Кіріспе

Шри-Ланканың ұлттық фармацевтикалық саясаты 1970 жылдары доктор С. А. Викрамасинге мен профессор Сенека Бибиле ұсынған есеп негізінде құрылды. Оның мақсаты – халыққа сапалы дәрі-дәрмектерді ең төмен бағамен қолжеткізуді және дәрігерлердің пациенттің ауруын емдеу үшін қажетті ең аз мөлшердегі дәріні тағайындауын қамтамасыз ету болды. Бұл саладағы ұтымды ұлттық фармацевтикалық саясатты дамырудың алғашқы қадамы болды.

Өмірбаян

Сол кезде фармацевтикалық компаниялар дәрі-дәрмектерді өздерінің саудалық атауларымен сату арқылы көп пайда табатын. Олар брендтік дәрілер туралы бұрмаланған ақпарат таратып, оларды жалпы атаулы дәрілермен салыстырғанда артық бағалап көрсетті. Дәрігерлер көбінесе қымбат брендтік дәрілерді жазып беретін, ал жалпы атаулы дәрілердің тиімділігі олармен бірдей болатын. 1970 жылы Біріккен майдан үкіметі осы мәселені зерттеу үшін Викрамасинге-Бибиле комиссиясын құрды, ол сауданы реттеу үшін ұлттық саясатты қалыптастыру және мемлекеттік орган құруды ұсынды. 1970 жылдары Шри-Ланка ұлттық тізіліммен байланысты мемлекеттік сатып алу агенттігінің дәрі-дәрмек бағасын төмендетуге, сападан құрметсізденбей, шетел валютасын үнемдеуге, дәрі-дәрмек қолданысын рационализациялауға және бүкіл халықты қажетті дәрі-дәрмектермен қолжетімді бағада қамтамасыз етуге қабілетті және тиімді құрал екенін көрсетті. Бұл интеграцияланған ұлттық фармацевтикалық саясатты жасау және іске асыру арқасында мүмкін болды. Шри-Ланканың фармацевтикалық саясатының ерекшелігі – бүкіл бағдарламаны шри-ланкалық мамандар сыртқы көмексіз ойлап тапты, әзірледі және іске асырды.

Ұлттық формуляр

Дәрі-дәрмектерді мұқият іріктеу – ұлттық фармацевтикалық саясаттың қажетті алғы шарты болып табылады. Шри-Ланканың Денсаулық сақтау министрлігі профессор Сенека Бибиледен бұл мәселені зерттеуін сұрады, ол жалпы атауларымен шамамен 630 препараттан тұратын Сейлон ауруханалық формулярын (CHF) жасады. Содан кейін Денсаулық сақтау министрлігі мемлекеттік және жеке сектордың денсаулық сақтау өкілдерінен және университеттердің медициналық факультеттерінен құралған Ұлттық формуляр комитетін (NFC) құрды, оған Бибиле жетекшілік етті. Комитет дәрігерлерге арналған "Формулярлық хабарламалар" жариялап, оларды жаңа ақпаратпен қамтамасыз етіп отырды.

Мемлекеттік сатып алу агенттігі

Осыған сәйкес, 1971 жылы Бибиле төрағалық етіп, Шри-Ланканың мемлекеттік фармацевтикалық корпорациясы (SPC) құрылды. SPC барлық фармацевтикалық заттардың импортын және өндірісін жүзеге асырды, сонымен қатар бүкіл әлем бойынша ірі көлемдегі тендерлерді жариялады, олар CHF-те тізілген бекітілген дәрі-дәрмектермен шектелді. Мемлекеттік және жеке денсаулық сақтау секторлары барлық қажеттіліктерін SPC арқылы алуға міндетті болды. Осылайша, дәрі-дәрмек саудасындағы көпұлтты корпорациялардың ықпалы табысты түрде жойылды, олар бір-бірімен және генериктік дәрі-дәрмек өндірушілерімен бәсекелесуге мәжбүр болды, бұл елге дәрі-дәрмектерді әлдеқайда арзан бағамен алуға мүмкіндік берді. Фирмалық атаулы дәрі-дәрмектер рецепт бойынша жазылуда және сатуда генериктік дәрі-дәрмектермен алмастырылды. 1972 жылы ол 52 түрлі дәрі-дәрмекті бұрынғы бағасының үштен бір бөлігіне импорттады. 1973 жылы SPC аралда құрылған 14 жеке өңдеу зертханасына қажетті шикізатты өзі сатып алды. Кейбір дәрі-дәрмектердің бағасы жартысына немесе үштен екісіне дейін төмендеді. SPC кеңінен қолданылатын транквилизатор үшін қажетті шикізатты үнді компаниясынан швейцариялық көпұлтты компанияның ұсынған бағасынан әлдеқайда арзанға сатып алды.

Дәрі-дәрмектік ақпарат

Барлық медициналық қызметкерлерге дәрі-дәрмектер мен емдеу туралы дұрыс ақпарат беру өте қажет. Дәрі-дәрмек өндірушілер ұсынатын жарнамалық материалдар көбінесе өз өнімдерін жақсы көрсетуге бағытталған және дәрі-дәрмектерді қамтамасыз ету құнын арттырады. Шри-Ланкада дәрілік заттар туралы ақпарат ресми көздерден берілді. NFC редакциялаған, SPC басып шығарып, барлық медициналық қызметкерлерге таратқан «Prescriber» тоқсандық журналы жарияланды. Дәрі-дәрмек өндірушілердің шамадан тыс жарнамалық тәжірибелері осы процеске байланысты қауіптер мен шығындарды жою үшін тоқтатылды.

Халықаралық тәжірибе

Шри-Ланка тәжірибесі әлемнің қалған бөлігі үшін үлгі болды. Бұл саясатты Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және басқа да Біріккен Ұлттар Ұйымының мекемелері қолдады, бұл үшінші дүние елдеріне зор пайда әкелді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының хатшылығы Шри-Ланка тәжірибесін зерттеп, Шри-Ланка моделін талдау басқа да дамушы елдерге біріктірілген ұлттық фармацевтикалық саясатты қалыптастыру, дамыту және іске асыру жолдары туралы түсінік беруге көмектеседі деген қорытындыға келді. Бибиленің көмегімен "Технологияны берудегі жағдайларды зерттеу: Шри-Ланкадағы фармацевтикалық саясат" атты еңбек жарияланды. Бұл құжат фармацевтикалық реформаларды бастауды жоспарлап отырған дамушы елдер үшін өте құнды нұсқаулыққа айналды. Басқа тілдерге аударылып, үшінші дүние елдерінің көптеген денсаулық сақтау жоспарлаушыларының арасында табылмайды дей тұрған жоқ.

Фармацевтикалық компаниялардың реакциясы

Көпұлттық корпорациялардың алғашқы жауабы 1973 жылдың мамырында келді. АҚШ-тың ірі фармацевтикалық компанияларының басшылары Вашингтонда Шри-Ланка елшісімен кездесіп, АҚШ Фармацевтикалық өндірушілер қауымдастығының (PMA) президентінен Шри-Ланка Премьер-Миністріне жолданған хатты тапсырды. Хаттың соңында PMA ұсынылған шаралардың Шри-Ланканың фармацевтикалық индустриясына және барлық жеке секторға ғана емес, сонымен қатар оның азаматтарының денсаулығына да ең ауыр салдарлары болады деп мәлімдеді. Халықаралық фармацевтикалық өндірушілер қауымдастығы (IFPMA) БҰҰ Сауда және даму жөніндегі конференциясына (UNCTAD) мәлімдеме жасап, Шри-Ланканың фармацевтикалық саясаты жөніндегі UNCTAD есебін қатаң сынады.

1977 жылдан кейінгі саясат

Бұл саясат 1977 жылы көп ұлтты достас Біріккен Ұлттық партиясы үкіметі тарапынан жұмсатылды. Импортталатын дәрі-дәрмектердің түрлерін мемлекеттік бақылау сақталды, бірақ жеке секторға бірнеше марканы импорттауға рұқсат берілді. SPC ешқашан таратылмады және мемлекеттік денсаулық сақтау секторы үшін орталықтандырылған сатып алуды жалғастырып, қолжетімді дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етіп келді. 1987 жылы шикізат импорттау және генерикалық дәрі-дәрмектерді өндіру үшін Фармацевтикалық өндіріс корпорациясы құрылды. Бұл жекешелендіруге бағытталған күшті қысымға қарсы тұрды. Алдыңғы орталықтандырылған жүйе тиімді бақылауға мүмкіндік берді. Дегенмен, қазіргі уақытта дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етудің орталықтандырылмауына байланысты, стандартты емдеу нұсқаулары болғанымен, рецепттерді жазу тәжірибесін тиімді бақылайтын жүйе жоқ; сапаны бағалау жеткіліксіз және рационалды қолдануға ынталандыру қарастырылмаған. 2005 жылы Біріккен халықтық еркіндік альянсы үкіметі Ұлттық дәрілік препараттар саясатын (ҰДПС) құруға уәде берді, ол шри-ланкалықтарға дәрі-дәрмек шығындарын едәуір төмендетуге және сапалы дәрі-дәрмектерді қолжетімді бағамен алуға, сондай-ақ ел үшін миллиардтаған рупияны шетелдік валютадан үнемдеуге мүмкіндік берер еді. ҰДПС-ті іске асыру Шри-Ланкада импортталатын, тағайындалатын және сатылатын дәрі-дәрмектердің санын шамамен 350 түріне дейін азайтуға мүмкіндік береді.