Кіріспе

Ирландияның мемлекеттік қызметі (An Státseirbhís) – Ирландия Үкіметіне кеңес беретін және оған қызмет ететін мемлекеттік министрліктер мен белгілі бір мемлекеттік органдардың тұрақты қызметкерлерінің жиынтығын білдіретін ұжымдық атау. Ол екі негізгі бөліктен тұрады: Үкіметтің мемлекеттік қызметі және Мемлекеттің мемлекеттік қызметі. Бұл екі бөлік арасындағы айырмашылықтар көбінесе теориялық сипатта болғанымен, маңызды операциялық ерекшеліктер де бар.

Даму

Ирландия еркін мемлекетінің мемлекеттік қызметі ешқандай арнайы заңнамамен ресми түрде құрылмаған. 1921 жылғы Англо-Ирландия келісімі Ағылшын-Ирландия соғысына жауап ретінде жұмысқа алынған бірнеше қызметкерлерді қоспағанда, Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі жаңа мемлекетте азаматтық немесе мемлекеттік қызметтен босатылған немесе зейнеткерлікке шыққан адамдарға жауапты болуын қарастырды. Мұндай адамдардың нақты мәртебесі мен өтемақысы 1929 жылғы «Мемлекеттік қызмет (тағайындалған лауазымдар) өтемақы туралы» заңмен одан әрі заңдастырылды. Бұл мемлекеттің жаңа мемлекетте орналасқан бұрынғы Дублин қамалы әкімшілігінің мемлекеттік қызметшілерінің барлығына жауапты болуына әкелді. Мемлекеттік қызметті ресми түрде реттеуге жасалған алғашқы әрекет 1923 жылғы «Мемлекеттік қызметті реттеу туралы» заң болды, ол негізінен өтпелі шара еді және 1924 жылы оның орнына 1924 жылғы «Мемлекеттік қызметті реттеу туралы» заң қабылданды. Осы заңдардың нәтижесінде Мемлекеттік қызмет комиссарлары (кейін Мемлекеттік қызмет және жергілікті тағайындау комиссарлары кеңсесі) құрылды, ол Саорстат Эйренің үкіметінің мемлекеттік қызметіне қабылдау стандарттарын анықтауға жауапты үш адамнан тұратын комиссия болды. Мемлекеттік қызметке қабылдау әдетте конкурстық емтихан арқылы жүзеге асырылды, сонымен қатар қабілет, жас, мінез-құлық, денсаулық және білім сияқты бірқатар талаптар алдын ала белгіленуі мүмкін. Үміткерлер сондай-ақ ұлттық талаптарға сай келуі керек еді. 1924 жылғы бұйрық бойынша әйел мемлекеттік қызметшілер некеге тұрғаннан кейін зейнеткерлікке шығуы тиіс болды. Конкурстық емтихан жүйесі мемлекеттік мекемелерге адамдарды тағайындау тек қана еңбек жетістіктеріне негізделіп, кез келген «жеңілдік» жүйесінің ықпалын шектеу үшін құрылды. Бұл жүйе қатаң деп сынға ұшырады, онда жоғарылау негізінен адамның өтіліне, ал болашаққа бағытталған ойлау немесе тәуекелге дайындығына емес, негізделген. Нәтижесінде мемлекеттік қызмет өзінің британдық көзқарасын ұзақ уақытқа, 1950 жылдардың ортасына дейін сақтап қалды деп есептелді. Т.К. Уитакер – бұл имиджді жоюға және «қалыпты бұзуға» тырысқан мемлекеттік қызметшілердің жаңа буынының өкілі болды. Үкіметтің мемлекеттік қызметі Ирландия Конституциясының 56-бабында көзделгендей, Саорстат Эйренің үкіметінің мемлекеттік қызметінің тікелей мұрагері болып табылады, бұл мемлекеттік институттардың жалғасуын қамтамасыз етуге бағытталған өтпелі ережелердің бірі еді. Мемлекеттік қызметте маңызды реформалар 1956 жылғы «Мемлекеттік қызмет туралы» және 1956 жылғы «Мемлекеттік қызмет комиссарлары туралы» заңдар арқылы жүзеге асырылды. Алайда, бұл екі заң негізгі заңнамаға көптеген әйелдердің некеге тұрғанда міндетті түрде зейнеткерлікке шығуы талабын енгізді. Бұл талап 1973 жылғы «Үйленген әйелдерді жұмысқа орналастыру туралы» заңмен жойылды. 2004 жылы Мемлекеттік қызмет және жергілікті тағайындау комиссарлары кеңсесі таратылып, оның орнына екі жекелеген орган құрылды: Мемлекеттік қызметке тағайындау комиссиясы (стандарттарды белгілейтін орган) және Мемлекеттік қызметке тағайындау агенттігі (PAS) (Мемлекеттік қызметке орталықтандырылған жұмысқа орналастыру агенттігі). Үкіметтік ведомстволар тікелей жұмысқа орналаса алады, бірақ көпшілігі PAS қызметтерін пайдаланады. 2018 жылғы «Халық қызметіндегі зейнетақы жасы туралы» заң мемлекеттік қызметшілерге қалаған жағдайда 70 жасқа дейін жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Мемлекеттік қызмет

Барлық мемлекеттік қызметкерлер әділ болуы және заңға сәйкес әрекет етуі тиіс. Мемлекеттік қызметкер саяси бейтараптықты сақтауға міндетті және барлық дәрежедегі қызметкерлер Еуропалық Парламентке немесе Оирехтас палаталарына өтініш беруге немесе сайлануға құқықсыз. Кейбір дәрежедегі қызметкерлер жергілікті билік органдарына өтініш беруге немесе сайлануға тыйым салынған, ал кеңселік дәрежеден жоғары мемлекеттік қызметкерлер өздерінің ресми міндеттерінен тыс қоғамдық пікірталасқа қатыса алмайды (мысалы, газеттерге, радиоға немесе теледидарға жеке үлес қосу осы принциптің бұзылуы болып есептеледі). Барлық мемлекеттік қызметкерлер, оның ішінде мансаптық үзілісте немесе зейнеткерлікте жүргендер 1963 жылғы «Құпия ақпарат туралы» заңның, оның өзгертілген нұсқаларының қолданысына бағынады, бірақ «Ақпараттық ашықтық туралы» заң осы талаптан босатады. Мемлекеттік қызметкерлер мүдделердің қақтығысына алып келуі мүмкін кез келген іс-әрекетке қатыспауы керек, ал сырттан жұмыс іздесе, бұл туралы тікелей басшысына хабарлауы тиіс, ол өтінішті қабылдамауға құқылы. Мемлекеттік қызметкерлердің дәрежесі мен лауазымы «Этикалық кодекс» заңнамасымен «белгіленген лауазымдар» ретінде айқындалған жағдайларда, олар мүдделерін жариялауға міндетті. Дәрежелік жүйе британдық мемлекеттік қызметтің жүйесіне негізделген. Дәстүрлі түрде, әкімшілік қызметкерінің дәрежесі мемлекеттік қызметке қабылданудың ең жоғары деңгейі болып саналды, ал жоғарырақ дәрежелер ішкі тағайындау арқылы толтырылды. Бастапқы лауазымдарға қабылдау Мемлекеттік қызметке тағайындау агенттігі (бұрынғы Мемлекеттік қызмет және жергілікті тағайындау комиссиясы) арқылы ашық түрде жүзеге асырылады. 2016 жылға дейінгі әлеуметтік серіктестік келісімінде бұрын ішкі тағайындау арқылы толтырылған лауазымдардың бір бөлігін Бас офицер, Көмекші бас офицер және Жоғары атқарушы офицер дәрежесінде сырттан іздеуге және тағайындауға рұқсат берілді. Соңғы жылдары Көмекші хатшы деңгейіндегі көптеген лауазымдар (әдетте, Үкімет ведомствосындағы екінші ең жоғары дәреже) да сырттан ізделіп, толтырылды. Кейбір ведомстволарда немесе кеңселерде, әсіресе мемлекеттік қызметтегі жоғары деңгейлерде, дәстүрлі дәрежелердің орнына басқа атаулар (мысалы, директор немесе комиссар) қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ, кейбір ведомстволарда немесе кеңселерде ғана Қызмет көрсету офицері, Әкімшілік офицері және Екінші хатшы дәрежелері бар. Мамандық және техникалық лауазымдарға қатысты дәрежелік жүйе әртүрлі болуы мүмкін. Соңғы уақытта кейбір сыртқы кеңесшілердің де Үкімет ведомстволарында, мысалы, бағдарлама менеджерлері ретінде жұмыс істеуі қалыпты жағдайға айналды, алайда мұндай адамдардың еңбекақысы мен жағдайлары Үкіметтің саясатына байланысты өзгереді.

Мемлекеттік қызмет

Үкіметтің мемлекеттік қызметі (Státseirbhís an Rialtais) – Үкіметке кеңес беретін және мемлекеттік департаменттер арқылы оның жұмысын жүзеге асыратын мемлекеттік қызметкерлердің органы. Әр департаментті Үкіметтің министрі басқарады. Департаменттің тұрақты басшысы Бас хатшы деп аталады. Мемлекеттік қызметтің басшысы – Үкімет Бас хатшысы, ол сонымен қатар Таоиштің департаментінің Бас хатшысы болып табылады. Сонымен қатар, Garda Síochána-дағы мемлекеттік қызметкерлер де Үкіметтің мемлекеттік қызметкерлері болып есептеледі (Garda Síochána Act 2005). Мемлекеттік қызметтегі ең ірі реформа 1984 жылы жүзеге асты, онда Пошта және телеграф департаментін тарату мемлекеттік қызметтегі қызметкерлер санын екі есеге азайтты. Осы өзгеріске ұшыраған қызметкерлер, көбінесе пошта және телекоммуникация саласындағы жұмыскерлер, тиісінше An Post және Telecom Éireann-ға ауыстырылды.

Мемлекеттік қызмет

Мемлекеттік қызмет (Státseirbhís an Stáit) – жалпы мемлекеттік қызметтің салыстырмалы түрде шағын бөлігі болып табылады, және оның мүшелері үкіметтен толыққанды тәуелсіз болуы керек, бұған қоса, қалыпты саяси тәуелсіздік талабы да бар. Мемлекеттік кірістер комиссарлары кеңсесі, Ұлттық жұмыстар басқармасы, Ирландияның есептік палатасының бақылаушысы және бас аудиторы, Ирландия сот жүйесі, Бас прокуратура директоры, Garda Síochána Ombudsman комиссиясы, Заңдық көмек кеңесі, Ойрехтас парламенті, Ақпарат комиссары және Омбудсмен кеңселеріндегі мемлекеттік қызметкерлердің барлығы Мемлекеттік қызметке жатады; мемлекеттік қызмет аясында басқа да бірнеше кеңселер белгіленген.