Кіріспе

Шаяндар туысы

Жұмсаққұйрық шаяң немесе жуанқұйрық шаяң – Androctonus туысына жататын шаяндардың жалпы атауы, бұл әлемдегі ең қауіпті шаяндар тобының бірі. Туыс алғаш рет 1828 жылы Кристиан Готфрид Эренберг сипаттаған. Олар Таяу Шығыс және Африканың жартылай шөлейтті және шөлді аймақтарында таралған. Олардың жалпы атауы ерекше жуан метасомасынан, яғни құйрығынан шыққан, ал латынша аты грек тілінен келген және "адам өлтіруші" дегенді білдіреді. Олардың уында күшті нейротоксиндер бар және ол өте қуатты. Жұмсаққұйрық шаяң түнгі жануар және күндіз ылғалды сақтау үшін жарықтарға жасырынып, ұя салады. Шаяндарға қауіп төндіретін негізгі мәселелердің бірі – қоныс орындарының жоғалуы.

Географиялық ауқым

Андроктонус Солтүстік және Батыс Африкада, Таяу Шығыста және шығысқа қарай Хиндукуш аймағына дейін кеңінен таралған. Андроктонус түрлерінің қоныс ететін елдері: Мысыр, Израиль, Үндістан, Ливан, Түркия, Иордания, Сауд Арабиясы, Йемен, Оман, Біріккен Араб Әмірліктері, Катар, Кувейт, Ирак, Иран, Ауғанстан, Бахрейн, Пәкістан және Марокко.

Этимология

Андроктонус атауының шамамен ағылшынша аудармасы "адам өлтіруші" болып табылады, бұл ежелгі грек тіліндегі anḗr, andrós (ἀνήρ, ἀνδρός) – "адам" және kteínein (κτείνειν) – "өлтіру" сөздерінен шыққан. Crassicauda атауы "семіз құйрықты" дегенді білдіреді, ол латын тіліндегі crassus – "семіз" және cauda – "құйрық" сөздерінен құралған. Андроктонус crassicauda Таяу Шығыс өңірінде кең таралған және оның атауы "семіз құйрықты адам өлтіруші" деген мағынаны білдіреді. Сол сияқты, латын тілінде "оңтүстік" дегеніміз – australis, осыдан "оңтүстік адам өлтіруші" аталатын Androctonus australis шыққан.

Тұтқында

Мұндай қауіпті улы түрді тұтқында ұстаудың тәуекелдеріне қарамастан, Androctonus шаяндары экзотикалық жануарлар саудасында жиі кездеседі, A. amoreuxi және A. australis ең көп таралған түрлері. Тұтқындағы кезде олардың негізгі тамағы - тарақандар, шегірткелер және жәндіктер. Дегенмен, майлы құйрықты шаян бірнеше ай бойы тамақсыз қала алады. Шаяндар әдетте қозғалатын және өздерінен кішірек нәрсені өлтіріп жеуге тырысады. Майлы құйрықты шаяндар өздерінің олжасын алдымен қысқыштарымен басып, содан кейін сақинасынан уын енгізіп өлтіреді. Олжаға у жұққаннан кейін, ол сал болып, шаянға оңай жеуге мүмкіндік береді. Қызығы, майлы құйрықты шаян тек сұйық тамақтана алады. Шөл ортасын имитациялау үшін, шаянды ұстайтын террариумның температурасы .