Кіріспе

Фламандтық қайта өрлеу дәуірінің суретшісі

Катерина немесе Катарина ван Хемесен (1528 – 1565 жылдан кейін) – фламандтық қайта өрлеу дәуірінің суретшісі. Ол – жұмыс істегенін растайтын ең ерте фламанд суретшісі, соның еңбектері бүгінгі күнге жеткен. Ол негізінен 1540-шы жылдардың соңы мен 1550-шы жылдардың басында салған кішкентай әйелдер портреттерімен және бірнеше діни туындыларымен танымал. Ван Хемесенге көбінесе суретшінің (көрінісіне қарамастан) тұтқада отырған алғашқы автопортретін салғандығы ерекшелік ретінде беріледі. 1548 жылы салған бұл портрет суретшінің портрет салудың бастапқы кезеңдерін көрсетеді және қазір Базельдегі Кунстмузейінің қорында сақталуда. Ван Хемесеннің басқа да картиналары Амстердамдағы Рийксмузейде және Лондонның Ұлттық галереясында бар. Ол кезде суретші болғысы келген әйелдерге көптеген кедергілер кездесетін. Олардың біліміне мәйіттерді жарып зерттеу және жалаңаш ер адамның денесін оқып үйрену кіретін, ал шәкірттік жүйесі бойынша болашақ суретші 4-5 жыл бойы, көбінесе 9-15 жасынан бастап, тәлімгер суретшімен бірге тұруға міндетті болатын. Осы себептерге байланысты әйел суретшілер өте сирек кездесетін, ал осы салаға қол жеткізгендер көбінесе жақын туыстарынан, ван Хемессеннің жағдайында оның әкесі Ян Сандерс ван Хемессеннен білім алған.

Өмір

Ол Италияда оқыған Антверпендегі көрнекті манерші суретші Ян Сандерс ван Хемесеннің (шамамен 1500 – 1563 жылдан кейін) қызы болды. Оның әкесі оның ұстазы болған деп саналады және ол оның көптеген картиналарында осымен бірлесіп жұмыс істеген болуы мүмкін. Ван Хемесен Антверпендегі Киелі Лука гильдиясында шебер атанды және үш шәкіртке сабақ берді. Өмірінде Ван Хемесен табысты суретші болды. Оның өмірінде екі итальяндық суретші-биограф – Лодовико Гвиччардини 1567 жылғы «Төмен елдер сипаттамасында» және Джорджио Вазари 1568 жылғы «Өмірлер кітабында» оны еске алды. Катарина 60 жасында Антверпенде табиғи себептерден қайтыс болды.

Жұмыс

Ван Хемесен кем дегенде екі діни картина жасағанмен, ол негізінен портрет суретшісі болды. Оның қолтаңбасымен 1548-1552 жылдар аралығында сақталған сегіз шағын портреті мен екі діни суреті бар. Ол көбінесе бай ерлер мен әйелдерді қараңғы фонда суреттеді. Ол салған нәзік бейнелер әдемі сымбаттылыққа ие және сәнді киімдер мен аксессуарлармен толықтырылған. 1548 жылы ол «Виргиналдағы әйел» суретін де салған, бұл оның әпкесі Кристинаның портреті болуы мүмкін. Оның автопортреті мен «Виргиналдағы әйел» суреті бірге іліну үшін жасалған жұп болған деп есептеледі. Катарина негізінен реализммен ерекшеленетін портреттер жасады. Модельдер көбінесе отырып, қараңғы немесе бейтарап фонда бейнеленген. Мұндай жағдай және фон интимді портрет жасауға мүмкіндік берді. Ван Хемесеннің портреттері реализмімен ерекшеленеді. Оның бір автопортреті және оған жатқызылған тағы бірнеше портреті кішкентай, тыныш суреттер. Модельдер көбінесе отырып, қараңғы немесе бейтарап фонда бейнеленген, көздері көбінесе көрерменнің көзімен кездеспейді. Мұндай жағдай және фон интимді және құрметті портрет жасады. Ол діни композициялар да жасады, бірақ олар портреттерінен гөрі нашаррақ болды. 1554 жылдан кейін қалған еңбектері жоқ, бұл кейбір тарихшыларды оның суретшілік мансабы әйел суретшілерде жиі болатындай, үйленгеннен кейін аяқталған болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Бірақ ол зейнетке шыққаннан кейін де Катарина үш шәкіртке сабақ берді.