Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ацтек құдайы – Жердің жүрегі.
Aztec goddess – heart of the Earth
Тоси ( /t//oʊ//s//i/; , , “біздің әжеміз”) – Месоамериканың Колумбқа дейінгі ацтек өркениетінің діні мен мифологиясында маңызды орын алатын құдай. Ацтек мифологиясында ол ана құдай Коатлику немесе Ксочитликудің бір қыры ретінде қарастырылады және осылайша "құдайлардың анасы" деп аталады. Ол Тлалли Айолло (, , , “жердің жүрегі”) деп те аталады.
Toci ('/t//oʊ//s//i/; , , “our grandmother”) is a deity figuring prominently in the religion and mythology of the pre Columbian Aztec civilization of Mesoamerica. In Aztec mythology, she is seen as an aspect of the mother goddess Coatlicue or Xochitlicue and is thus labeled “mother of the gods” She is also called Tlalli Iyollo (, , “heart of the earth”).
Өзгерістер мен байланыстар
Токи қарт құдай саналғанымен, ол әрқашан қарттықтың айқын белгілерімен бейнеленбейді. Токи көбінесе аузы мен мұрнының айналасында қара іздермен, мақта өрімдері бар бас киім киген күйінде суреттеледі (Miller and Taube 1993, 170 б.). Бұл белгілер Тлазольтеотлға да тән, ол – Орталық Мезоамериканың тазалау мен ластың (науатль тілінде – тлазолли) құдайы, және екі құдай бір-бірімен тығыз байланысты. Токи сонымен қатар емдеумен де байланысты болған, оны ауруларды емдеушілер мен босандыру шеберлері құрметтеген. 16 ғасырда Бернардино де Сахагун құрастырған Флоренция кодексінде Токи темазкалли, яғни терлеу ванналарымен теңестіріледі, осы қырында оны кейде Темазкальтечи, яки «Терлеу ванналарының анасы» деп атайды. Тлазольтеотл да темазкаллимен «лас жеуші» ретінде байланысты, сондықтан мұндай ванналар Тлазольтеотлға немесе Токи/Темазкальтециге арналған болуы мүмкін. Токи сонымен қатар соғыспен де байланысты болды және «Даулы әйел» деген лақап атын алды.
Although considered to be an aged deity, Toci is not always shown with specific markers of great age. Toci is frequently depicted with black markings around the mouth and nose, wearing a headdress with cotton spools (Miller and Taube 1993, p. 170). These are also characteristic motifs for Tlazolteotl, a central Mesoamerican goddess of both purification and filth (tlazolli in Nahuatl) and the two deities are closely identified with one another. Toci was also associated with healing and venerated by curers of ailments and midwives. In the 16th century Florentine Codex compiled by Bernardino de Sahagún, Toci is identified with temazcalli or sweatbaths in which aspect she is sometimes termed Temazcalteci or "Grandmother of sweatbaths". Tlazolteotl also has an association with temazcalli as the "eater of filth" and such bathhouses are likely to have been dedicated to either Tlazolteotl or Toci/Temazcalteci. Toci also had an identification with war and had also the epithet "Woman of Discord".
Мифологиядағы дәстүрлер
Мехика ацтектерінің бір аңыз дәстүріне сәйкес, мифтік отаны Ацтланнан кеткеннен кейін ұзақ саяхаттары барысында мехикалар Кальуаның астанасы Кальуаканда жалдамалы әскер ретінде Кальуаға қызмет етті. Кальхуа билеушісі өз қызын мехика ақсүйектерінің біреуімен үйлену үшін мехикаларға берді; бірақ мехиканың басшы және басты құдайы Уицилопочтли араласып, оны тірідей жарып, құрбандыққа шалуға бұйырды. Осы оқиғадан кейін ол Тосиге айналды. Кальхуа билеушісі мехикаларды Кальхуадан қуды, ал мехикалар Текскоко көліне қарай жылжуға мәжбүр болды. Содан кейін олар осы жерде астанасын – Теночтитланды құрды, одан кейін күш-қуатын арттырып, ацтек империясын құрып, Мексика алқабында үстемдік құрды (Миллер және Таубе 1993).
By one Mexica Aztec legendary tradition, at some point during their long peregrinations after leaving the mythical homeland Aztlan, the Mexica served as mercenaries to the Culhua at their capital of Culhuacan. The Culhua ruler bestowed his daughter upon the Mexica for an intended marriage with one of the Mexica nobility; however the Mexica's guiding and chief deity Huitzilopochtli intervened and ordered that she be flayed and sacrificed, instead. When this was done she transformed into Toci. The Mexica were expelled from Culhuacan by the Culhua ruler for the act, and the Mexica were pressed on towards Lake Texcoco. It was here that shortly thereafter they founded their capital Tenochtitlan, from which base they would later grow in power to form the Aztec Empire and exert their dominion over the Valley of Mexico (Miller and Taube 1993).
Мерекелер мен салт-дәстүрлер
Ацтек күнтізбесіндегі Очпаництли айының екінші онкүндігінде Тосиді "Жердің Жүрегі" ретінде құрметтеу үшін егін жинау тойының қасиетті рәсімдері өткізілді (Миллер және Таубе 1993).
During the veintena of Ochpaniztli in the Aztec calendar, harvest time festival rites were held to honor Toci in her aspect as "Heart of the Earth" (Miller and Taube 1993).