Кіріспе

Цицеронның әдеби шығармасы "Тоскуландық даулар" (немесе "Тоскуландық сұрақтар"; ағылшын тілінде: Tusculan Disputations) – Цицеронның б.з.д. 45 жылдары жазған, бес кітаптан тұратын сериясы. Онда грек философиясын, оның ішінде стоицизмді, ежелгі Римде кеңінен таныту мақсаты көзделеді. Бұл шығарманы оның Тускулумдағы вилласында жазған деген аңыз бар. Қызының қазасынан кейін, Цицерон қайғыға беріліп, философиялық зерттеулерге ден қойды. "Тоскуландық даулар" бес кітаптан тұрады, әрқайсысы жеке тақырыпқа арналған: өлімді жеңілдеу туралы; азап туралы; қайғы туралы; эмоционалдық алағайлық туралы; және бақытты өмір үшін тек ізгілік жеткілікті ме.

Контекст

Б.з.д. 45 жылы, Цицерон шамамен 61 жаста болғанда, оның қызы Туллия бала туғаннан кейін қайтыс болды. Оның қазасы Цицеронды соншалықты күйзелтті ki, ол барлық мемлекеттік істерден бас тартып, Антиум қаласының жанындағы Астера имениесіне көшіп кетті. Цицеронның "Тускулан дауларын" б.з.д. 45 жылдың жазында және/немесе күзінде жазғаны туралы пікір қалыптасқан. Цицерон бұл дауларды өзінің досы Брутка, белгілі саясаткерге, кейіннен Юлий Цезарды өлтірген адамға арнады. Бірінші кітапта Цицерон, Брут жақында кеткеннен кейін жазылған, достарымен болған бес күндік әңгімелердің жазбасы сияқты әңгіме құрады. Цицерон "Тускулан дауларында" Крантордың "Қайғы туралы" (De Luctu, Περὶ Πένθους) еңбегіне көп сүйенді. Цицерон осы еңбекті қызы Туллияның өліміне арналған "Жұбату" атты танымал шығармасын жазғанда да кеңінен пайдаланды. "Қайғы туралы" шығармасынан алынған бірнеше үзінділер Псевдо-Плутархтың Аполлонийге арналған "Жұбату" трактатында сақталған, ол "Тускулан дауларымен" көптеген ортақ белгілерге ие.

3-кітап

Үшінші кітапта Цицерон қайғыны жеңілдетудің ең жақсы жолдары туралы жазады. Цицеронның осы мәселеге қатысты талқылауы, ауырсыну туралы айтумен тығыз байланысты. Адамдар қайғының себептерін дұрыс бағаламайды: даналық пен ізгіліктегі кемшіліктер, шын мәнінде, ең терең қайғыға себеп болуы керек, бірақ олар көбінесе ұсақ-түйек көңіл көшірулер мен шығындарға қарағанда аз өкініш тудырады. Бақыт пен бақытсыздық мінезге байланысты және жағдайларға тәуелсіз, ал ізгілік – осы дүниеде өмір сүруге тұрарлық барлық нәрсенің бастауы. Сондай-ақ, ол адам мәдениетін ауыл шаруашылығымен салыстыратын "cultura animi" туралы метафораны да айтады. Цицерон Римдегі философия бойынша алғашқы латын жазушыларының бірі – Амафинийді де сынап айтады.

Ықпал

Реториканың тақырыбы «De contemptu mundi», яғни әлемге деген жеккөру туралы, Боэций соңғы антик кезеңнің қиын тұсында және Бернард Клуни 12 ғасырдың бірінші жартысында қолданды. Томас Джефферсон «Тускуландық сұрақтарды» Цицеронның «Міндеттер туралы» еңбегімен бірге Роберт Скипвитке жеке кітапхана үшін ұсынылатын кітаптар тізіміне қосты.