Кіріспе

1992 жылы Тынық мұхитында болған тайфун 1992 жылы Филиппинде "Люсинг" тайфуны ретінде белгілі болған Омар тайфуны 4 қыркүйекте Тайваньның шығысына соққанға дейін едәуір әлсіреп, келесі күні Қытайдың шығысына қарай жылжып, 9 қыркүйекте тарап кетті. Гуамда Омар бір адамның өліміне және 457 миллион доллар (1992 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Сағатына 248 км жылдамдықпен соққан күшті жел салдарынан аралдың ішіндегі электр қуаты бірнеше күнге тоқтатылды. Бұл апат су жүйесін бұзып, аралдағы JTWC орталығына 11 күн бойы ескертулер беруге мүмкіндік бермеді. Омар 2158 үйді зақымдап немесе жойды, нәтижесінде 3000 адам үйсіз қалды. Бұл оқиғаға жауап ретінде аралдың құрылыс нормалары 250 км/сағ жылдамдықпен соққан желге төтеп беруге лайықты деңгейде жаңартылды, ал сақтандыру компаниялары бетоннан жасалмаған құрылыстарға жаңа сақтандыру полистерін ұсынғаннан бас тартты. Филиппиннің солтүстігінен өте келе, тайфун 11 адамның өмірін қиып, 538 үйге 903 миллион песо (35,4 миллион АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Омар содан кейін Жапонияның оңтүстік аралдарында күшті жел мен аз жауын-шашын болды, нәтижесінде 476 миллион иена (3,8 миллион АҚШ доллары) көлемінде егін шығындары туды. Тайваньда болған су тасқыны үш адамның өліміне және 65 миллион доллар көлемінде зиянға әкелді, оның көп бөлігі ауыл шаруашылығына тиесілі болды.

Метеорологиялық тарих

Омар тайфуны алғаш рет 20 тамызда Тынық мұхитында байқалған тропикалық бұзылыстан пайда болды, оның тұрақты конвекциясы немесе дауылдары байқалды. Осы ерте кезеңде екі тропикалық циклон тарап, тағы біреуі Батыс Тынық мұхитында экстратропикалық циклонға айналды; бұл муссондық ойысты, аймақтағы көптеген дауылдардың пайда болуына себепкер болды, климаттық жағдайға сәйкес қайта құрылуына әкелді. Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) күшейу қарқынының баяу екенін бағалап, 24 тамызда 15W тропикалық депрессиясы туралы ескерту шығару алдында 2100 UTC-де тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту жариялады. Депрессия батысқа қарай жылжу кезінде JTWC оны 25 тамызда Омар тропикалық дауылына дейін жаңартып жіберді. Дауыл суды кесіп өтіп, 5 қыркүйекте Фуцзянь провинциясының Сямынь қаласының жанындағы Қытайдың шығыс жағалауына жетті. Құрлықта Омар тез арада тропикалық депрессияға айналып, батыс-оңтүстік-батысқа бұрылды. Ол оңтүстік Қытай арқылы әлсіреп, 9 қыркүйекте Солтүстік Вьетнамда толығымен тарап кетті. Жауап ретінде, аралдағы барлық қанатты ұшақтар мен тікұшақтар ангарларға көшірілді немесе Жапония мен Филиппинге тасымалданды. Омар Гуам арқылы өтетін кезеңде барлық мектептер жабылды. Ұшу операциялары кем дегенде екі күнге тоқтатылды. Тайфун Гуамның барлық бөліктерінде сезілді; тропикалық дауылдың күші аралды 16 сағат бойы әсер етті.

Гуамдағы ең көп зақым орталық аймақтан солтүстік жағалауға дейін, әсіресе туристік аймақтар мен әскери базаларға тиді. Омар Тумон аймағында 400 ағаш және 20 бетон электр тіректерін құлатып, Лусонның солтүстігіне, атап айтқанда Кордильера әкімшілік аймағына, Илокос аймағына және Кагаян аңғарына әсер етті. Тайфун 393 үйді қиратты және тағы 145 үйге зақым келтірді, олардың көп бөлігі ауыл шаруашылығына тиесілі. Гуамға соққаннан кейін Омар Тайваньның Уки ауданына 78 км/сағ жылдамдықпен соқты. Елдегі ең ауыр салдары кең тараған жаңбырдан болды; ең күшті жауын-шашын оңтүстік аймақтарда шоғырланды, Каосиунгта ең жоғары көрсеткіш тіркелді. Омар Жапонияның оңтүстік аралдарындағы қант қамысы мен баклажанға зақым келтіріп, 476 миллион иен (3,8 миллион АҚШ доллары) көлемінде өнім шығындарына әкелді. Сонымен қатар, 38 рейс тоқтатылды. Кейін Омар Оңтүстік Қытай арқылы өтіп, 7 қыркүйекте Гонконгтың солтүстік-батыс бөлігін су басты. Дауылдан кейін бірнеше адам тонау жасағаны үшін тұтқындалды. Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету орталықтарын ашты, онда тұрғындар федералдық көмекке өтініш бере алды. Агенттік апаттан зардап шеккендерге тұрғын үймен қамтамасыз ету, дауылға байланысты жұмыссыздық жәрдемақысы және отбасылар мен кәсіпкерлерге арналған гранттарды қоса алғанда, барлығы 18,4 миллион доллар көмек көрсетті. Жергілікті Қызыл Крест дауылдан кейін 6 миллион доллар көмек берді. 11 күн бойы Гуамдағы JTWC операцияларын жалғастыра алмады, резервтік агенттікке сүйенді. Әуежай радарын зақымдауы NEXRAD – жоғары ажыратымдылықтағы ауа райы радарлары желісінің жоспарланған мерзімінен бұрын, 1993 жылдың ақпан айында орнатылуына себеп болды. 30 тамызда Apra портына тікелей ұңғылған теңіз кемесі уақытша мобильді радармен қамтамасыз етті. 15 қыркүйекте жағаға шығарылған екі кеме де қайтадан суға шығарылды. 1996 жылдың қаңтар айында бұрынғы губернатор Карл Гутьеррес аралдағы үйлер мен дауылға қарсы жалюзилер кем дегенде 250 км/сағ жылдамдықпен соққан желге төтеп беруі керек деген жарлық шығарды. Омардың салдарынан үйсіз қалған азаматтар «Омар лагері» деп аталған шатырлар қалашығында тұрды, онда 200 шатырда 1000-нан астам адам орналастырылды. Еріктілер мен әскерилер бірнеше апта ішінде аралдағы қираған заттардың көп бөлігін тазартты, бірақ дауылдан кейінгі бірнеше күн ішінде сумен қамтамасыз етуді қалпына келтіру күтілуде.