Кіріспе
Поляк тілінің дыбыстары мен айтылуы
Поляк тілінің фонетикалық жүйесі көп жағынан басқа славян тілдеріне ұқсас, бірақ отбасының өзге бірнеше тілдерінде ғана кездесетін ерекше белгілері бар, мысалы, тіл ұшы артындағы және тіл ұшы алдындағы-таңдайлық үйкеліс дыбыстар мен жарылыс дыбыстарының айырмашылығы. Дауыстылар жүйесі салыстырмалы түрде қарапайым, тек алты ауыздық монофтонг және дәстүрлі айтылымда екі мұрынды дауысты бар, ал дауыссыз дыбыстар жүйесі әлдеқайда күрделі.
Мұрындық
Мұрындық дауыстылардың ұзақтығы бойымен мұрындылығы біркелкі болмайды. Фонетикалық тұрғыдан алғанда, олар ауыз дауыстысынан және одан кейін мұрындық жартылай дауыстыдан тұрады немесе (są деп айтылады, бұл португал тіліндегі são дыбысына, француз тіліндегі sont дыбысынан гөрі жақынрақ естіледі – барлық үш сөздің мағынасы «(олар) бар»). Сондықтан, олар фонетикалық тұрғыдан дифтонгтар болып табылады. (Басқа дауысты ядросынан кейінгі мұрындылық туралы төмендегі § Алофония бөлімін қараңыз.)
Фонеологиялық жағдайы
Мұрын фонемалары поляк тілінің ескі фонологиялық сипаттамаларында кездеседі, мысалы, . Жаңағы сипаттамаларда орфографиялық мұрын дауыстылары ą, ę барлық контексте екі фонема ретінде талданады, мысалы, фрикативтер алдында және сөз соңында (ағылшын тілінде ą үшін) олар ауыздық дауыстыдан кейін мұрын дыбысы ретінде жазылады немесе мұндай талдау бойынша дауыссыз фонемалар тізімі көмейлік мұрын дыбысымен немесе екі мұрын жақын дауыстысымен толықтырылады. , .
Диалектілік өзгерісі
Поляк диалектілері ерекше мұрынды дауыстыларды қабылдауларымен ерекшеленеді, олардың ауызды дауысты мен мұрынды қосымды дыбысқа ажыратылуы және қолданылатын дауыстылардың сапасы тұрғысынан. Сондай-ақ, кейбір диалекттерде тарихи ұзын дауыстылардың қалыптан тыс дамуы сақталған (алдыңғы бөлімді қараңыз); мысалы, тарихи түрде ұзын болған сөздерде «a» әрпі «о» деп айтылуы мүмкін.
Қосындылар
Поляк тілінің дауыстық жүйесі күрделірек; оның ерекше белгілері – төрт протославян тілінің жұмсаруынан (палатализациясынан) және поляк және белорус тілдерінде болған тағы екі жұмсарудан (палатализациясынан) пайда болған аффрикаттар мен жұмсақ дауыстардың (палатальды дауыстардың) қатары.
Аллофондар
лабиалды, бірақ лабиодентальды аллофоны лабиодентальды дыбыстар алдында кездеседі (мысалы, symfonia 'симфония' немесе konfiguracja 'конфигурация'). Фрикативтерден бұрын орфографиялық мұрындық дыбыстар m, n мұрындық жуықтамалары ретінде іске асырылуы мүмкін, төмендегіге ұқсас. Бұл қарыз сөздерде және әдеттегі дыбысталумен еркін өзгеруде кездеседі (мысалы, instynkt 'инстинкт'). Алдыңғы және артқы тіс-тіл дыбыстарынан басқалары тіс-тілдік. Олар тіл ұшының жоғарғы алдыңғы тістерге өте жақын немесе жанасқан күйде, ал тілдің тілшесінің алдыңғы бөлігіне дейін айтылады. Польшаның батыс және солтүстігінде nk тіркесінде морфема шекарасы арқылы туған сөздер сақталады, мысалы, sionka ('кішкентай дәліз') siąka ('((ол) иіскеді') сөзіне қарама-қайшы келеді. Польшаның басқа бөліктерінде қарама-қайшылық бейтараптандырылады, яғни екеуі де қолданылады. Олар тілдің қыры альвеолалық тілшеге өте жақын немесе тиіп айтылады. Апикальды тіл-тілдік дыбыстар апикальды посттілдік дыбыстар алдында, ал апикальды тіл-тілдік дыбыстар аффрикаттарға жуықтауы мүмкін. Олар тілдің тілшесі тік, артқа тартылған күйде, тіл ұшы көтеріліп, бүкіл тілше альвеолалық тілшенің бұрышынан жоғары және артқа жылжиды. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, бұл дыбыс және оның босатылуы негізінен тіл-тілдік, ал тоқтатудың орны тіл-тілдік және посттілдік арасында өзгереді. Бұл ескі дереккөздердегі тіл-тілдік сипаттамамен сәйкес келеді. Оларды ретрофлекс деп сипаттауға болады, бұл олардың ламинальды посттілдік емес екенін көрсетеді. Кейде осыған ұқсас мағынада қолданылады. Олар тілдің қырымен айтылады, ал тіл денесі тіс жаққа қарай көтеріледі. Фрикативтер алдында, әдетте, мұрындықталған жуықтама ретінде іске асырылады, мысалы, państwo ('мемлекет/ел'), Gdańsk веляр болып табылады. Фрикативтер алдында және сөз соңында, мұрындықталған веляр жуықтамасы ретінде іске асырылады. дыбыстың аллофоны дыбысты бөгеттейтін сөзден кейін (сөз шекарасынан тыс) кездеседі, төмендегі § дауысталу және дауыссыздықта берілген ережелерге сәйкес. Мысалы, klechda 'әңгіме, аңыз' - бұл , dach ('шатыр') - бұл , бірақ dach domu ('үйдің шатыры') - бұл. Егер олар дыбыстар ретінде танылса, олар да болады, бірақ олардың таралуы белгілі бір контекстермен шектеледі. A postpalatal allophone of тек апикальды тіл-тілдік дыбыстар алдында пайда болады және келесі тіс-тілдік дыбыстың алдында тіс-тілдік болады. Ламинальды тіл-тілдік немесе тіс-тілдік жуықтамасы апикальды тіл-тілдік дыбыстар алдында қолданылады. Ол дәстүрлі түрде діріл ретінде жіктеледі, ал шұғыл тек аллофон ретінде немесе жылдам сөйлеуде пайда болуы мүмкін. Алайда, соңғы зерттеулер бұл көбінесе шұғыл ретінде, кейде жуықтама немесе фрикатив ретінде, бірақ ешқашан діріл ретінде іске асырылмайтынын көрсетеді. Бір зерттеуде интервокальдық жағдайда діріл 3% -дан аз жағдайда, ал шұғыл шамамен 95% -да кездесетінін анықтады. Осы зерттеушінің басқа зерттеуінде, постконсонанталық жағдайда, 80 - 90% жағдайларда шұғыл деп танылады, ал діріл тек 1,5% артикуляцияларда кездеседі. Жуықтамалы тіл-тілдік шұғыл апикальды тіл-тілдік дыбыстар алдында қолданылады. палаталық жуықтама болып табылады. , дауыстылар алдындағы дыбыстардың алдында қысқа және қысқа, мысалы miasto ('қала') piasek ('құм'). веляр жуықтамасы болып табылады. , көбінесе лабиализацияланбайды; лабиализация тек A-дан бұрын ғана болады. Ауыстылар дауыстымен соңынан келмеген кезде, олар ұйқассыз дауыстылар ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы, raj ("жәннат"), dał ("ол берді"), autor ("автор") үнемі дауыссыз кедергіден кейін және мүмкіндігінше дауыссыз кедергіден кейін девизацияланады. Мысалы, wiatr ("жел") деп айтылады, ал kadr ("рамка") деп айтылуы мүмкін немесе (Қараңыз § Төмендегі дауысталу және дауыссыздықта).
have a labiodental allophone , which occurs before labiodental consonants (as in symfonia 'symphony' or konfiguracja 'configuration'). Before fricatives, orthographic nasal consonants m, n may be realized as nasal approximants , analogous to below. This occurs in loanwords, and in free variation with the typical consonantal pronunciation (e. g. instynkt 'instinct'). are denti alveolar except before and postalveolar consonants. They are pronounced with the tip of the tongue very close or touching to the upper front teeth and partially the front of the alveolar ridge. In western and northern Poland, is maintained in native words across a morpheme boundary in nk, e. g. sionka ('a small hallway') contrasts with siąka ('((s)he sniffs') In other parts of Poland, the contrast is neutralized towards , i. e. is used for both. In foreign words represent are palatalized laminal alveolar before in recent borrowings. They are pronounced with the blade of the tongue very close or touching the alveolar ridge. are apical alveolar before apical postalveolar while is apical alveolar before can be assimilated to affricates before , before and before can be assimilated to before and to before are variously described as apical postalveolar or as (laminal) flat postalveolar. They are articulated with a flat, retracted tongue body, the tongue tip being raised and the entire blade moved up and back behind the corner of the alveolar ridge. A recent study shows that and the release of are predominantly alveolar, while the place of articulation of the stop in varies between alveolar and postalveolar. This agrees with characterizations of as alveolar in older sources. They may be described as retroflex to indicate that they are not palatalized laminal postalveolar Strictly speaking, this is at odds with the narrower definition of retroflex consonants as subapical, in which the tongue curls back and its underside becomes the active articulator. Occasionally, were used in a similar vein. become palatalized laminal postalveolar before in recent loanwords. are alveolo palatal They are articulated with the blade of the tongue behind the alveolar ridge and the body of the tongue raised toward the palate. Before fricatives, is usually realized as a nasalized palatal approximant , for example, państwo ('state/country') , Gdańsk
are velar Before fricatives and word finally, is realized as nasalized velar approximant According to , this allophone is non labialized
is primarily velar ; it has the strongest friction before consonants , weaker friction before vowels and weakest friction intervocalically, where it may be realized as glottal (this variant "may appear to be voiced"). has a voiced allophone , which occurs whenever is followed by a voiced obstruent (even across a word boundary), in accordance with the rules given under § Voicing and devoicing below. For example, klechda 'legend, myth' is , dach ('roof') is , but dach domu ('roof of the house') is before are postpalatal If are acknowledged as phonemes they are as well, but their distribution is limited to contexts before A postpalatal allophone of appears only in front of is apical alveolar and becomes denti alveolar before a following denti alveolar consonant A palatalized laminal or alveopalatal is used before is apical alveolar. It has been traditionally classified as a trill , with a tap supposedly only occurring as an allophone or in fast speech. However, more recent studies show that is predominantly realized as a tap , sometimes as an approximant or a fricative, but almost never as a trill. One study found that in an intervocalic context a trilled occurs in less than 3% of cases, while a tapped occurred in approximately 95% of cases. Another study by the same researcher showed that in a postconsonantal position, is realized as a tapped in 80–90% of cases, while trilled occurs in just 1.5% of articulations. A palatalized laminal tap is used before in recent loanwords. is a palatal approximant According to , is reduced and very short after consonants before vowels, for example miasto ('city') , piasek ('sand') is a velar approximant According to , is most commonly non labialized ; a labialization being typical only before A palatalized allophone before is given by The approximants may be regarded as non syllabic vowels when they are not followed by a vowel. For example, raj ('paradise') , dał ('he gave') , autor ('author') are regularly devoiced after a voiceless obstruent and optionally after a voiced obstruent which was devoiced. For example, wiatr ('wind') is pronounced , while kadr ('a frame") can be pronounced or (See § Voicing and devoicing below.)
Тарату
Поляк тілі, басқа славян тілдері сияқты, күрделі дауыссыз дыбыстар жиынтығына мүмкіндік береді, олар көбінесе йерлердің жоғалуынан туындаған (жоғарыдағы § Тарихи даму қараңыз). Поляк тілінде сөздің басында және ортасындағы жиынтықтар төрт дауыссызға дейін, ал сөздің соңындағы жиынтықтар бес дауыссызға дейін жете алады. Мұндай жиынтықтардың мысалдарын bezwzględny («шартсыз» немесе «жүрексіз», «аса қатал»), źdźbło («шөп сабағы»), («соққы») және krnąbrność («мойынсұнбаушылық») сияқты сөздерде кездестіруге болады. Поляк тілінде танымал тіл бұрауы (Ян Бржехваның өлеңінен алынған) – «Шчебржешинде қамыстың арасында қоңыз гуылдайды» ("In Szczebrzeszyn a beetle buzzes in the reeds"). Дауысты және дауыссыз дыбыстардың жиынтығындағы комбинацияларға қатысты шектеулер үшін төмендегі § Дауыстану және дауыссыздыру бөлімін қараңыз. Чех тілі сияқты тілдерден өзгеше, поляк тілінде буындық дауыссыз дыбыстар жоқ: буынның ядросы әрқашан дауысты болады. Дауыссыз дыбыс тек дауысты дыбысқа жақын орналасқан жерлермен ғана шектеледі. Ол i немесе y әрпінен бұрын да келмейді. (i немесе y әрпінен бұрын келетін дауыссыз дыбыстардың басқа шектеулері үшін жоғарыдағы § Таралу бөлімін қараңыз.)
Қатты және жұмсақ ырғақтар
Протославян және поляк тілдері тарихында болған көптеген жұмсарту және кейбір қаттырту процестері «жұмсақ» және «қатты» дауыстар деп аталатын күрделі жүйені құрады. Бұл терминдер кейбір жіктелу үлгілерін және басқа морфологиялық процестерді сипаттауда пайдалы, бірақ «жұмсақ» және «қатты» анықтамалары шамалы өзгеше болуы мүмкін. «Жұмсақ» әдетте дауыстың жұмсақ табиғатына сілтеме жасайды. Альвеоло-палаттық дыбыстар, әдетте, жұмсақ деп есептеледі. Дыбыс та әдетте жұмсақ дауыс ретінде жіктеледі: бұрынғы дыбыстар сияқты, одан кейін емес, оның орнына келеді. Палаттық дауыстар да осы негізде жұмсақ деп санауға болады. Жұмсақ деп жіктелмеген дауыстар «қатты» деп аталады. Дегенмен, қатты дауыстардың бір бөлігі, көбінесе тарихи жұмсартудан туындайды (мысалы, әдетте тарихи жұмсақ дауысты білдіреді) және кейбір жағынан жұмсақ дауыстар сияқты әрекет етеді (мысалы, олар көбінесе көпше жалдауда қолданылады). Мұндай дыбыстарды «қаттырақ» немесе «тарихи жұмсақ» дауыстар деп атауға болады. Кейбір дауыстардың тарихи жұмсақ түрлері поляк тілінде едәуір өзгеше дыбыстарға айналды: тарихи жұмсақ t, d, r сәйкесінше , , дыбыстарына айналды. Сол сияқты, жұмсақ дауысы да , дыбысына айналды. Еріндік дауыстардың жұмсартуы (жоғарыдағы бөлімдерде берілген негізгі фонетикалық талдау бойынша) мысалы, піс сөзіндегідей , қосылуына әкелді. Бұл өзгерістер поляк грамматикасындағы кейбір тұрақты морфологиялық өзгерістерде көрініс табады, мысалы, есімнің жіктелуінде.
Палатализацияланған ырғақтардың фонологиялық жағдайы
Алайда, поляк тілінің кейбір фонологиялық сипаттамаларында дауыссыздар, әсіресе м, п, б, ф, у лабиалдары, «қатаң» және «жұмсақ» жұптарда кездеседі деп есептеледі. Осы тәсілде, мысалы, «ит» деген мағынаны білдіретін pies сөзі емес, , жұмсақ болып талданады. Бұл дауыссыздар дауыстыдан бұрын жұмсақ болып талданады (мысалы, pić – «ішу» сөзі сияқты). Орыс тіліндегі әрі қатарлыларынан айырмашылығы, бұл дауыссыздар өздерінің жұмсақтығын сөз соңында (дауыстыдан кейін) сақтап ала алмайды. Мысалы, «карп» сөзінің формалары karpia, karpie және т.б., жұмсақ (немесе , талдауға байланысты) болып келеді, бірақ жай сөз karp – қатаң.
Similar considerations lead to two competing analyses of palatalized velars. In , all three palatalized velars are given phonological status on the grounds of their distribution and minimal contrasts between , , and , , e. g. giełda ('stock market'), magiel ('laundry press ') but giętki ('flexible'), higiena ('hygiene'). Phonemes , and do not occur before where they are separated by a distinct e. g. kiosk ('kiosk'), filologia ('philology'), Hiob ('Job'). A system with and but without is given by , , and This analysis is based on an assumption that there is actually no but only as chie, hie occur only in loanwords. However, a decomposed palatalization of kie, gie i. e. , in all contexts is a predominant pronunciation in contemporary Polish. Based on that, a system without palatalized velars is given by , and In such a system palatalized velars are analyzed as , and before and , and before other vowels. This is the main analysis presented above. The consonants t, d, r (and some others) can also be regarded as having hard and soft forms according to the above approach, although the soft forms occur only in loanwords such as tir ('large lorry'; see TIR). If the distinction is made for all relevant consonants, then y and i can be regarded as allophones of a single phoneme, with y following hard consonants and i following soft ones (and in initial position).
Осыған ұқсас ойлар палаталдануға ұшыраған велярлардың екі түрлі талдауына әкеледі. Біріншісінде, барлық үш палаталдануға ұшыраған веляр фонема болып есептеледі, олардың таралуы мен , , және , , арасындағы ең аз айырмашылықтар негізінде, мысалы, giełda – «қор биржасы», magiel – «кір жуу машинасы», бірақ giętki – «икемді», higiena – «гигиена». Фонемалар , және дауыстыдан бұрын бөлек кездеспейді, мысалы, kiosk – «киоск», filologia – «филология», Hiob – «Жов». Бұл талдау шын мәнінде фонема емес, тек қана қарыз сөздерде кездесетін екен деген болжамға негізделген. Алайда, kie, gie, яғни , барлық контекстелерде қазіргі поляк тілінде басым айтылады. Осыған сүйене отырып, палаталдануға ұшырамайтын велярлармен жүйе беріледі, және мұндай жүйеде палаталдануға ұшыраған велярлар , және дауыстысының алдында, ал , және басқа дауыстылардың алдында талданады. Бұл жоғарыда келтірілген негізгі талдау. t, d, r (және басқалары) дауыссыздары да осы тәсіл бойынша қатаң және жұмсақ формалары бар деп қарастырылуы мүмкін, бірақ жұмсақ формалары тек tir – «үлкен жүк көлігі» (TIR-ге қараңыз) сияқты қарыз сөздерде кездеседі. Егер барлық тиісті дауыссыздар үшін айырмашылық жасалса, онда y және i бір фонеманың аллофондары ретінде қарастырылуы мүмкін, y қатаң дауыссыздардан кейін, ал i жұмсақ дауыссыздардан кейін (және сөз басында) келеді.
Similar considerations lead to two competing analyses of palatalized velars. In , all three palatalized velars are given phonological status on the grounds of their distribution and minimal contrasts between , , and , , e. g. giełda ('stock market'), magiel ('laundry press ') but giętki ('flexible'), higiena ('hygiene'). Phonemes , and do not occur before where they are separated by a distinct e. g. kiosk ('kiosk'), filologia ('philology'), Hiob ('Job'). A system with and but without is given by , , and This analysis is based on an assumption that there is actually no but only as chie, hie occur only in loanwords. However, a decomposed palatalization of kie, gie i. e. , in all contexts is a predominant pronunciation in contemporary Polish. Based on that, a system without palatalized velars is given by , and In such a system palatalized velars are analyzed as , and before and , and before other vowels. This is the main analysis presented above. The consonants t, d, r (and some others) can also be regarded as having hard and soft forms according to the above approach, although the soft forms occur only in loanwords such as tir ('large lorry'; see TIR). If the distinction is made for all relevant consonants, then y and i can be regarded as allophones of a single phoneme, with y following hard consonants and i following soft ones (and in initial position).
Глотальді тоқтату
Қазіргі поляк тілінде фонетикалық глоттальдік тоқтату дауысты әріппен басталатын сөздің басында пайда болуы мүмкін (мысалы, Ala). Сөздің соңғы дауыстыларынан кейін нақты бір эмоцияны білдіру үшін де қолданылуы мүмкін; мысалы, nie ('жоқ') әдетте жай ғана айтылады, бірақ оның орнына немесе созылған үзіліспен айтылуы мүмкін. Бұл дауыстылар аралық глоттальдік тоқтату тіпті морфема ішінде болса да, дауыстылардың арасындағы үзілісті жоюға көмектеседі, мысалы poeta ('ақын') немесе Ukraina ('Украина') сөздерінде. Поляк тілінде салыстырмалы түрде жаңа құбылыс – глоттальдік тоқтатутардың қолданылу аясының кеңеюі. Бұрын бастапқы дауыстылар бастапқы дауыссыз глоттальдік үскірікпен (сонда Ala осылай айтылған), преиотациямен (сонда igła ('ине') осылай айтылған) немесе прелабиализациямен (сонда oko 'көз' осылай айтылған) айтылған.
Диалектілік өзгерісі
Польшаның кейбір диалекттерінде (шығыс шекаралық аймақтарда және Жоғарғы Силезияда) қосымша дауысты велярлық фрикатив бар, ол әріппен белгіленеді. Кейбір сөйлейтіндер үшін, әсіресе сөз соңында, бұл дауысты глоттық фрикатив [] болуы мүмкін. Поляк тілінің көптеген түрлерінде екі және де қолданылады. Кейбір шығыс диалекттері поляк тілінің көптеген түрлеріндегіге сәйкес келетін велярланған тіс жақтаулы аппроксимантты , сақтайды. Бұл диалекттерде әр жағдайда да дыбыс лабиалдануға ұшырауы мүмкін, бірақ стандартты поляк тілінде мұндай өзгеріс тек аллофондық түрде және ғана болады. сондай-ақ, Литва, Беларусь және Украинадан келген поляк тілінің ана тілінде сөйлейтін адамдарда да жиі кездеседі. Поляк филологиясы студенттері бұл дыбыстың «табиғи емес» және «жаман» екенін айтып, оның латеральды түріне жаулы қатынас танытқан. Кейбір студенттер жақтық дыбыстың , нұсқасы ретінде қабылдағанын айтқан, ал оның мағынасы немесе екенін контекстен анықтау қажеттігі оны одан да жақтырмауға себеп болған. Екінші жағынан, кейбір поляктар латеральды түрін ностальгиямен еске алады, оны соғыс аралық Польшаның мәдениетімен байланыстырады. Мазур диалектілерінде және кейбір көршілес диалектілерде мазурзение құбылысы кездеседі: постваеолярлық дыбыстар сәйкес тіс дыбыстарымен бірігіп кетеді, егер әріппен жазылмаса (бірнеше ғасыр бұрын ол фрикативті трельді білдірген, ал қазіргі поляк тілінде тек соңғы дыбыс қолданылады).
Some eastern dialects also preserve the velarized dental lateral approximant, , which corresponds to in most varieties of Polish. Those dialects also can palatalize to in every position, but standard Polish does so only allophonically before and and are also common realizations in native speakers of Polish from Lithuania, Belarus and Ukraine. notes that students of Polish philology were hostile towards the lateral variant of , saying that it sounded "unnatural" and "awful". Some of the students also said that they perceived the lateral as a variant of , which, he further notes, along with the necessity of deciding from context whether the sound meant was or , made people hostile towards the sound. On the other hand, some Poles view the lateral variant with nostalgia, associating it with the elegant culture of interwar Poland. In the Masurian dialects and some neighboring dialects, mazurzenie occurs: postalveolar merge with the corresponding dentals unless is spelled (a few centuries ago, it represented a fricative trill , distinct from ; only the latter sound occurs in modern Polish).
Стресс
Польша тіліндегі басым үлгі әдетте соңғы екінші буынға түседі: соңғы екінші буын басылады. Алдыңғы буындар кезекпен екінші деңгейдегі басымдыққа ие болады: төрт буынды сөзде, егер негізгі басымдық үшінші буынға түсетін болса, бірінші буын екінші деңгейдегі басымдыққа ие болады. Жазылған әрбір дауысты әрпі үшін бір буын болуы керек, бірақ i әрпі басқа дауыстыдан бұрын келгенде (онда i әрпі алдыңғы дауыстыны немесе оның жұмсаруын, немесе екеуін де көрсетеді, талдауға байланысты; поляк тілінің орфографиясына және жоғарыда айтылғандарға қараңыз). Сондай-ақ, u және i әрпі кейде басқа дауыстыдан кейін жартылай дауысты ғана болып келеді, мысалы, autor ('автор'); мұндай жартылай дауыстылар көбінесе қарыз сөздерде кездеседі (мысалы, туған тілдегі nauka 'ғылым, оқу процесі', немесе туған тілдегі Mateusz 'Матфей' сияқты емес). Кейбір қарыз сөздер, әсіресе классикалық тілдерден алынғандары, үшінші соңғы буынға (антепенальтима) басымдық қояды. Мысалы, fizyka ('физика') сөзінің бірінші буыны басылады. Бұл тек басымдық орналасуымен ерекшеленетін сирек кездесетін жұптардың пайда болуына әкелуі мүмкін: muzyka 'музыка' және muzyka – muzyk 'музыкант' сөзінің жекеше жағдайындағы генетиві. Мұндай сөздерге қосымшалар қосылғанда, басымдық әдетте тұрақты болады: uniwersytet ('университет') сөзінің үшінші (немесе соңғыдан екінші) буынында басымдық тұрақсыз, бірақ uniwersytetu генетиві мен uniwersytecki туынды сөзінің соңғы екінші буынында басымдық тұрақты. Уақыт өте келе, қарыз сөздер туған тілге бейімделіп, соңғы екінші буынға басымдық қоюға бейім. Әдеттегі басымдық үлгісінен ауытқулардың тағы бір тобы – by, bym, byśmy және т.б. шартты түйірлермен бітетін етістіктер. Бұл түйірлер басымдықтың орнын анықтау үшін ескерілмейді: zrobiłbym ('Мен істеуге болар едім') сөзінің бірінші буыны басылады, ал zrobilibyśmy ('Біз істеуге болар едік') сөзінің екінші буыны басылады. Нормативтік грамматикаға сәйкес, бірінші және екінші жақ көпше түріндегі өткен шақтың śmy, ście түйірлеріне де осы ереже қолданылады, бірақ бұл ереже көбінесе ауызша тілде ескерілмейді (осылайша zrobiliśmy 'Біз істедік' сөзінің екінші буыны дұрыс басылады делінеді, бірақ іс жүзінде ол үшінші буынға zrobiliśmy деп басылады). Бұл етістік түйірлерінің алдындағы тұрақсыз басымдық үлгілері, мысалы, kogo zobaczyliście? ('Кімді көрдіңіз?') сөзін kogoście zobaczyli? деп айтуға болады, себебі kogo түйірдің қосылуына қарамастан әдеттегі басымдығын (бірінші буын) сақтайды. Түйірлерді етістікке қосылғанда инфлекция ретінде қайта талдау әртүрлі ауызша басымдық үлгілеріне әкеледі. Кейбір сөз тіркестері бір сөз сияқты басылады. Бұл, әсіресе, алдыңғы сөздер мен жеке есімдіктің көптеген комбинацияларына қатысты, мысалы, do niej ('оған'), na nas ('бізге'), przeze mnie ('мен үшін'), барлығы алдыңғы сөздің қалың буынында басылады.