Кіріспе

Баччо Бандинеллидің "Геркулес және Какус" мүсіні – Италияның Флоренция қаласындағы Пьяцца-делла-Синьория алаңындағы Палаццо-Веккьо сарайының кіреберісінің оң жағында орналасқан мәрмәрден жасалған итальяндық Ренессанс мүсіні. Оның күрделі және саяси тұрғыдан маңызды тарихы бар, бірақ аяқталған жұмыстың авторы – флоренциялық мүсінші Баччо Бандинелли, ол осы еңбекті көбінесе 1525 жылдан бастап 1534 жылға дейін аяқтаған. Бұл мүсін Флоренция республикалық кеңесінің, Пьеро Содеринидің (өмір бойына гонфалониер) басшылығымен, Медичилерге қарсы жеңісті еске алу мақсатында Микеланджелоның "Давид" мүсініне серік ретінде тапсырылды.

Комиссияның тарихы

1508 жылы Флоренция Республикасының басшысы Пьеро Содерини 1494 жылы Медичи әулетін қуылғаннан кейін Микеланджелоға колосс (соңғы биіктігі 5,05 м) жасауды тапсырды. Бұл республиканың символы ретінде Дәуіт мүсініне қосымша жасалуы тиіс еді. Бірақ өте үлкен тас блок Флоренцияға жеткізілмеді, сондықтан Микеланджело көп ұзамай басқа жобалармен айналысты. 1512 жылы Медичилер қайтадан билікке оралды. Папа Климент VII (Джулио де Медичи) бұл тапсырысты 1523 жылға дейін немесе одан бұрын өз маңына алды. Оған Бандинелли балауыз эскизін көрсетті, ол тапсырысты қабылдады. Ақ Каррара мәрмәрінен жасалған тас блок Флоренцияға 1525 жылы ғана жетті. Тас блок Бандинеллидің жобасына сәйкес келмегендіктен, ол жаңасын жасауы керек болды деген болжам бар, алайда өзгеріс себебі тек символикалық мәнімен байланысты болуы мүмкін. Оның алғашқы жоспары өте қозғалмалы және зорлық-зомбылыққа толы болды, және Медичилер өздерінің қатал билікке оралуының осындай ауыр еске салғысын қаламаған болуы мүмкін. Осы уақытта Флоренцияда Медичиге қарсы республикашыл жақтастар Ипполито де Медичиді қаладан қуғынға салыстырып, мәрмәрді Микеланджелоға қайтарды. Вазари мүсіннің тақырыбы өзгергенін, терракота эскизімен дәлелдеп, Самсонның палестиналықтарды жеңгенін айтты. Бұл Медичи әулетінен жобаны алшақтату мақсатында жасалды және Бандинеллидің Медичидің жақтасы ретінде қаладан кетуіне мүмкіндік берді. 1530 жылы император Карл V Флоренцияны ұзақ қоршаудан кейін қайтадан Медичилердің иелігіне қайтаруға көмектесті. Папа Климент VII кейіннен өзінің заңсыз ұлы Алессандро де Медичиді Флоренцияның герцогы етіп тағайындады. Бандинелли қайта оралып, мүсін жұмысын жалғастырды. Соңында 1534 жылы мүсін аяқталды, оның студиясынан Пиацца делла Синьорияға тасымалданды және оның мәрмәр постаментіне орнатылды. 1534 жылы оның ашылуы туралы сипаттамаларда мәрмәрге қатысты ауызша және жазбаша сын-пікірлер айтылғанмен, олардың көпшілігі Республиканы таратып жібергені үшін Медичи әулетіне бағытталған және эстетикалық емес еді. Бұл сын-пікірлердің бірнеше авторлары Алессандро де Медичимен түрмеге қамалды, бұл саяси мазмұнды көрсетеді. Екі ең қатал сыншы – Джорджо Вазари мен Бенвенуто Челлини, екеуі де Микеланджелоның жақтастары және Медичидің қолдауына ие Бандинеллидің қарсыластары болды. Вазари Микеланджелодан Бандинеллиге және жобаның өзгеруіне өкініш білдірді. Челлини бұлшық еттерін "қарбыздарға толы қап" деп атады, Микеланджелоның бұрын Леонардо да Винчиден ұқсас сын естігенін ұмытып кетті. Вазари мен Челлинидің Бандинеллимен бәсекелестігіне байланысты оларды бейтарап деп қарауға болмайды. Медичилер Бандинеллидің еңбегіне өте қанағаттанды және оған жер, ақша сыйлады, ал кейіннен ол Козимо I кезінде Медичи әулетінің барлық мүсіндік және сәулеттік бағдарламаларына жетекшілік етті.

Тақырыбы

Бұл жерде, мал ұрлығы үшін оныншы еңбегін орындағанда отты жұтқан құбыжық Какусты өлтірген жартылай құдай Геркулес физикалық күштің символы болып табылады, ол Медичилер қалаған рухани күштің символы – Дәуітпен үйлесімді. Бұл мәрмәр топ жеңімпаздың (Медичилердің) және жеңілгендердің (республикашылдардың) негізгі тақырыбын бейнелейді. Осы үзіліс Медичилердің өкімшілігін мойындағандарға көрсеткен кеңшілігін көрсетеді, сонымен қатар, бұл үзіліс ұзаққа соғуы немесе уақытша болуы мүмкін екендігін еске түсіріп, қарсылық көрсетушілерге ескерту ретінде қызмет етеді.

Қалпына келтіру

Асыл мүсін 1994 жылдың ақпанынан сәуір айына дейін қалпына келтірілді. Содан кейін Геркулестің қолындағы дубинаның түпнұсқа еместігі, оның түпнұсқа қоладан емес, алюминийден жасалғаны анықталды.