Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық канон және мұғалім Аквилеялық Лоренцо (Lorenzo di Aquileia) XIII ғасырдағы итальяндық канон және мұғалім болған. Ол еңбектерімен, әсіресе "арс диктаминис" – ортағасырлық хат жазу өнері туралы трактаттарымен әйгілі. Лоренцоның маңызды туындылары Цицеронның риторикасынан шабыт алғанмен, жазуға жаңа әлеуметтік элементтер енгізді. Оларға "Summa dictaminis edita iuxta doctrinam Tullii" және "Practica sive usus dictaminis edita ad utilitatem rudium" кіретін еді. "Practica" – оның ең танымал еңбегі, ол кестелерді пайдалану арқылы хат жазуға қатысты оның практикалық және әлеуметтік көзқарасын көрсетеді.
Italian canon and teacher
Lawrence of Aquilegia
Lawrence of Aquilegia (Lorenzo di Aquileia) was a thirteenth century Italian canon and teacher. He is best known for his treatises on the ars dictaminis—the medieval art of letter writing. Lawrence’s major works found inspiration in Ciceronian rhetoric but introduced a new phatic element to writing and include the Summa dictaminis edita iuxta doctrinam Tullii and the Practica sive usus dictaminis edita ad utilitatem rudium. The Practica is his most popular work and characterizes his pragmatic, phatic approach to letter writing through the use of tables.
Өмірбаяндық мәліметтер
Лаврентий 1250 жылға дейін Солтүстік Италияның Аквилегия епархиясындағы Чивидале-дель-Фриулиде дүниеге келген. Болоньяда (қатаң зерттеулер орталығы) өнерді оқығаннан кейін ол үйге оралып, Аквилегия каноны болды. Канон ретінде Лаврентий 1269 жылдан бастап Патриархатпен тығыз жұмыс істеді, онда ол жақында қайтыс болған Аквилегия Патриархының өсиетін жариялауға көмектесті. Лаврентий 1304 жылға дейін Патриархатпен жұмыс істеді, 1270 жылы Каринтиялық Филипп сайланған патриархтың сүйемелдеу тобында, ал 1274 жылы патриарх Раймондо делла Торренің жалпы жиынында көзге түсті (Дженсен 1973). Азаматтық міндеттерінен бөлек, Лаврентий құрметті саяхатшы-ұстаз болды. Ол оқытушылық қызметін 1280-жылдардың басында бастады, ортағасырлық ғалымдар оның алдымен Болоньяға, содан кейін Римге, Тулузаға және Орлеанға сапар шеккенін айтады (Дженсен 1973). 1290-жылдардың соңында Лаврентий Париждегі өнер факультетінде оқытушы ретінде танымал болды. Осы жерде ол өзінің алғашқы еңбегін, Summa dictaminis жазып, оны университет жиынына ұсынды. Бұл туынды жақсы қабылданды, оның ерекше диктатор (немесе оратор) және хат өнері туралы жазушы ретіндегі беделін нығайтты (Дженсен 1973). Оның жазуын жалғастыру арқылы оның танымалдылығы артты, диктаторлық стильдің теориясы мен қолданылуы туралы сегіз қолжазбасының көшірмелері кеңінен тарады. Қолжазбалар жазумен қатар, Лаврентий азаматтық және оқытушылық қызметін біріктіріп, Париждегі университет атынан хаттар жазды. Оның ең маңызды хаты Папаға жолданған, онда грек, араб және татар тілдерін оқыту үшін мектеп ашуды сұраған (Дженсен 1973). Ғалымдардың пікірінше, Лаврентий 1304 жылдан кейін қартайып қайтыс болған.
In Cividale del Friuli in the northern Italian diocese of Aquilegia, Lawrence was born sometime before 1250. After studying the arts at Bologna (the hub of dictatorial study), he returned home and became canon of Aquilegia. As canon, Lawrence worked closely with the patriarchate, starting in 1269, where he assisted at the promulgation of the will of the recently deceased Patriarch of Aquilegia. Lawrence worked with the patriarchate until 1304, making notable appearances in the train of patriarch elect Philip of Carinthia in 1270 and at patriarch Raimondo della Torre’s generale colloquium in 1274 (Jensen 1973). Aside from his civic duties, Lawrence was a respected traveling teacher. He began his teaching career in the early 1280s, where medieval scholars propose he traveled first to Bologna, then sojourned in Rome, Toulouse, and Orléans (Jensen 1973). In the late 1290s, Lawrence gained popularity as a teacher in the faculty of arts at Paris. It was here that he wrote his first treatise, Summa dictaminis, and delivered it to the assembled university. The composition was well received, marking his position as a distinguished dictator (or orator) and writer on the art of letter writing (Jensen 1973). His popularity rose with his continued writing, and copies of his eight manuscripts on the theory and application of the dictaminal style were widely circulated. Along with writing manuscripts, Lawrence combined his civic and teaching career, composing letters on behalf of the university at Paris. His most significant letter was addressed to the pope, requesting a studium of Greek, Arabic, and Tartar be established (Jensen 1973). After a distinguished academic and civic career, scholars assume Lawrence died of old age sometime after 1304.
Summa dictaminis edita iuxta doctrinam Tullii (Сұмбалық нұсқаулық редакцияланған)
Лоуренстің Парижде 1298 және 1302 жылдар аралығында жазылған алғашқы еңбегі – трактат, Цицеронның "De inventione" және "Rhetorica ad Herennium" еңбектерінен, сондай-ақ басқа диктаторлардың, атап айтқанда Буонкомпаньоның "Rhetorica novissima" (Jensen 1973) еңбегінен материалдар алған. Трактаттың сегіз негізгі бөлігінің біріншісінде Лоуренс диктамендік жазуға қатысты негізгі ұғымдарды анықтайды: оратор, ритор, диктаторлар және диктамен. Ол әріпті және оның құрамын анықтаумен аяқтайды. Екінші бөлімнен бастап алтыншы бөлімге дейін хаттың бес бөлігі – сәлемдесу, кіріспе, баяндама, өтініш және қорытынды – туралы толыққанды сипаттама берілген. Бес бөлімнің ішінде сәлемдесуге берілген сипаттама ең ұзын, бұл орта ғасырлардағы әлеуметтік жағдайларға деген қызығушылықты ескере отырып, таңқаларлық емес (Jensen 1973). Жетінші және сегізінші бөлімдерде Лоуренс өз еңбегін реториканың түрлерімен және көркемдеу стратегияларымен аяқтайды.
Lawrence’s first work, written at Paris and dated between 1298 and 1302, the treatise borrows from Cicero’s De inventione and the Rhetorica ad Herennium as well as from fellow dictators Buoncompagno’s Rhetorica novissima (Jensen 1973). In the first of the treatise’s eight main parts, Lawrence defines the basic concepts related to dictaminal writing: orator, rhetor, dictatores, and dictamen. He concludes by defining the letter and its parts. Parts two through six concern a detailed description of each of the five parts of a letter: salutation, exordium, narrative, petition, and conclusion. Of the five parts, the description of the salutation is the longest, which is not surprising given the medieval preoccupation with social levels (Jensen 1973). In parts seven and eight, Lawrence concludes his work with the colours of rhetoric and strategies for embellishment, respectively.
Summa dictaminis breviter et artificiose composita secundum stilum Romane curie et consuetudinem modernorum (күні белгісіз) (қалыпталған және жасалма)
Парижде жазылған бұл екінші еңбек оның алғашқысына қарағанда әлдеқайда қарапайым және қысқа. Лоуренс бұл еңбекті "диктаменді үйренуге құштар жаңа бастаушыларға" арнады (Дженсен 1973), ал оның қарапайымдылығы оның танымалдығын арттырды. Бұрынғысы сияқты, бұл еңбек те диктаменді және сол кездегі "Бес бөлімді қалыпты формат" деп аталған хаттың бес бөлігін анықтайды (Мерфи 1974). Еңбектің көп бөлігі сәлемдесуге арналған, онда отыз жеті тарау әртүрлі әлеуметтік топтарға сәлемдесудің ережелерін сипаттайды (мысалы, Папаға, патшаға, шаруаға, ғалымға хат жазу). Лоуренс хаттың қалған бөлімдерін тек қысқаша ғана қарастырады. Ол еңбегін стильдік кемшіліктер туралы талқылаумен аяқтайды.
Also written at Paris, this second work is simpler and shorter than his first. Lawrence intended the work for “novices eager to learn dictamen” (Jensen 1973), and its simplicity contributed to its popularity. Like its predecessor, this work defines dictamen and the five parts of the letter—known as the “Approved Format” of the time (Murphy 1974). Again, the bulk of the work concerns the salutation, with thirty seven chapters devoted to salutations for different social levels (i. e. writing to the Pope, writing to a king, writing to a farmer, writing to a scholar). Lawrence covers the other parts of the letter only briefly. He ends his work with a discussion of stylistic vices.
Practica sive usus dictaminis edita ad utilitatem rudium (күні белгісіз)
Лоуренстің ең танымал еңбегі әртүрлі әлеуметтік топтағы адамдарға қатысты сөздерді кесте түрінде ұйымдастырады. Жеті кесте (әр топ үшін біреуден) амандасу, баяндама, өтініш және қорытындының үлгілерін ұсынады (төмендегі 1 және 2-суреттерді қараңыз). "Практиканың" хат жазуға қатыстығындағы формулалық, прагматикалық тәсілі оның танымалдылығына ғана емес, сонымен қатар ars dictaminis-тің "механикалық соқпағына" (Перелман 1991) айналды. Осы кестелерді пайдаланып, "алфавиттің әрбір әрпін көшіре алатын" (Мерфи 1974) кез келген адам белгілі бір әлеуметтік топқа жататын адресатқа хат жаза алатын болды. "Практика" жақсы қабылданып, (Мерфи 1974) Лоуренстің кестелерін пайдаланып хат жазу үшін ешқандай ресми көркемдік білім немесе тілді риторикалық деңгейде меңгерудің қажеті болмады.
Lawrence’s most popular work arranges forms of address to people of various social levels in tabular form. Seven tables (one for each class of persons) offer examples of salutations, narratives, petitions, and conclusions (see images 1 and 2 below). The Practica’s formulaic, pragmatic approach to letter writing not only contributed to its popularity but also represents the “mechanistic dead end” (Perelman 1991) of the ars dictaminis. By following the tables, anyone “capable of copying individual letters of the alphabet” (Murphy 1974) could compose a letter to an addressee of a particular social class. The Practica “struck a responsive chord” (Murphy 1974), as no formal artistic training or rhetorical command of language was necessary to write a letter following Lawrence’s tables.
Tractatus super diversis modis componendi epistolam; Ars narrandi, petendi, et concludendi; Speculum dictaminis super diversis litterarum formis; Theorica dictaminis (барлығы датасы жоқ)
Бұл төрт шығарма Лоренстің бұрынғы еңбектерінің қысқартылған немесе үзінді түрінде келген нұсқаларын көрсетеді. Кейбір зерттеушілер бұл еңбектерді Лоренстің шәкірті деп есептелетін Джон Бондиге жатқызады, алайда диктаторлардың бір қолжазбаның әртүрлі нұсқаларын жасауы қалыпты жағдай болған (Мерфи 1974).
These four works represent shortened or excerpted versions of Lawrence’s previous treatises. Some scholars ascribe these works to John of Bondi, believed to be Lawrence’s pupil, but it was regular practice for dictatores to compose different versions of the same manuscript (Murphy 1974).
Хаттар
Студенттерге хаттар стилін көрсету және өзінің еңбектерін толықтыру мақсатында Лоуренс көптеген хаттар жазды. Бұл хаттар қолжазба күйінде он төртінші ғасырға жататын екі жинақта сақталған.
To model the epistolary style to students and to complement his treatises, Lawrence wrote many letters. The letters exist in two fourteenth century collections in manuscript form.
Ықпал
Лоуренс ars dictaminis-ті "механикалық тұйыққа" (Perelman 1991) жеткізіп, оның төмендеуін көрсеткенімен танымал, бірақ оның прагматикалық тәсілі Италияда жаңа қозғалыстың пайда болуын білдірді: ars notaria. Ars notaria-мен бірге кәсіби хатшылар мен көшірушілер ретінде жұмыс істейтін жаңа жазушылар тобы пайда болды. Осы алғашқы нотариустар құжаттардың формасымен және заңдық құжаттармен айналысты. Ars dictaminis-ке формулалық тәсілмен Лоуренс өзінің "Practica" еңбегінде карталық көзқарасты соңғы шегіне дейін жеткізетін прагматикалық форманы енгізді (Murphy 1974). Бұдан әрі, "Practica" мазмұннан формаға негізделген жазуға көшуді көрсетеді және "жеке және ресми қарым-қатынастардың фатикалық риторикасын" (Perelman 1991) баса назарға алады. Ықпалдауға бағытталған классикалық риторикалық стильден өзгеше, Лоуренстің еңбектері әлеуметтік мақсаттар үшін жазуға қатысты, бұл оның хат жазу туралы трактаттарында сәлемдесуді кеңінен қарастыруынан көрінеді (Jensen 1973). Ортағасырлық риторика ғалымы Джеймс Мёрфи Лоуренстің жазуына тән фатикалық тәсілді атап көрсетіп, былай деді: "Хаттың мәнерін анықтайтын адресаттың деңгейі, емес тақырыптың немесе жазушының деңгейі, немесе жазушының ниеті" (1974). Лоуренстің хат жазуға қолданған тәсілі де қазіргі заманғы бизнес-коммуникация туралы мәтіндердің алғашқы түбірі болып табылады (Perelman 1991). Бүгінгі күні мұғалімдер оқушыларын оқулықтардағы меморандумдар мен есептердің мысалдарын қарастыруға бағыттағандай, Лоуренс өз оқушыларын "Practica" және басқа да мәтіндердегі үлгі хаттары мен кестелерге бағыттады (Perelman 1991).
While Lawrence is known for taking the ars dictaminis to its “mechanistic dead end” (Perelman 1991) and marking its decline, his pragmatic approach marks the corresponding rise of a new movement in Italy: the ars notaria. With the ars notaria, a new class of writers appeared, working as professional secretaries and scribes. These early notaries concerned themselves with documents’ forms and legal documents. With his formulaic approach to the ars dictaminis, Lawrence introduced a pragmatic form in his Practica that “t[ook] the chartistic view to its ultimate point” (Murphy 1974). Furthermore, the Practica marks a shift from content to form based writing and emphasizes a “phatic rhetoric of personal and official relations” (Perelman 1991). Unlike the classical rhetorical style concerned with persuasion, Lawrence’s works concern writing for social purposes, as is clear from his extensive treatment of the salutation in his treatises on letter writing (Jensen 1973). Medieval rhetoric scholar, James J. Murphy, stresses the phatic approach characterized by Lawrence’s writing, noting “It is the addressee’s level which determines the nature of the letter, not the subject matter or the level of the writer, or the intentions of the writer” (1974). Lawrence’s applied approach to letter writing also stands as an early ancestor to modern texts on business communication (Perelman 1991). Just as teachers today direct their students to examples of memos and reports in textbooks, Lawrence directed his students to his model letters and tables in the Practica and related texts (Perelman 1991).