Кіріспе

Нақты емес ықтималдық, ықтималдық теориясын кеңейте отырып, ықтималдықтың толық емес сипаттамаларына мүмкіндік береді және ақпарат жеткіліксіз, тұманды немесе қарама-қайшы болған жағдайларда қолданылады, онда нақты бір ықтималдық таралымын анықтау қиынға түсуі мүмкін. Осы арқылы, теория қолда бар білімді дәлірек бейнелеуге ұмтылады. Нақты еместік, сарапшылардан мәлімет алу кезінде тиімді, себебі: Адамдардың жеке пікірлерін анықтау қабілеті шектеулі болуы мүмкін және олар тек аралық мәнді ғана беруге шамасы жетеді. Аралық әртүрлі көзқарастарға сәйкес келетіндіктен, талдау әртүрлі адамдар үшін көбірек сенімді болуы керек.

Кіріспе

Белгісіздік дәстүрлі түрде Колмогоров, Лаплас, де Финетти, Рамси, Кокс, Линдли және тағы басқалар дамытқан ықтималдық таралымы арқылы модельделеді. Дегенмен, бұл ғалымдар, статистиктер және ықтималдық мамандары тарапынан бірауыздан қабылданбады: ықтималдық теориясын өзгерту немесе кеңейту қажет екендігі айтылды, себебі әрқашан әрбір оқиғаға ықтималдық беру мүмкін болмайды, әсіресе ақпарат немесе деректер жеткіліксіз болғанда – мұндай сынның ерте мысалы Бульдің Лапластың еңбегіне жасаған сынысы, – немесе егер біз жеке адамның емес, топтың келісетін ықтималдықтарын модельдегіміз келсе. Ең көп таралған жалпылау – бір ықтималдық белгілеуді интервалдық белгілеумен алмастыру болып табылады. Төменгі және жоғарғы ықтималдықтар, немесе жалпы алғанда, төменгі және жоғарғы күтулер (болжамдар), осы олқылықты толтыруға бағытталған. Төменгі ықтималдық функциясы суперадитивті, бірақ міндетті түрде аддитивті емес, ал жоғарғы ықтималдық функциясы субаддитивті. Теорияны түсіну үшін мынаны қарастырайық: барлық оқиғалар үшін ерекше жағдай дәл ықтималдыққа тең, ал барлық тривиальды емес оқиғалар үшін белгілеуде ешқандай шектеу болмайды. Кейбір тәсілдер, «аддитивті емес ықтималдықтар» деген атпен біріктірілген, осы жиынтық функциялардың біреуін тікелей пайдаланады, екіншісі табиғи түрде анықталған деп есептейді, сондықтан , ал басқа да байланысты түсініктер барлық оқиғалар үшін тиісті интервалдарды негізгі ұғым ретінде қарастырады.

Тарих

Нақты емес ықтималдылықты қолдану идеясының ұзақ тарихы бар. Алғашқы ресми қарастырылуы кем дегенде XIX ғасырдың ортасына, Джордж Бульге дейін жетеді, ол ықтималдыққа қатысты нақты аралық бағалау әдісін тұжырымдап, қолданды. Нақты емес ықтималдық модельдері бойынша жұмыс 20-шы ғасыр бойына үздіксіз жүргізілді, Бернард Купман, Б. Смит, И. Дж. Гуд, Артур Демпстер, Гленн Шефер, Питер М. Уильямс, Генри Кибург, Исаак Леви және Тедди Сейденфелд сияқты ғалымдардың маңызды үлесі болды. 1990 жылдардың басында бұл сала Питер Уоллидің «Нақты емес ықтималдықтармен статистикалық ойлау» кітабы және Вейхсельбергердің, сондай-ақ параметрлік емес статистиканың жариялануы арқылы қарқынға ие бола бастады. Бұған Шоке интеграциясына негізделген түсініктер де кіреді, сонымен қатар «екі монотонды және толық монотонды сыйымдылықтар» деп аталатын түсініктер бар, олар жасанды интеллектте (Демпстер–Шафер) сенім функциялары деген атпен кең таралды. Бұдан өзге, бұл Шафер мен Вовктің ойын теориялық ықтималдығы туралы ұғымымен тығыз байланысты.

Дәл емес ықтималдықтарды түсіндіру

Уолли жоғарыда айтылған көптеген бұрыштап ықтималдық теорияларын біріктіруді ұсынды. Бұлыңғыр өлшемдер үшін Рональд Р. Ягердің еңбектері бар. Дөңгелек үлестірімдер жиындары үшін Левидің еңбектері көмектеседі. Тағы бір тәсіл интервалдың сенімділігін реттейтін шектің шешім қабылдауда қарапайым орташасын алудан немесе Хурвиц шешім қағидасын қолданудан гөрі маңыздырақ-ма екенін сұрайды. Әдебиетте басқа да тәсілдер кездеседі.