Жүзжылдық соғыстағы Бургундиялықтардың саяси күресі
Burgundian (party)
Бургунд партиясы: Жүз жылдық соғыста Францияға қарсы саяси одақ. Жоан Қорқақ басшылығымен Орлеан герцогі өлтірілгеннен кейін құрылды. Арманьяктармен азамат соғысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француздық саяси бірлестік
French political allegiance
Бургундия партиясы – жүз жылдық соғыстың соңғы жартысында Францияға қарсы құрылған саяси бірлестік. "Бургундиялықтар" термині Орлеан герцогы Людовик I-нің қазасынан кейін Бургундия герцогы Иоанн Қауіпсіздің қолдаушылары арасында пайда болды. Олардың Орлеан герцогы Карлдің қолдаушылары – Арманьяк партиясына қарсы шығуы 15 ғасырдың басында азаматтық соғысқа алып келді, ол өзі жүз жылдық соғыстың бір бөлігі болды.
The Burgundian party was a political allegiance against France that formed during the latter half of the Hundred Years' War. The term "Burgundians" refers to the supporters of the Duke of Burgundy, John the Fearless, that formed after the assassination of Louis I, Duke of Orléans. Their opposition to the Armagnac party, the supporters of Charles, Duke of Orléans, led to a civil war in the early 15th century, itself part of the larger Hundred Years' War.
География
Бургундия герцогы қазіргі Швейцария шекарасынан бастап Солтүстік теңізге дейін шашыраңқы орналасқан көптеген жерлерді мұраға алған. Бургундия герцогтігі 14 ғасырда Филипп Батылға иелік ретінде берілген, ал одан кейін Филипп пен оның ұрпақтары 14 және 15 ғасырлардың соңында Бургундия графлығы (Франш-Конте), Фландрия, Артуа және қазіргі Бельгия, Люксембург, Нидерланды және Солтүстік-Шығыс Франциядағы көптеген басқа да иеліктерді мұраға алды. Нидерландтағы гүлденген тоқыма өндірісі осы аймақты Еуропадағы ең бай елдердің біріне айналдырды және жүн өндіретін Англиямен сауданы сақтауға деген олардың ниеттерін түсіндірді.
The Duke of Burgundy had inherited a large number of lands scattered from what is now the border of Switzerland up to the North Sea. The Duchy of Burgundy had been granted as an appanage to Philip the Bold in the 14th century, and this was followed by other territories inherited by Philip and his heirs during the late 14th and 15th centuries, including the County of Burgundy (the Franche Comté), Flanders, Artois and many other domains in what are now Belgium, Luxembourg, the Netherlands and northeastern France. Prosperous textile manufacture in the Low Countries made this among the wealthiest realms in Europe, and explained their desire to maintain trade with wool producing England.
Саясат
"Бургундия" терминінің партизандық қолданысы Иоанн II, Бургундия герцогы мен Луи Валуа, Орлеан герцогы арасындағы араздықтан туындады. Соңғысы король Карл VI-ның інісі, ал біріншісі – туысы болды. Карл VI-ның психикалық сырқаты оның билік ету мүмкіндігін шектеген кезде, Иоанн II мен Людовик I билік үшін қызыл тілге келді. Халық арасында Орлеан герцогы мен Бавариялық Изабелла, Франция патшайымы арасындағы қатынас туралы әңгіме тарады. Екі герцогтың жақтастары тиісінше "бургундтар" және "орлеандықтар" деп аталды. Бургундияның жерлерінен басқа, герцогтың жақтастары әсіресе Парижде күшті болды, онда олар қасапшылар гильдиясының ықпалында болды. Бұл партизандық терминдер осы екі адамның өмірінен кейін де қолданыста болды. 1407 жылы Бургундия герцогы Иоанн Орлеан герцогы Луиді өлтіруге бұйрық берді. Париж университетіндегі бургундтықтар Орлеан герцогы патшаны өлтіру және таққа таласу ниетімен әрекет еткен деген сенімде, осы әрекетті тиранияға қарсы күрес деп ақтаған трактат жариялады. Партия басшылығы формальды түрде оның ұлы Карлға өтті, бірақ іс жүзінде жас герцогтың қарындасы Бернард VII, Арманьяк графына көшті. Бернард VII Гьенде бургундтарға қарсы Арманьяк партиясын құрды. Екі партия да Англия Корольдігінің қолдауын іздеді. Арманьяктар ағылшын королі Генрих IV-пен келісімге келіп, оның әскери көмегін қамтамасыз етті, ал бургундтықтар ағылшындар Нормандияға шабуыл жасаған кезде бейтараптық сақтады. Осы бейтараптық 1415 жылы Азенкур шайқасында Орлеанның ағылшындарға түсуіне әкеп соқты. 1418 жылы Парижде Арманьяктың бургундтықтардың қолынан қаза табуынан кейін партия басшылығы жас дофинге көшті, ол Буржға шегінді. 1418 жылдан бастап Бургундия Парижді де, патшаны да бақылауда ұстады. Алайда, бұл дау ағылшындарға қарсы соғысқа зиян келтіріп, екі тарап та ағылшындардың Нормандияны басып алуына қарсы тұрудан гөрі бір-бірімен күреске көбірек назар аударды. 1419 жылы герцог пен дофин екі тарапқа да ағылшындармен күреске назар аудару үшін бітімге келді. Бірақ, одан кейінгі келіссөздерде герцогты он екі жыл бұрын Орлеанда болған оқиға үшін кек қайтару мақсатымен дофиннің жақтастары өлтірді. Бургундиялық партия басшылығы Бургундия герцогы Филипп III-ке өтті. Герцог Филипп Англиямен одақтасты. Оның және королева Изабелланың ықпалымен, ол қазір бургундтықтардың қатарына қосылған, ақылсыз патша 1420 жылы Англиямен Троя келісіміне қол қоюға итермеледі. Осы келісім бойынша Карл VI Англияның Генрих V-ін өзінің мұрагері ретінде мойындады және өз ұлы дофинді мұрадан айырды. Генрих V мен Карл VI бірнеше айдың арасында қайтыс болғаннан кейін, Генрихтің ұлы Генрих VI Англияның және Францияның мұрагері атанды. Филипп Жақсы және бургундтықтар ағылшындарды қолдауын жалғастырды. Дегенмен, Филипп пен ағылшын регенті Джон арасында келіспеушіліктер туды. Алайда, Бургундия мен Бедфордтың (герцогтың қарындасына үйленген) туысқандық байланысы Бедфордтың өмірінде толық үзіліске жол бермеді. Бургундия ағылшындарға қолдау көрсетуді біртіндеп тоқтатты және Франция королі Карл VII-ге айналған дофинмен келісімге келуге тырысты. Екі тарап 1435 жылы Аррас конгресінде татуласты, нәтижесінде француз патшасының астанасына оралуына мүмкіндік берген келісімге қол қойылды.
Partisan use of the term "Burgundian" arose from a feud between John II, Duke of Burgundy and Louis of Valois, Duke of Orléans. The latter was the brother of King Charles VI, the former was his cousin. When Charles VI’s mental illness interrupted his ability to rule, John II and Louis I vied for power in a bitter dispute. Popular rumor attributed an adulterous affair to the Duke of Orléans and French queen Isabeau of Bavaria. Supporters of the two dukes became known as "Burgundians" and "Orleanists", respectively. Other than in Burgundy's own lands, the Duke's supporters were particularly powerful in Paris, where the butchers' guild, notably, closely supported him. The partisan terms outlasted the lives of these two men. John, Duke of Burgundy ordered the assassination of Louis of Orléans in 1407. Burgundian partisans at the University of Paris published a treatise justifying this as tyrannicide in the belief that the Duke of Orléans had been plotting to kill the king and usurp the throne. Leadership of his party passed nominally to his son, Charles, but in fact to the young duke's father in law, Bernard VII, Count of Armagnac. Bernard VII would form a league in opposition to the Burgundians in Gien, the Armagnac party. Both parties sought the support of the Kingdom of England. The Armagnacs through treaty with the English King Henry IV, to secure his military aid; the Burgundians by remaining neutral when the English invaded Normandy. That neutrality led to Orléans's capture by the English at Agincourt in 1415. After Armagnac's murder by a Burgundian mob in Paris in 1418, leadership of the party devolved upon the young Dauphin, who retreated to Bourges. After 1418, then, Burgundy controlled both Paris and the person of the king. However, the whole dispute was proving deleterious to the war effort against the English, as both sides focused more on fighting one another than on preventing the English from conquering Normandy. In 1419, the Duke and the Dauphin negotiated a truce to allow both sides to focus on fighting the English. However, in a further parley, the Duke was murdered by the Dauphin's supporters as revenge for the murder of Orléans twelve years before. Burgundian party leadership passed to Philip III, Duke of Burgundy. Duke Philip entered an alliance with England. Due to his influence and that of the queen, Isabeau, who had by now joined the Burgundian party, the mad king was induced to sign the Treaty of Troyes with England in 1420, by which Charles VI recognized Henry V of England as his heir, disinheriting his own son the Dauphin. When Henry V and Charles VI both died within months of each other, leaving Henry's son Henry VI of England as heir to both England and France, Philip the Good and the Burgundians continued to support the English. Nevertheless, dissension grew between Philip and the English regent, John, Duke of Bedford. Although family ties between Burgundy and Bedford (who had married the Duke's sister) prevented an outright rupture during Bedford's lifetime. Burgundy gradually withdrew support for the English and began to seek an understanding with the Dauphin, by now Charles VII of France. The two sides finally reconciled at the Congress of Arras in 1435, resulting in a treaty which allowed the French king to finally return to his capital.