Васудев Балвант Пхадке: Үндістан тәуелсіздігі үшін күрескен ерлік жолы
Vasudev Balwant Phadke
Васудев Балвант Пхадке (1845-1883) – Индия тәуелсіздігі үшін күрескен белгілі революционер. Британ үкіметіне қарсы қарулы күрес ұйымдастырған, Пуне қаласын басып алған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан тәуелсіздік күрескері (1845–1883)
Indian independence activist (1945–1883)
Васудев Балвант Пхадке (4 қараша 1845 – 17 ақпан 1883) – Үндістанның отаршылдықтан тәуелсіздік алуын қалаған белсенді және төңкеріш. Пхадке шаруалардың ауыр жағдайына қатты тигендіктен, олардың барлық проблемасын "сварадж" ғана шеше алады деп сенді. Ол индуист дін өкілдерінің түрлі топтарының көмегімен британ үкіметіне қарсы қозғалыс құрды. Топ отаршылдық үкіметті құлату үшін қарулы күрес бастады, осы мақсатқа қаржы жинау үшін бай еуропалық кәсіпкерлерге шабуылдар жасады. Пхадке күтпеген шабуыл жасап, отаршыл әскерлерді дайын емес ұстағаннан кейін бірнеше күнге Пуна қаласын бақылауға алғанда белгілі болды.
Vasudev Balwant Phadke (4 November 1845 – 17 February 1883) was an Indian independence activist and revolutionary who sought India's independence from colonial rule. Phadke was moved by the plight of the farming community and believed that Swaraj was the only remedy for their ills. With the help of various sub communities of Hindu society he created a movement against British rule. The group started an armed struggle to overthrow the colonial government, launching raids on wealthy European businessmen to obtain funds for the purpose. Phadke came to prominence when he got control of the city of Pune for a few days after catching colonial soldiers off guard during a surprise attack.
Алғашқы жылдар
Пхадке 1845 жылғы 4 қарашада Бомбейдің Тане ауданындағы Ширдон ауылында (қазіргі Махараштра штатының Райгад ауданында) қарапайым жағдайдағы маратхи Читпаван брахман отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол мектеп білімінен гөрі күрес және атпен жүру сияқты дене тәрбиесін артық көрді және осы себепті орта мектепті бітірмей қалды. Кейін ол Пуне қаласына көшіп, онда 15 жыл бойы әскери есеп бөлімінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Лахуджи Рагходжи Сальве, сол кезде Пунедегі белгілі қоғам қайраткері, оның ұстазы болды. Сальве – шебер күресші, күрес оқу орталығын басқарды. Сальве отаршылдықтан тәуелсіздіктің маңыздылығын насихаттады. Сальве Манг қауымынан шыққан, олар қоғамда маргиналды жағдайда болған, Фадкеге артта қалған топтарды тәуелсіздік күресіне тартудың маңыздылығын үйретті. Осы кезеңде Фадке Махадев Говинд Ранаденің лекцияларына қатыса бастады, олардың басты тақырыбы отаршылдық үкіметтің экономикалық саясатының Үндістан экономикасына тигізген зияны болды. Пхадке осының қоғамда кең ауқымды салдарларға алып келіп жатқанына қатты қайғырды. 1870 жылы ол Пунедегі халық агитациясына қатысты, ол адамдардың наразылықтарын жоюға бағытталған. Фхадке жастарды білім беру үшін «Айкья Вардини Сабха» институтын құрды. Ол кеңседе жұмыс істеген кезде, демалысы кешіккендіктен, өліп бара жатқан анасын көре алмады. Осы оқиға Пхадкені қатты күйретіп, өміріндегі шешуші сәт болды.
Phadke was born on 4 November 1845 in Shirdhon village in the Thane district of Bombay (now in Raigad district of Maharashtra), to a Marathi Chitpavan Brahmin family of limited means. As a child, he preferred learning physical skills like wrestling and riding over school education and subsequently dropped out of high school. Eventually he moved to Pune and took the job as a clerk with military accounts department in Pune for 15 years. Lahuji Raghoji Salve, then a prominent social figure based in Pune, was his mentor. Salve, an expert wrestler, operated a training center for wrestling. Salve preached the importance of independence from colonial rule. Salve belonged to the Mang community, an untouchable community, taught Phadke the importance of getting backward castes into mainstream independence movement. It was during this period that Phadke began attending lectures by Mahadev Govind Ranade which mainly focused on how the economic policies of the colonial government hurt the Indian economy. Phadke was deeply hurt by how this was leading to widespread ill effects in the society. In 1870, he joined a public agitation in Pune that was aimed at addressing people's grievances. Phadke founded an institution, the Aikya Vardhini Sabha, to educate the youth. While working as clerk, he was not able to see his dying mother due to the delay in approval of his leave. This incident enraged Phadke and was to be the turning point in his life.
Махараштра білім беру қоғамының негізін қалаушы
Пхадке Бомбей президентігінде британдық институтты бітірген ең алғашқы адамдардың бірі болды. 1860 жылы Лаксман Нархар Индапуркар және Ваман Прабхакар Бхаве сияқты әріптес әлеуметтік реформаторлар мен революционерлермен бірге Пхадке Пуна жергілікті институтын (ПНИ) құрды, ол кейін Махараштра білім беру қоғамы (МЭҚ) деп аталды. ПНИ арқылы ол Пунада Бхаве мектебін ашты. Бүгінде МЭҚ Махараштраның әртүрлі аймақтарында 77-ден астам мекемені басқарады.
Phadke was one of the earliest persons to graduate from a British established institution in Bombay presidency. In 1860, along with fellow social reformers and revolutionaries Laxman Narhar Indapurkar and Waman Prabhakar Bhave, Phadke co founded the Poona Native Institution (PNI) which was later renamed as the Maharashtra Education Society (MES). Through the PNI, he went on set up Bhave School in Pune. Today, the MES runs over 77 institutions in various parts of Maharashtra.
Көтеріліс
1875 жылы Бароданың сол кездегі Гаеквад билеушісі Малхар Рао Гаеквадты отаршыл үкімет құлатып жібергеннен кейін, Пхадке үкіметке қарсы наразылық сөздерімен шықты. Қатыгез ашаршылық пен отаршыл әкімшіліктің салқындығы оны Декан аймағын аралап, халықты тәуелсіз Үндістан республикасын құруға шақыруға итермеледі. Білімді топтардың қолдауын ала алмаған Пхадке Рамоши кастасынан адамдарды біріктірді. Кейіннен Коли, Бхил және Дхангхар тайпалары да қосылды. Ол өзіне-өзі қару қолдануды, атқа мінуді және қоршау салуды үйренді. Ол шамамен 300 адамнан тұратын көтерілісшілер тобын ұйымдастырып, отаршыл үкіметтен Үндістанның тәуелсіздігін алуды мақсат етті. Пхадке өз армиясын құруды жоспарлады, бірақ қаржы жетіспегендіктен, мемлекеттік қазыналарды тонауды шешті. Алғашқы шабуыл Пуне ауданындағы Ширур талукасындағы Дамари ауылында жасалды. Салық ақшасы жергілікті кәсіпкер Балчанд Фаужмал Санкланың үйінде сақталған. Олар үйге шабуыл жасап, аштықтан зардап шеккен ауыл тұрғындарына көмектесу үшін ақшаны тартып алды. Олар шамамен төрт жүз рупия жинады, бірақ бұл оның қарақшы деп танылуына себеп болды. Өзін қорғау үшін Пхадке ауылдан ауылға қашып, оған көмектескен және жақсы тілек білдірген, көбінесе қоғамның төменгі топтарынан шыққан адамдардың үйінде жасырынуға мәжбүр болды. Оның ынтасы мен нық қадамдарына тәнті болған Нанагаон ауылының тұрғындары оған жергілікті орманнан паналау ұсынды. Басты жоспар британдық әскерлерінің барлық байланыс жолдарын үзу және содан кейін қазынаға шабуыл жасау болды. Бұл шабуылдардың басты мақсаты – ашаршылықтан зардап шеккен шаруалардың отбасыларын азықтандыру еді. Пхадке Пуне облысының Ширур және Кхед талукалары маңында көптеген шабуылдар жасады. Осы уақытта Рамоши тайпасының басшысы Даулатрао Найк, Пхадкенің басты қолдаушысы, Батыс жағалаудағы Конкан аймағына бет алды. 1879 жылдың 10-11 мамырында олар Паласпе және Чихали ауылдарына шабуыл жасап, шамамен 1,5 лакх рупия тонады. Гат-Матаға қайтып келе жатқанда майор Даниэль Найкке шабуыл жасап, оны атқылап өлтірді. Оның қазасы Пхадкенің көтерілісіне соққы болды: қолдаудың жоғалтылуы оны Шри Шайла Малликарджун қасиетті орнына оңтүстікке қарай көшуге мәжбүр етті. Кейін Пхадке 500-ге жуық Рохилланы жаңадан соғысқа шақырды.
In 1875, after the then Gaekwad ruler of Baroda, Malhar Rao Gaekwad was deposed by the colonial government, Phadke launched protest speeches against the government. Severe famine coupled with the apathy of the colonial administration propelled him to tour the Deccan region, urging people to strive for an independent Indian republic. Unable to get support from the educated classes, he gathered a band of people from the Ramoshi caste. People from the Kolis, Bhils and Dhangars were also included later. He taught himself to shoot, ride and fence. He organised around 300 men into an insurgent group that aimed at gaining Indian independence from colonial rule. Phadke intended to build an army of own but lacking funds they decided to break into government treasuries. The first raid was done in a village called Dhamari in Shirur taluka in Pune district. The income tax which was collected and sent to the colonial government was kept in the house of local business man Balchand Faujmal Sankla. They attacked the house and took the money for the benefit of famine stricken villagers. There they collected about four hundred rupees but this led to his being branded as a dacoit. To save himself Phadke had to flee from village to village, sheltered by his sympathisers and well wishers, mostly the lower class of the society. Impressed by his zeal and determination, the villagers of Nanagaon offered him protection and cover in the local forest. The general plot would be to cut off all the communications of British forces and then raid the treasury. The main purpose of these raids was to feed famine affected farmer communities. Phadke performed many such raids in areas near Shirur and Khed talukas in Pune. Meanwhile, the leader of Ramoshi, Daulatrao Naik, who was the main supporter of Phadke, headed towards the Konkan area on the western coast. On 10–11 May 1879, they raided Palaspe and Chikhali, looting around 1.5 lakh rupees. While returning towards Ghat Matha, Major Daniel attacked Naik, who was shot dead. His death was a setback to Phadke's revolt: the loss of support forced him to move south to the Shri Shaila Mallikarjun Shrine. Later, Phadke recruited about 500 Rohillas to begin a fresh fight.
Тұтқындалу және өлім
Пхадкедің отаршылдық үкіметке қарсы бірнеше шабуылды бірдей ұйымдастыру жоспарлары өте шектеулі табысқа жетті. Бірде ол Ганур ауылында отаршыл әскерімен тікелей қақтығысты, содан кейін үкімет оны ұстаған үшін сыйлық ұсынды. Пхадке, өз кезегінде, Бомбей губернаторын ұстаған үшін сыйлықақы жариялады, әр еуропалықты өлтіргені үшін сыйлық белгіледі және үкіметке басқа да қауіп-қатерлер келтірді. Содан кейін ол Хайдарабад мемлекетіне қашып, рохилла және арабтарды өз ұйымына қабылдау үшін шақырды. Британдық майор Генри Уильям Дэниелл және Хайдарабад низамының полиция комиссары Абдул Хақ қашып бара жатқан Пхадкені күні-түні қуды. Британдықтар оны ұстаған үшін сыйлық ұсынуы нәтиже берді: біреу Пхадкені сатып берді, ол Пандарпурға жол тартқанда, 1879 жылғы 20 шілдеде Каладги қаласындағы қаһарлы шайқастан кейін ғибадатханада ұсталды. Осыдан кейін оны Пунеге соттау үшін апарды. Ганеш Васудео Жоши, сондай-ақ "Сарваджаник Кака" деп танылған, оның ісін қорғады. Пхадке мен оның серіктері Сангам көпіріне жақын орналасқан аудандық сот үйінің түрмесінде ұсталды, ол қазір мемлекеттік C. I. D. бас штабы болып табылады. Оның жеке күнделігі өмір бойына сотталуына дәлел болды. Пхадке Йемендегі Аден түрмесіне жіберілді, бірақ 1883 жылғы 13 ақпанда есікті ілмегінен шығарып алып, түрмеден қашып кетті. Бірақ көп ұзамай қайта ұсталды, содан кейін аштық жариялады және 1883 жылғы 17 ақпанда қайтыс болды.
Phadke's plans to organise several simultaneous attacks against the colonial government nationwide were met with very limited success. He once had a direct engagement with the colonial army in the village of Ghanur, whereafter the government offered a bounty for his capture. Not to be outdone, Phadke in turned offered a bounty for the capture of the Governor of Bombay, announced a reward for the killing of each European, and issued other threats to the government. He then fled to Hyderabad State to recruit Rohilla and Arabs into his organisation. A British Major, Henry William Daniell and Abdul Haque, Police Commissioner to the Nizam of Hyderabad, pursued the fleeing Phadke day and night. The British move to offer a bounty for his capture met with success: someone betrayed Phadke, and he was captured in a temple after a fierce fight at the town of Kaladgi on 20 July 1879 while he was on his way to Pandharpur. From here he was taken to Pune for trial. Ganesh Vasudeo Joshi, also known as Sarvajanik Kaka, defended his case. Phadke and his comrades were housed in the District Sessions court Jail building, near Sangam Bridge, which now happens to be the state C. I. D. Headquarters building. His own diary provided evidence to have him sentenced for life. Phadke was transported to jail at Aden in Yemen, but escaped from the prison by taking the door off from its hinges on 13 February 1883. He was soon recaptured and then went on a hunger strike and died on 17 February 1883.
Тану
1984 жылы Үндістан поштасы Фадкеге арналған 50 пайсалық пошта маркасын шығарды. Оңтүстік Мумбайдағы Метро кинотеатрының жанындағы алаң оның құрметіне аталған. Гажендра Ахире түсірген «Васудев Балвант Пхадке» маратхи фильмі 2007 жылдың желтоқсан айында көрсетілді.
In 1984, India Post issued a 50 paise stamp in honour of Phadke. A chowk in South Mumbai near Metro Cinema is named in his honour. Vasudev Balwant Phadke, a Marathi movie directed by Gajendra Ahire, was released in December 2007.