Михаил Витушка: Белорусский коллаборационист Второй мировой войны

Кіріспе

Беларусьтік Осістік әріптесі Миха́л Афана́сьевич Виту́шко (; Михаи́л Афана́сьевич Виту́шко, Михаи́л Афана́сьевич Виту́шко; Michał Wituszka; 5 қараша 1907 жыл – 7 қаңтар 1945 жыл) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде SS Jagdverbände құрамындағы "Қара мысықтар" отрядының беларусьтік жетекшісі.

Өмірбаян

Михал Апанасавич Витушка Ресей империясының Минск губерниясының (қазіргі Беларусь) Нясвиж қаласында дүниеге келді және Клецк пен Вильнюс қалаларындағы беларусь гимназияларында оқыды. Прагадағы университетті және Варшава Технологиялық университетін бітірді. Варшавада Витушка Беларусь студенттік қозғалысына қосылды. 1939-1940 жылдары Нясвиждегі Кеңес полициясы бастығының басқаруында қызмет етті. 1939 жылғы 2 қарашада Польшаға Совет әскерлерінің басып кіргенінен кейін Батыс Беларусь аумақтары Совет Одағына қосылды. Жергілікті халық Совет оккупациясына наразылық білдірді, сондықтан Германия Совет Одағына шабуыл жасағанда көптеген адамдар Беларусь Орталық Кеңесінің айналасында бірікті, ол нацистік оккупациядағы Беларусьтегі беларусь өкілдік кеңесі еді, Витушка да олардың арасында болды. Алайда, кейін Германияға қарсы шыққан Хадлевскийден өзгеше, Витушка өмірінің соңына дейін Германия тарапында қалды. Парашютшілер Рейхскомиссариат Остландтан келді және шығу тегі бойынша жасақтарға бөлінді. Соғыс кезінде Беларусьтегі кеңестік партизан қозғалысына қарсы күресу мақсатында нацистердің күш-жігерінің бір бөлігі ретінде Витушка басқарған "Чорный Кот" (Қара мысық) атты тыңшылық және саботаж жасаған топтың отыздай беларусы 1944 жылдың соңында Люфтваффе арқылы Қызыл Армияның тылына тасталды. Сол кезде неміс әскерлері Багратион операциясы кезінде қазіргі Беларусьтен ығыстырылған еді. "Қара мысықтар" Қызыл Армия тылындағы ұйымдаспаушылықтың салдарынан бастапқыда бірнеше сәттіліктерге қол жеткізді. 1945 жылы Беловеж орманы арқылы басқа да неміс оқуынан өткен беларусь ұлтшылдары да өтіп кетті. Витушка Беларусьтегі шағын антисоветтік қозғалыстың жетекшісі болды. Алайда, бұл жасақтарға НКВД құпия полициясының желісі кіріп кетті. Нәтижесінде олар шабуылға ұшырап, бірден қаза тапты. Батыс деректері, мысалы, британдық MI6 және советтік МГБ, Витушканың 1945 жылдың қаңтарында аталған жазаға кесілгенін және Беларусьтегі ұйымдасқан қарсылықтың 1946 жылға дейін тоқтағанын растады.

Michal Apanasavič Vituška was born in the city of Nyasvizh in the Minsk Governorate of the Russian Empire (present day Belarus) and studied in Belarusian gymnasiums in Kletsk and Vilnius. He graduated from a university in Prague and the Warsaw University of Technology. In Warsaw, Vituška joined the Belarusian Student Movement. Between 1939 and 1940, he served under the Chief of Soviet Police in Nyasvizh. On 2 November 1939, after the Soviet invasion of Poland, the territories of West Belarus were annexed by the Soviet Union. The local population remained disaffected towards the Soviet occupants, so when Germany invaded the Soviet Union, many people organized around the Belarusian Central Council, a Belarusian representative council in the Nazi occupied Belarus, Vituška among them. However, unlike Hadleŭski, who would later turn against Germany, Vituška remained at Germany's side until his ultimate death. The paratroopers came from Reichskommissariat Ostland; and were split into commandos based on the country of origin. As part of the Nazi effort to combat the growing Soviet partisan movement in Belarus during the war, some thirty Belarusians from the espionage and sabotage outfit known as "Čorny Kot" (Black Cat), led by Vituška, were airdropped by the Luftwaffe in late 1944 behind the lines of the Red Army. At that time, the German forces had been expelled from the present day Belarus during Operation Bagration. The Black Cats experienced some initial successes due to disorganization in the rear of the Red Army. Other German trained Belarusian nationalist units also slipped through the Białowieża Forest in 1945. Vituška became the leader of a small anti Soviet movement in Belarus. However, the NKVD secret police informants infiltrated these units. As a result, they were ambushed and killed in short order. According to both western sources, such as the British MI6, and the Soviet MGB, agreed that Vituška was likely executed in January 1945, and that organised resistance in Belarus had ceased by 1946.

Мұра

Тарихшы Андрей Котлярчук Витушканы беларусьтік жастардың оңшыл және консервативті айналымдарында танымал тұлға деп жазады. 1944–1959 жылдары Витушка кеңеске қарсы партизандық армияны басқарды деген мифті эмиграциядағы ардагерлер жасап, 1991 жылы Беларусь тәуелсіздік алғаннан кейін елге қайта әкелді. Витушканы "Жас Фронт" ұйымы құрметтейді. 2007 жылдың 5 қарашасында ұйымның белсенділері Витушканың жүз жылдығын тойлағаннан кейін қамауға алынды. 2014 жылдың 25 наурызында "Жас Фронт" мүшелері Витушка, Винсент Хадлевский, Степан Бандера, Станислав Булак-Балахович және Роман Шухевичтің суреті бар, "Батырлар өлмейді" деген жазуы бар баннермен демонстрацияға қатысты. 1949 жылы бірнеше беларусьтік кеңеске қарсы партизан, оның ішінде Витушка, Беларусь Халық Республикасы Радасының Президенті Микола Абрамчик жарлығымен Пагоня орденімен марапатталды. Ол сондай-ақ Раданың 3-дәрежелі орденімен де марапатталды.