1940 жылғы Ип қырғыны: Румындардың венгр әскерлері тарапынан өлтірілуі

Кіріспе

1940 жылы мажар әскерлерінің румындарды өлтіруі

1940 жылғы 14 қыркүйектің таңертеңгі сағаттарында Солтүстік Трансильваниядағы Ип қаласында (қазіргі Ип, Сэлай округі) Ип қазасы оқиғалары күрт өршіді. Екі мажар сарбазының қаза болуына себеп болған жарылыс оқиғасынан кейін, олардың румындар қолынан өлгені туралы қауесет тарады. Келесі оқиғадан соң, қауесетке ықпалданған Корольдік мажар әскері жақын маңдағы және айналасындағы аудандарда шамамен 150 румындықтың өмірін қиды.

Оқиғалар

1940 жылғы 30 тамыздағы екінші Веналық келісімнен кейін, неміс-итальяндық төрелік шешімімен, Солтүстік-Батыс Трансильвания Венгрияға қайтарылды. Румыниядан өткен аумаққа аталған аймақтың солтүстік-батыс бөлігі және Секели жерлері кірді. Соғыс аралық кезеңде Румынияның құрамында болған 23 Трансильвания округінің сегізі толығымен Венгрияға өткізілді, ал тағы үш округ бөлінді. Осылайша, Sălaj округі де Венгрияға қосылды. 1940 жылғы 7 қыркүйекте Венгрияның екінші армиясы Иппке (қазіргі Ип) келді, онда қысқа тоқтады. Кетуге дайындалып жатқанда, бір атқа тіркелген гранаталардың бірі жарылып, екі сарбаз қаза тапты. Оқиғаның себебі гранаталарды дұрыс сақтамау болғаны анықталды, бірақ бұл қасақана жасалған деген қауесет тарады. 1940 жылғы 8 қыркүйекте екінші армия Залау қаласына кірді. 13 қыркүйекте Сзилягисомлё ауданының (қазіргі Шимлеу Сильвание) әскери қолбасшысына қарулы румын топтарының жақын маңдағы Альсоказнач, Фелсоказнач, Маркасац, Порц, Лексмер, Сомали және Кемер (қазіргі Косничу де Жос, Косничу де Сус, Марка, Порц, Лешмир, Шумал және Камар) ауылдарын тонап жатқаны туралы хабар жетті. Хабарламаға сәйкес, олардың саны 80-100 адамды құрады. Осы мәлімет бойынша, Зила (қазіргі Залау) қаласындағы 32-полк аймақты тексеру үшін топ жіберді. Сзилагагинагифалуға (қазіргі Нушфалау) келгенде, екі сарбаздың қаза болғаны туралы хабарланды. Жауап ретінде, сол күні олар коммунаға шабуыл жасады. Тексеруден кейін 18 күдікті адам табылған. Ресми мәліметтерге сәйкес, 16 адам дезертирлік әрекеттері үшін өлім жазасына кесілді. Кейбір куәгерлер атыс орталықтағы пәтерден естілгенін айтты, ал автоматпен қаруланған бес адам ұсталды. Жазалау шарасы ретінде 152-158 румын халқы қаза тапты. Венгрия әскерлерінің командирі, лейтенант Золтан Васвари, бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратты. Кейбір дереккөздер Венгрия армиясына жергілікті жасақтар көмектескенін мәлімдейді. Әскерлер үй-үйді аралап, таңдаусыз атып өлтірді. 14 қыркүйекте Сомлёкшехиде (қазіргі Чехей) бір адам қаза тапты. Жақын маңдағы Фелсёказнач және Сзилягсерес ормандарында (қазіргі Косничу де Сус және Сериша) 55 адам қаза тапты. Басқа деректерге сәйкес, ең көп зардап шеккен аймақ – Салай, онда 477 румын қаза тапты. 14 қыркүйекте лейтенант Васваридің бұйрығымен ауыл зиратында 24 метр ұзындығы, 4 метр ені бар шұңқыр қазылды. Қырғын кезінде қаза тапқандардың мәйіттері екі қатарға, діни рәсімсіз, бастары бір-біріне қаратып жерленді. ), 1946 жылғы 13 наурыздағы ашық сот отырысында. Трибуналдың шешімі мынадай болды: Шимлеу Сильвание ауданының әскери қолбасшысы, подполковник Карол Лехотский, Ип және жақын маңдағы ауылдардың румын халқына қарсы жазалау шараларын бұйырғаны үшін кінәлі деп танылды және өлім жазасына кесілді. Ип ауылының жер иесі және жергілікті милиция командирі Штефан Фараго Лехотскийді осы репрессиялық шараларды бұйырған деп айыпталды, бірақ ақталды. Адалберт Ужали да осыған түрткі болған, бірақ сотқа дейін қайтыс болды. Лейтенант Золтан Васвари қырғынды жүзеге асырған бөлімге басшылық еткені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Он бес жергілікті тұрғын венгр әскерлерімен бірге қырғын жасауға қатысқандары үшін айыпталды. Олардың ішінде Василе К. Береш, Франциск И. Цепеи, Арпад Оз және Штефан Пинчес 25 жылға мәжбүрлі еңбекке; Сигизмунд П. Береш, Эмерик Биро-младший, Франциск Борзизизи, Сигизмунд Цепеи, Балинт Кисфалуси және Михай Соос 20 жылға мәжбүрлі еңбекке, Александру Цепеи 20 жылға бас бостандығынан айырылды, Эмерик Биро-старлы және Александру Кисфалуси 15 жылға бас бостандығынан айырылды, ал Никола Береш 5 жылға бас бостандығынан айырылды, ал Пол Б. Фазекас ақталды.

After the Second Vienna Award of 30 August 1940, as a result of German–Italian arbitration, northwestern Transylvania reverted to Hungary. The area ceded by Romania contained the northwestern part of the homonymous region and the Székely lands. A total of eight of the 23 Transylvanian counties that had been part of Romania during the interwar period were entirely alienated, and another three were split. Thus, Sălaj County was also attached to Hungary. On 7 September 1940 the Hungarian Second Army arrived at Ipp (present day Ip) where they made a short stop. After preparing to leave, more acquired grenades exploded in one of the sling carts and two soldiers died. It was quickly determined that negligent storage of the grenades had caused the accident, but rumors rapidly spread that it was a willful action. On 8 September 1940, the Second Army entered the city of Zalău. On 13 September, the military commander of the district of Szilágysomlyó (present day Șimleu Silvaniei) was informed that armed Romanian groups were looting the nearby villages of Alsókaznacs, Felsőkaznacs, Márkaszék, Porc, Lecsmér, Somály, and Kémer (present day Cosniciu de Jos, Cosniciu de Sus, Marca, Porț, Leșmir, Șumal, and Camăr). According to the report, their number was between 80–100. Based on this report, the 32nd Regiment stationed in Zilah (present day Zalău) assigned a group to investigate the area. When they arrived in Szilágynagyfalu (present day Nușfalău), they were informed of the deaths of the two soldiers. In retaliation, they raided the commune the same day. After reconnaissance, 18 suspicious persons were found. According to official reports, 16 were executed because of their attempts to desert Overnight, Hungarian troops residing in the local school were shot at from the street with a machine gun around 03:00 am. Some witnesses claimed that the shooting came from a flat in the center, and five persons with machine guns were captured. In retaliation, between 152 and 158 ethnic Romanians were killed. The commander of the Hungarian troops, Lieutenant Zoltán Vasváry, perpetrated the massacre of civilians. Some sources have stated that the Hungarian Army was supported by local vigilantes. The soldiers went house to house, shooting indiscriminately. On 14 September, in Somlyócsehi (present day Cehei), one person was killed. In the nearby Felsőkaznacs and Szilágcseres forests (present day Cosniciu de Sus and Cerișa) 55 persons were killed. According to some other sources, the area most affected was Sălaj, where 477 Romanians were massacred. On September 14, at the order of Lt. Vasvári, a pit 24 meters long by 4 meters wide was dug in the village cemetery; the corpses of those killed in the massacre were buried head to head in two rows, with no religious ceremony. ), in a public sentence from 13 March 1946. The findings of the Tribunal were as follows:
Lieutenant colonel Carol Lehotcsky, the military commander of Șimleu Silvaniei district, was found guilty of ordering reprisals against the Romanian inhabitants of Ip and nearby villages; he received a death sentence. Ștefan Farago, a landowner from Ip and commander of a local militia was accused of inducing Lehotcsky to order those repressive measures, but was acquitted. Adalbert Ujhaly was also found to have participated in this inducement, but he had died before the trial. Lt. Zoltán Vasváry was found guilty of commanding the unit that carried out the massacre, and was sentenced to death. Fifteen locals were accused of cooperating with the Hungarian soldiers in perpetrating the massacre. Of those, Vasile K. Bereș, Francisc I. Csepei, Arpád Ösz, and Ștefan Pinces were sentenced to 25 years of forced labor; Sigismund P. Bereș, Emeric Biro Jr., Francisc Borzási, Sigismund Csepei, Bálint Kisfaluși, and Mihai Soos to 20 years of forced labor, Alexandru Csepei to 20 years of prison, Emeric Biro Sr. and Alexandru Kisfaluși to 15 years of prison, and Nicolae Bereș to 5 years of prison, while Paul B. Fazekas was acquitted.