінен жеміс-жидектерден тұрады, олардың тамақтануының 70% жеміс, 26% жапырақ және 1%-дан аз жәндіктерді құрайды, көбінесе піспеген жемістерді немесе кішірек ағаштардан алынған жемістерді артық көреді, себебі олар шоғырланған қорды тиімді пайдалана алады. Дегенмен, олар 2 см-ден кіші ұсақ жәндіктерді де жейді, мысалы, мотылдар, көбелектер, кокон, кенелер және құмырсқалар, сонымен қатар, олар ауадағы ұшатын жәндіктерді ұстай алады. Рационының төрттен бір бөлігін құрайтын жапырақтардың ішінде сәнді тити кішкентай жапырақтар мен бүршіктерді жақсы көреді, ал құрғақ маусымда олардың тамақтануы жүзім мен бамбукқа көбірек негізделеді.

Өмір салты

Өсімдікпен негізгі қоректенуіне байланысты, сәнді тити күнінің көп бөлігін ұйықтауға жұмсайды. Олар әдетте уақытының шамамен 60% -ын ұйықтап өткізеді, бұл аққұйрықты титиге (P. discolor) қарағанда едәуір көп, себебі олар 25% -дан аз уақыт ұйықтайды. Туу маусымы желтоқсаннан наурызға дейін, ал ең кішкентай балалар желтоқсан мен қаңтар айларында туылады. Сәнді титидің жүктілік мерзімі орташа есеппен 128 күн (4.2 ай) құрайды, сондай-ақ сүттендіру кезеңінде аналық титилердің диетасындағы ақуыз мөлшерін арттыратыны байқалып тұр (көбінесе жәндіктерді көп жеу арқылы).

Қорғау

Колумбияда түрдің Ла Макарена ұлттық паркі мен Тинигуа ұлттық паркінде кездесуіне байланысты қорғау жұмыстары жүргізілуде. Қорғалған аумақтарда кейбір популяциялар байқалғанмен, партизандық әрекеттер оларды бақылауды қиындатады.