Кіріспе

Саэпинум (қазіргі Алтилия, Сепино қаласының жанында) – Самниттердің қаласы, кейіннен римдік муниципалитетке айналған. Ол қазіргі Кампобассо қаласының оңтүстігінде, Италияның орталық-оңтүстік бөлігінде орналасқан. Саэпинум Беневентумнан Корфинийге дейінгі ежелгі жолдың бойында жатқан.

Тарих

Бастапқы қаланың орны римдік қаладан әлдеқайда жоғары таудың үстінде, және оның қабырғаларының қалдықтары әлі де киклоптық қабырғалармен салынған күйінде сақталған. 293 жылы бұл қала римдіктер тарапынан басып алынды. Рим қаласының қабырғалары (opus reticulatum) Тиберий император болғанға дейін салынды және бір жазу бойынша б.з.б. 2 жыл мен б.з. 4 жыл аралығында дамыған. Қала қабырғаларының ішінде театр және басқа да ғимараттардың қалдықтары бар, соның ішінде Юпитер мен Аполлон храмдары. Бовианға қарайтын қақпаның жанында шамамен 168 жылға жататын маңызды жазу әлі де сақталған, ол рим дәуіріндегі мал өткелдері (Апулияға қараңыз) туралы айтады және жергілікті тұрғындарға осы жолмен өтетін малшыларға зиян келтіруге тыйым салады. Қала қабырғаларының ішінде IV ғасырға жататын қабірлердің табылуы, сол кезде қаланың көбінесе тасталып қалғанын көрсетеді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, 882 жылы Сапинум сарациндер тарапынан басып алынды.

Археология

Сапинумның археологиялық аймағы шамамен 12 гектар аумақты алып жатыр және төрт монументалды қақпасы бар қабырғамен қоршалған. Бұл қақпалар екі басты жолдың кіреберісінде орналасқан, олардың әрқайсысы екі дөңгелек мұнарамен қапталданған. Қабырғалардың орналасуы және қақпалардың бағыты, бұл жерде бұрыннан бар негізгі жол жүйесімен анықталады, ол кейін кардо және декуманусқа айналды.

Қала қабырғасы

Қабырғалардың периметрі әрқашан қатаң тік сызықты және өзгермелі ұзындықтағы қабырға бөліктерінің тізбегінен тұрады, оларды 80–120 фут қашықтықта орналасқан дөңгелек мұнаралар үзеді. Қазіргі уақытта қабырғаның тек бір бөлігі ғана көрініп тұр. Жылдар бойына табылған құрылымдарды қалпына келтіру және нығайту жұмыстары жүргізілді, соның ішінде ескі құлаған материалдарды қайта пайдалану арқылы кейбір бөліктерінің биіктігі қалпына келтірілді. Қазба жұмыстарына қатысы жоқ учаскелерде жол шашыраңқы цементті түйіндермен және қысқа қабырға бөліктерімен белгіленген. Жалпы алғанда, қала қабырғасы жақсы әскери инженерлік шешімдерді көрсететін дәл жұмыс болып көрінеді. Қолданылған материал – Матезе әктасы, ол кішкентай блоктарға кесіліп, кішкентай пирамида пішіндес, төртбұрышты немесе тіктөртбұрышты негізге ие. Қабырға бөліктерінің сыртқы беті біркелкі қалыңдыққа (шамамен 1,80 м) ие және біртекті цемент ерітіндісімен ретикулаттық техникамен салынған. Құрылыс тығыз, биіктігі шамамен 4,80 метр және үстінде қарауыл жолы бар. Салынған техниканың сапасы біркелкі және тұрақты болып көрінеді, бұл бір құрылыс кезеңін көрсетеді. Қала қабырғасы дөңгелек мұнаралар жүйесімен жабдықталған, олардың ішінде тек он тоғыз мұнара ғана көрінеді, олар 1950–1955 жылдардағы қазба жұмыстары кезінде табылған. Олар сыртқа, далаға қарай және қалаға қарай шамамен үш метрге шығып тұр. Сыртқы қабырғалардың қалыңдығы ішкі қабырғалардан артық. Олардың диаметрі шамамен жеті метр, биіктігі шамамен он бір метр және сыртқы беті опус ретикулятуммен қапталған. Мұнаралардың құрылымы қабырға бөліктерімен тығыз байланысты, бұл қабырғалар мен мұнаралардың бірдей уақытта салынғанын көрсетеді. Қабырғаның сыртқы бетіндегі үш кішкентай ойық қабырға алдындағы аумақты қорғауға мүмкіндік берді, ал қала аумағын бақылау үшін ішкі жағында үш кішкентай терезе ашылды. Қазіргі уақытта кейбір мұнаралардың негізгі құрылымдары ғана сақталған, олар көне материалдармен және толтыру материалдарымен жабылған, ал басқалары, әсіресе солтүстік-батыс жағында, биіктігінің бір бөлігі қалпына келтіріліп, ескі материалдарды пайдаланып нығайтылды.

Қақпа

Екі негізгі жол артериясы – кардо мен декуманостың қиылысында ашылатын төрт есік, әдетте, олардың орналасуына қарай аталады; олар қала қақпасының классикалық схемасын қайталайды, яғни бір дөңгелек аркасы бар, шамамен 4.80 метр биіктігінде, жоғарыдан басқарылатын ағаштан жасалған жылжымалы жапқышпен жабылады, ал ашылудың екі жағында дөңгелек мұнаралар орналасқан. Есіктің артында каваедиум – тіктөртбұрышты қауіпсіздік ауласы орналасқан, ол қорғаныс қажеттіліктері үшін салынған, қабырғалармен қоршалған, аспанға ашық және қалаға апаратын екі есік бар. Есіктің сол жағында тас баспалдақ қала қабырғаларындағы қарауылға және порткуллис бөлмесіне апарады.