Шеуа патшасы Сәхле Селассие

Кіріспе

Эфиопиялық ақсүйек; 1813-1847 жылдар аралығында Шева патшасы Сахле Селассие (амхара: ሣህለ ሥላሴ, 1795 – 22 қазан 1847) 1813-1847 жылдар аралығында Шева патшасы болды. Эфиопияның маңызды амхара ақсүйегі, ол Воссен Сегедтің кіші ұлы еді. Сахле Селассие көптеген ұлдардың әкесі болды, олардың ішінде Хайле Мелекот, Хайле Микаэль, Сейфе Сахле Селассие, Амаркегне және Дарге Сахле Селассие болды; оның қыздары Тенганеворк, Аяхилуш, Воссеньелеш, Биркинеш және Тинфелеш еді. Ол Эфиопияның соңғы императоры Хайле Селассиенің атасы болды.

Өмірбаян

Әкесі өлтірілгенде, Марра Битедегі Оромо көтерілісшілері Сахле Селассидің ағасы Бакуреге әкесінің астанасы Қундиге мұрагерлік құқығын талап ету үшін дереу аттануына кедергі келтірді. Әлі жасөспірім болса да, Сахле Селассие билікке қол жеткізу мүмкіндігін пайдаланып, Села Дингайдағы монастырьдан шығып, "анасы Зенебеворктың мензиандық туыстарының қолдауымен Шеваның Расы және Меридазмахы деп жарияланды". Бакуре Қундиге кешігіп жетіп, Гончудағы мемлекеттік түрмеге басқа ағаларымен және жақтастарымен бірге қамалды. Сахле Селассие билікті толыққанды қолға алғаннан кейін көтерілісшілерге назар аударды. Ол дипломатиялық жолмен көршілері Тулама Оромоға қарсы көмекке зәру болған Абичу Оромоны өз жағына тартты және оларды 1820 жылдардың басында жеңді. Осы жеңістен кейін ол Оромо шабуылында өртелген Дебре Берханды және басқа да бірнеше қалаларды қайта жарақтап, Анголала сияқты бекінілген ауылдарды құрып, билігін нығайтты. Ол Шеваның шекарасын Болға және Караюға, оңтүстік-шығысқа Арсиге және оңтүстікке Гураж аймақтарына дейін кеңейтті. Алайда, ол әкесі Амха Иясустың солтүстіктегі буферлік аймақты сақтау саясатын жалғастырды, ол аймақтағы Еджю және Волло Оромо билеушілерінен құрылды. Бұл Шеваны солтүстік мырзаларының, мысалы, Еджюдің Расы Али II-нің қол жеткізуінен сақтауға көмектесті, олар өз азаматтық соғыстарын жалғастырды. Бірнеше жылдан кейін Сахле Селассие өзінің жағдайын жеткілікті түрде сенімді деп санады және Гондардағы Эфиопия императорының рұқсатысыз, бірақ оның келісімімен Шева, Ифат, Оромо және Гураж халықтарының Негусы, яғни патшасы деп жариялады. Алайда, 1829 жылы Шевада ашаршылық болды, содан кейін 1830 жылдан бастап екі жыл бойы холера эпидемиясы тарады, нәтижесінде Сахле Селассие сарайындағы науқастардың үштен екісі қайтыс болды. Содан кейін Сахле Селассиенің генералы Медоко көтеріліс жасап, Шеванның бірнеше элиталық шұңқыршыларын өздерімен бірге Оромоға қосылуға көндірді. Бұл қарсыластар бірлесіп Шеваның өмір сүруіне қауіп төндірді және Анголаланы өртеп жіберді. Сахле Селассие 1834 немесе 1835 жылы осы көтерілісті басып жаншу кезінде екі жыл бойы Шеваны құрғақшылық жайлады, көптеген үй жануарлары қырылып, халқы аштыққа ұшырады. Панкхерст сонымен қатар 1834 жылы екінші холера эпидемиясының деректерін тіркеді, ол Велодан оңтүстікке таралып, көптеген өлімге әкелді. Сахле Селассие ашаршылыққа қарсы тұрып, мұқтаждарға патшалық қоймаларын ашты, осылайша халқының құрметіне ие болды. Ашаршылық Медоконың қайтадан көтерілуіне дейін аяқталды, бірақ генерал тез жеңілгенімен, Сахле Селассие жергілікті шіркеудегі дағдарысқа тап болды. Эфиопия шіркеуін бірнеше жауласқан топтарға бөлген Христология туралы дау кезінде Шева солтүстікте қабылданған Вулд Киб теориясына қарсы Сост Лидет ілімін қабылдады. Сост Лидеттің ықпалды Дебре Либанос монастыры да қолдады, ол Шевада орналасқан. Сахле Селассие Шева шіркеуіндегі билігін нығайту үшін жергілікті монастырлардың сенімділері ретінде өзіне адал адамдарды тағайындауға тырысты, бұл монастырлардың өзінен де, сонымен қатар Дебре Либанос монастырының игумені және Эфиопиядағы екінші ең қуатты шіркеу адамы Ихегеден де қарсылық тудырды. Қауымнан шығару қаупі төнген Сахле Селассие 1841 жылдың 24 қарашасында тағайындаған адамдарын босатып, Менз, Марра Бите және басқа аудандардағы Вулд Кибтің жақтастарының шабуылына ұшырады. Монарх осы дауды татуластырғаннан кейін, жаңа Абуна Салама III-нің келуі Вулд Кибтің ізбасарларының қарсылығын қайта оятты, ал жаңа Абуна 1845 жылы Сахле Селассиені құтқарып алды. Императорлық регент Расы Али II-нің араласуына қарамастан, Абуна Салама тыйым салудан бас тартты, ал Расы Али 1846 жылы Абунаны тұтқындап, Гондардан қуды. Осы уақытқа дейін Сахле Селассиенің денсаулығы нашарлап, ол императорлық таққа ниеттенгенін іске асыра алмады. Тек оның жақын достары мен кеңесшілерінің араласуы Негусты ұлының пайдасына тақтан бас тартудан сақтады, ал оның билігінің соңғы жылдары ерекше оқиғаларсыз өтті.

When their father had been murdered, Oromo rebels in Marra Biete kept Sahle Selassie's older brother Bakure from promptly marching to their father's capital at Qundi to claim the succession. Although still a teenager, Sahle Selassie seized this chance at rule by rushing from the monastery at Sela Dingay where he was a student "and probably with the support of his mother Zenebework's Menzian kinsmen was proclaimed the Ras and Meridazmach of Shewa." Bakure belatedly arrived at Qundi only to be imprisoned in the state prison at Gonchu with his other brothers and some of his supporters. Once securely in control, Sahle Selassie turned his attention to the rebels. He used diplomacy to win over the Abichu Oromo, who badly needed his help against their neighbors the Tulama Oromo, whom he defeated in the early 1820s. He followed this victory by rebuilding Debre Berhan, which had been burned in an Oromo raid, as well as a number of other towns and consolidated his hold by founding a number of fortified villages, like Angolalla. He extended the frontier of Shewa into Bulga and Karayu, to the southeast into Arsi, and as far south as the territories of the Gurage. On the other hand, he continued the policy of his ancestor Amha Iyasus in maintaining a buffer region to his north, created from the Yejju and Wollo Oromo rulers in the area. This helped keep Shewa out of the reach of the northern lords like Ras Ali II of Yejju, who continued their own civil wars. After a few years, Sahle Selassie felt his position secure enough that he proclaimed himself Negus, or king, of Shewa, Ifat, the Oromo and the Gurage peoples, without the authority of the Emperor of Ethiopia in Gondar, but with his apparent acquiescence. However, in 1829 Shewa suffered a famine, then for two years, starting in 1830, was stricken by a cholera epidemic, where two thirds of the sick at Sahle Selassie's palace died. Then one of Sahle Selassie's generals, Medoko, rebelled and convinced a number of the elite Shewan matchlockmen to desert with him to join the Oromos. Together these adversaries threatened the existence of Shewa and burned Angolalla. About the time Sahle Selassie put down this rebellion in 1834 or 1835, a drought afflicted Shewa for two years, killing most of the domestic animals and bringing famine to his people. Pankhurst also documents records of a second cholera epidemic in 1834, which spread south from Welo causing a great mortality. Sahle Selassie responded to the famine by opening the royal storehouses to the needy, endearing himself to his people. The famine came to an end in time for Medoko to rise again in rebellion, and although the general was quickly crushed, Sahle Selassie was then confronted by a crisis in the local church. During the ongoing dispute over Christology that had split the Ethiopian Church into a number of hostile factions, Shewa had embraced the doctrine of the Sost Lidet in opposition to the theory of Wold Qib, which was embraced in the north. The Sost Lidet was also embraced by the influential monastery of Debre Libanos, located in Shewa. When Sahle Selassie sought to strengthen his power over the Shewan church by appointing men loyal to himself as trusties of the local monasteries—an act that brought the opposition not only of the monks themselves, but also of the Ichege, the abbot of the monastery of Debre Libanos and the second most powerful churchman in Ethiopia. Facing the threat of excommunication, Sahle Selassie relented and on 24 November 1841 dismissed his appointees—only to find himself under attack by Shewan supporters of the Wold Qib in Menz, Marra Biete, and other districts. At the moment the monarch managed to quiet this controversy, the arrival of a new Abuna, Salama III reawoke the resistance of the followers of the Wold Qib, and the new Abuna excommunicated Sahle Selassie in 1845. Despite the intervention of Imperial Regent, Ras Ali II, Abuna Salama refused to lift the interdict, and Ras Ali finally arrested the Abuna in 1846 and banished him from Gondar. By this time, Sahle Selassie's health had begun to fail, and he was unable to pursue his intentions on the Imperial throne. Only the intervention of his close friends and advisers kept the Negus from abdicating the throne in favor of his son, and the final years of his reign are otherwise unremarkable.