Кіріспе

Теннис кортының түрі – теннис спорты ойналатын теннис корттарының бір түрі. Сазды корттар ұсақ тас, кірпіш, тақта және басқа да қоспалардың негізіне салынды, үстіне жұқа саз қабаты жабылады. Сазды корттар Солтүстік Америка, Азия-Тынық мұхиты немесе Ұлыбританияға қарағанда Еуропаның континенттік бөлігінде және Латын Америкасында көбірек кездеседі. Сазды корттарды пайдаланатын жалғыз Үлкен Дулыға турнирі – French Open. Сазды корттар негізінен қызыл саздан (ұсақталған кірпіштен) және сәл қаттырақ жасыл саздан, сонымен қатар "рубико" деп те аталатын, ұсақталған метабазальттен тұрады. Басқа типтегі теннис корттарына қарағанда салынуы төмен бағалы болғанымен, сазды кортты күтіп ұстау қымбат, себебі бетін суарып, тегістігін сақтау үшін үнемі тегістеу және ойын алдында мұқият тазалау қажет.

Қызыл балшық

Қызыл балшықтан жасалған корттардың көбісі табиғи балшықтан емес, корт жасау үшін ұнтақталған кірпіштен жасалады, ал ең үстіңгі қабаттары ұсақ ұнтақталған, шашыраңқы бөлшектерден тұрады. Мұндай корттар Еуропа мен Латын Америкасында кең таралған. Жер бетінің нақты түсі қолданылған кірпіштердің құрамына байланысты өзгереді, ашық сарыдан алып, терең қызылға дейін болуы мүмкін, ал орташа апельсин түсі ең көп кездеседі. Табиғи балшық корттары сирек, себебі бұл бет суды оңай сіңірмейді және кебуіне екі-үш күн уақыт керек. Табиғи қызыл балшықтың жақсы мысалы – Питтсбургтегі Фрик Парк балшық корттары, ол 1930 жылдан бері үздіксіз пайдаланылып келе жатқан алты қызыл балшық корттан тұратын қоғамдық нысан. British firm En Tout Cas сияқты спорттық жабындарды ұсынатын компаниялар, дренажды жақсарту үшін жоғарғы қабаты ірілеу қызыл балшық беттерін ұсынады, бұл бетті қызыл балшықтан сәл қаттырақ және жылдамрақ етеді. Мұндай корттар негізінен Атлантика орталығында және АҚШ-тың оңтүстігінде орналасқан. Олар сондай-ақ Орталық және Шығыс Канадада да кездеседі. Charleston Open турнирі (Чарльстон, Оңтүстік Каролина) Хар Трудың жасыл балшық корттарында өткізіледі. 1975 жылдан 1977 жылға дейін АҚШ Ашық чемпионаты Хар Тру балшық корттарында өтті. АҚШ ерлер балшық корт чемпионаты қоңыр түсті балшықта өткізіледі. Бұл түс басқа кәсіби корттардағы балшықтан қараңғырақ ғана емес, сонымен қатар ол Хар Тру корттарының бір түрі, яғни жасыл балшық корттары сияқты бірдей заттан (базальттан) құралған, қызыл балшықтан емес.

Ойнаңыз

Балшық корттар "баяу" деп есептеледі, себебі доптар салыстырмалы түрде жоғары секіреді және бетке тиген кезде бастапқы жылдамдығының көп бөлігін жоғалтады, бұл ойыншыға қайтарылмас соққы беруді қиындатады. Жеңіс тұғырына көтерілушілердің саны аз болғандықтан, ұпайлар көбінесе ұзаққа созылады. Балшық корттар тұрақты ойын көрсететін және қорғанысқа баса назар аударатын ойыншыларға қолайлы, осының нәтижесінде Рафаэль Надаль, Бьёрн Борг, Крис Эверт және Жюстин Энин сияқты ойыншылар Франция ашық чемпионатында сәтті өнер көрсетті. Балшық кортта жақсы ойнайтын, бірақ жылдам корттарда сол деңгейдегі ойынды көрсетуге күш жіберуші ойыншылар "балшық корт мамандары" деп аталады. Балшық корттағы ойыншылар көбінесе базалық сызықтың артында жартылай шеңбер пішіндес орналасады. Балшық корттар көбірек топспин үшін "толық батыс ұстау" тәсілін жақсы көреді. Балшық корттағы ойыншылар қарсыластарын жаңылыстыру үшін топспиннен пайдаланады. Бос беттегі қозғалыс басқа кез келген беттегі қозғалыстан өте ерекшеленеді, көбінесе кері соққыға дайындалғанда кіріп келе жатқан допқа қарай сырғанауды қамтиды. Балшық корттардың ерекшелігі – доптың секіруінен жерде із қалдырады, бұл соққының шекара ішінде немесе сыртында болғанын анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, балшық корттарда жаңбыр аз жауғанда да ойынды жалғастыруға болады, себебі корт ойналған кезде сәл ылғалды болуы керек, ал беті қатты корттар мен шөп корттарына қарағанда суды жақсы сіңіреді. Бұл қатты және шөп корттарынан өзгеше, онда тіпті жаңбыр тамшылары түскен кезде де ойын дереу тоқтатылады.

Ойыншылар

Ашық дәуірге дейінгі кезеңде Энтони Уайлдинг, әсіресе, топырақ корттағы жетістіктерімен ерекше көзге түседі. 1910 жылдың мамыр айында Оңтүстік Африка чемпионатында басталып, 1914 жылдың маусым айында Дүниежүзілік қатты корт чемпионатында аяқталған кезеңде ол қатарынан 120 топырақ корт матчында жеңіске жетті. Рекордтық 14 рет «Ролан Гаррос» (French Open) турнирін жеңіп алған Рафаэль Надаль топырақ корттағы табыстарымен танымал. 2005 жылы дебют жасағаннан бері ол турнирде тек үш рет жеңіліске ұшырады – 2009, 2015 және 2021 жылдары. Надаль 1968 жылы ашық дәуір басталғаннан бері бір корттағы ең ұзақ жеңіс тізбегін ұстап тұр: 2005 жылдың сәуірінен 2007 жылдың мамырына дейін 81 топырақ корт матчында жеңіске жетті. Ол сонымен қатар ашық дәуірде топырақ корттағы ең көп титул (63) рекордын да ұстап тұр. Гиллермо Вилас 62 жекелей турнирдің 49-ын топырақ кортта жеңіп алды. Ол «Ролан Гаррос» турнирін бір рет жеңіп алды, бірақ 1977 жылы АҚШ ашық чемпионатында да жеңіске жетті, ал ол турнир сол кезде топырақ кортта өткізілді. Томас Мастер де топырақ корттағы табысты ойыншы саналады; ол «Ролан Гаррос» турнирін бір рет жеңіп алғанмен, оның 44 жекелей турнир титулының 40-ы топырақ кортта жеңіп алынды. Әйелдер арасында Жюстин Энен мен Моника Селес үш реттен («Ролан Гаррос» турнирінде – 1990–1992 жылдары Селес, 2005–2007 жылдары Энен) жеңіске жетіп, рекордын ұстап тұр. Ашық дәуірге дейінгі кезеңде бұл жетістікті алғаш Хелен Уилс Муди (1928–1930) және одан кейін Хилде Крахвинкель Сперлинг (1935–1937) қол жеткізді. Крис Эверт ашық дәуірде ерлер мен әйелдер арасында топырақ корттағы ең ұзақ жеңіс тізбегін ұстайды: 1973 жылдың тамызынан 1979 жылдың мамырына дейін ол қатарынан 125 топырақ корт матчында жеңіске жетті. Осы кезеңде Эверт әлемдік командалық теннис турниріне қатысу үшін «Ролан Гаррос» турнирінің үш маусымын (1976–78) өткізіп алды. Сондай-ақ, ол ашық дәуірде топырақ корттағы ең жоғары жеңіс көрсеткішіне (94,55%) ие. Қазіргі уақытта топырақ корттағы ең табысты белсенді әйел теннисші – Ига Свёнтек, ол 2020, 2022 және 2023 жылдары «Ролан Гаррос» турнирін жеңіп алды. 2022 жылы Свёнтек үш титул жеңіп алды және топырақ кортта тек бір матчта жеңіліске ұшырады.

Саздан жасалған сот маманы

Топырақ корт маманы – басқа корттарға қарағанда топырақ кортта өте жақсы ойнайтын теннисші. Ракетка технологиясының дамуының арқасында, қазіргі топырақ корт мамандары ауыр айналмалы соққыларды қолданады, олар ұзын және иісті болып келеді; мұндай соққылар доптың биік секірмейтін жылдам корттарда тиімді болмайды. Топырақ корт мамандары басқа ойыншыларға қарағанда топырақта тиімді сырғанады. Олардың көптегені сонымен қатар дұрыс есептеу соққысын жасауға өте жақсы дайын, ол тиімді болуы мүмкін, себебі топырақ корттағы ойын ұзаққа созылып, ойыншыларды негіз сызығынан алысқа итеріп жібереді. Сонымен қатар, баяу және ұзақ ойындар жоғары деңгейдегі ойлау қабілеті мен физикалық төзімділікті талап етеді. "Топырақ корт маманы" деген анықтама әртүрлі болған. Энтони Уайлдинг, Сержи Бругера, Альберт Коста және Гастон Гаудио – француз ашық чемпионатының чемпиондары, олар өздерінің мансаптарындағы барлық немесе көптеген титулдарын топырақ кортта жеңіп алды. Андрес Химено, Адриано Паната, Мануэль Орантес, Янник Ноа, Майкл Чанг, Томас Мустер, Густаво Куэртен, Карлос Моя және Хуан Карлос Ферреро топырақ кортта ғана маңызды титулдарды жеңіп алды, бірақ төменгі деңгейдегі турнирлерде, соның ішінде Мастерс сериясындағы жарыстарда басқа корттарда да жеңіске жетті. Әйелдер арасында тек топырақ кортта ғана үздік нәтижелер көрсеткендердің саны аз. Вирджиния Рузичи, Анастасия Мыскина, Ива Маджоли, Сью Баркер, Ана Иванович, Франческа Шьявоне, Елена Остапенко және Барбора Крейчикова – ашық эраның басынан бері француз ашық чемпионатында ғана маңызды титулдарды жеңген жалғыз әйел теннисшілер. Топырақ корт мамандары басқа корттарда жақсы ойнауға тырысып, кейде сәттілікке де қол жеткізеді. Ферреро 2003 жылы АҚШ ашық чемпионатының финалына шықты, сол жылы француз ашық чемпионатында жеңіске жетті, сондай-ақ бірнеше қатты корт турнирлерінде жеңіске жетті. Надаль басқа корттардағы жетістіктерінің арқасында – оның ішінде екі мәрте мансаптық Үлкен Дулыға мен мансаптық Алтын Дулығаны аяқтағаннан кейін – топырақ корт маманы ретінде танымал болды. 2016 жылғы француз ашық чемпионатының жеңімпазы Гарбинье Мугуруза 2015 жылы Уимблдон финалына шығып, 2017 жылы Уимблдон титулын жеңіп алды.

Көктемгі балшық маусымы

Апта ATP WTA Апта 1 Гран-при Хасан II (Маракеш, Марокко) АҚШ ерлер балшықтан жарысы (Хьюстон, АҚШ) Чарльстон ашық турнирі (Чарльстон, Оңтүстік Каролина, АҚШ) Апта 2 Монте-Карло Мастерс (Рокбрюн Кап Мартин, Франция) Копа Колсанитас (Богота, Колумбия) Лейди Опен Лугано (Лугано, Швейцария) Апта 3 Барселона ашық турнирі (Барселона, Испания) Әйелдер Штутгарт ашық турнирі (Штутгарт, Германия) Сербия ашық турнирі (Белград, Сербия) Стамбул кубогы (Стамбул, Түркия) Апта 4 Бавария халықаралық теннис чемпионаты (Мюнхен, Германия) Эсторил ашық турнирі (Каскаис, Португалия) Марокко ашық турнирі (Рабат, Марокко) J&T Банка Прага ашық турнирі (Прага, Чехия) Апта 5 Мадрид ашық турнирі (Мадрид, Испания) Апта 6 Италия ашық турнирі (Рим, Италия) Апта 7 Женева ашық турнирі (Женева, Швейцария) Лион ашық турнирі (Лион, Франция) Страсбург халықаралық турнирі (Страсбург, Франция) Апта 8 Франция ашық турнирі (Париж, Франция) Апта 9