Кіріспе

Индуистік құдай Вишнудың Каумодаки – индуистік құдай Вишнудың шұңқыры. Вишну көбінесе төрт қолының бірінде Каумодаки ұстаған күйінде бейнеленеді; оның басқа атрибуттары – чакра, соқпақ және лотос. Гада Вишнудың кейбір аватарының иконографиясында да кездеседі. 'Каумодак' атауы алғаш рет индуистік эпос Махабхаратада айтылады, онда ол Вишнудың Кришна аватарымен байланыстырылған. Гада Вишну бейнелерінде ерте заманнан бері бейнеленген. Бастапқыда әшекейсіз болғанмен, Каумодакидің көлемі мен пішіні бейнелеулерде әртүрлі болады. Вишнудың гадасының бейнелеуіне флейталар мен бөліктер сияқты күрделі дизайн элементтері қосылған. Қару жансыз гада ретінде көрсетілсе де, Каумодаки кейде Вишну мүсіндерінде Гададеви немесе Гаданари деп аталатын әйел бейнесінде бейнеленеді. Осы нұсқада Вишну бір қолын оның басына қояды, ал ол өзі гада ұстайды, одан пайда болып тұрады немесе оның басына/тажына гада ойылып салынған. Гада – ең көне және күшті қарулардың бірі, Вишнудың шактисінің символы. Әртүрлі мәтіндер Вишну иконографиясындағы Каумодаки символизмін талқылайды.

Этимология

"Каумодаки" сөзінің этимологиясы нақты белгілі емес. Көпке тараған түсініктемеге сәйкес, Каумодаки атауын санскрит тіліндегі "кумуда" сөзінен алған, ол көк су лилиясын немесе көк лотосты (Nymphaea nouchali) білдіреді.

Иконография

Вишну көбінесе төрт атрибуты бар, төрт қолды тұлға ретінде бейнеленеді: Панчаянья, Сударшана Чакра, Падма және Каумодаки. Әдетте, гада Вишнудың қазіргі заманғы бейнелерінде төменгі (табиғи) сол қолында ұсталады. Гада кейде Вишнудың Мацья, Курма, Вараха және Нарасимха аватарының бейнелерінде де кездеседі. Гада Вишнудың ең ежелгі белгілі мүсінінде (Мальхар, Чхаттисгарх), шамамен б.з.д. 200 жылы жасалған, атрибут ретінде пайда болады. Тағы бір Кушан мүсінінде гада Вишнудың бойына тең, ұзын таяқ ретінде бейнеленген және оң қолымен ұсталады. Ол ұзын сойылға (мусала) ұқсас келеді. Осыған ұқсас бейне Джусиде, сондай-ақ Батыс Үндістанның ерте бейнелерінде Вишнудың оң қолымен сойылға сүйеніп тұрғаны немесе осы қолмен сойылды ұстағаны көрсетілген. Гада басқа қолдарда да бейнелене бастады. Вишну бейнелерінің жиырма төрт түрлі конфигурациясы белгілі, онда төрт атрибуттың реті өзгереді. Гада ұстаған қол өзгерермен, қарудың дизайны да өзгерді. Кейінгі орта ғасыр өнерінде, әсіресе Пала дәуірінде (8-12 ғасырлар), гаданың тұтқасының мөлшері флейтадай кішірейеді, ал жоғарғы бөлігі әсем безендірілген дөңгелек пішінге ие болады. Уттар-Прадеш штатында тұтқасы тарылып, жоғарғы жағында кеңейеді; жоғарғы бөлігіндегі шар да флейталармен бейнеленген. Чалукья гадасы жуан және "бочка" тәрізді, ал Паллава гадасы бойымен бірдей жуан болып келеді. Чолалар Каумодакиді жұқарақ кеседі, бірақ ол қырлы және сегменттелген. Гупта дәуірінде (320-550 ж.с.) Аюдхапуруша деп аталатын тұлғаланған қару-жарақ мүсіндерінде пайда болады. Тұлғаланған Каумодаки Гада Деви (деви қосымшасы "құдай" деген мағынаны білдіреді) немесе Гада Нари ("гада әйел") деп те аталады. Санскрит тіліндегі "гада" сөзі әйелдік туысқа жататындықтан, гада әйел ретінде қарастырылады. Удаягири үңгірлеріндегі Гупта Вишну мүсінінде Вишну Гададеви мен тұлғаланған чакрамен бірге бейнеленген. Гада ұстап тұрған Каумодаки мотиві көбінесе Уттар-Прадеш және Бенгалия өнерінде кездеседі.