Кіріспе

Шотланд-австралиялық кәсіпкер және саясаткер

Бенджамин Бойд (21 тамыз 1801 – 15 қазан 1851) – шотландтық кәсіпкер. Жаңа Оңтүстік Уэльс британдық колониясында ол ірі кеме иесі, банкир, мал өсіруші, саясаткер және қара терілілерді жұмысқа алушы болды. Ұзақ уақытқа Заң шығару кеңесінің мүшесі болды. Бойд қаржылық қиындықтарға ұшырап, банкротқа ұшырағанға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясындағы ең ірі жер иелері мен мал өсірушілердің бірі болды. Тынық мұхит одағын құруға тырыспас бұрын, Бойд Калифорниядағы алтын кендерін сынап көрді, содан кейін Соломон аралдарындағы Гуадалканалда қаза тапты деген қауесет бар. Бойд "көрікті сырт келбетімен, шешендігімен, аристократиялық байланыстарымен және коммерциялық ептілігімен" көзге түсетін адам еді. Порт-Филип аймағына алғаш келгенде онымен бірге кешкі ас ішкен Джорджанна МакКрей оған суретшінің көзімен қарап: "Ол тағы да Рубенс сияқты. Өзінің кең жапырақты шляпасымен Рубенс кейпінде бал-маскарадқа барғанын айтты" деді. 1824 жылға қарай Бойд Лондондағы брокер болды. Ол басқа кемелерді жіберу ниетінде екенін мәлімдеді және өзі құрмақшы болған әртүрлі порттарда жер сатып алуға байланысты белгілі бір жеңілдіктерді сұрады. Оған көмек уәде етілді, бірақ жерді жеке тұлғаға "халықты шеттету немесе оларға зиян келтіру" үшін сатуға болмайтынын ескерткен сақтық жауап келді. Осы кезеңде Бойд Австралия Корольдік Банкін құрды, ал осы банктың 200 000 фунт стерлинг сомасындағы облигациялары сатылды. Бұл соманы Бойд банк өкілі ретінде Австралияға алып кетті. Ол 1842 жылдың 15 маусымында өзінің "Wanderer" шхунасымен Порт-Филип аймағындағы Хобсон шығанағына келді, ал 1842 жылдың 18 шілдесінде Сиднейдегі Порт-Джексонға жетті. 1839 жылы құрылған Австралия Корольдік Банкі тек номиналды банк операцияларын жүргізді. Оның орнына оның қаражаты көбінесе Бойдтың мал шаруашылығы, кеме қатынасы және кит аулау қызметін қаржыландыру үшін пайдаланылды. Бойд банк арқылы Жаңа Зеландия үкіметіне де ақша қарызға берді. Банк 1846 жылы таратылды, бұл салымшылар мен акционерлерге ауыр шығын әкелді. == Жер иесі және саясаткер ==

Бойд белгілі жер иесі және жерді пайдаланбайтын шаруа болды, ол Пасторальдық қауымдастықты басқарды және жер иелерінің мүддесін қорғайтын "Atlas" газетін шығарды.

Бойдтаунда

Сонымен қатар, оңтүстік-шығыс жағалаудағы Тоуфолд шығанағында Бойдтаун портын салуға көп қаржы жұмсалды, ол 91 метрлік кемежай және 75 метрлік маяк мұнарасын салуды қамтыды. Бұл Бойдтың 1843 жылы Монаро жазығындағы өкіметтеріне қызмет ету үшін құрған шығанақтағы алғашқы елді мекен болды. Бір келуші қала туралы айта келіп, мұнарасы бар готикалық шіркеу, кең дүкендер, жақсы салынған кірпіш үйлер және "Елизавета стиліндегі сәнді қонақ үй" бар екенін атап өтті. Осы портта Бойдтың тоғыз кит аулаушысы жұмыс істеді. Бойдтың қаржылық жағдайы нашарлағаннан кейін, қала 1840 жылдардан бастап 1930 жылдары Сеахорс қонақ үйінің бірінші реставрациясына дейін тасталып қалды.

Қара құс аулау

1847 жылы Бойд Лейалти аралдарындағы (қазіргі Жаңа Каледонияның бөлігі) Лифу аралынан және Жаңа Гебридтердегі (қазіргі Вануату) Танна және Анитум аралдарынан Австралияға алғашқы 65 арал тұрғынын әкелді. Олар Бойдтаунға келді. Жергілікті сот кеңсесінің хатшысы оларды былай сипаттады: «Ешбір тумаша ағылшын тілінде сөйлей алмайды, барлығы жалаңаш». «Олардың бәрі біздің айналымызда жиналып, бізді үлкен таңғалыспен қарады, киімдеріміздің құрылымын сезінгенде, жабайы және тынышсыз көрінді». Олардың барлығы бес жылға жұмыс істеуге, жылына 26 шиллинг, аптасына 10 фунт ет, екі жұп шалбар, екі жейде және кильмарнок бас киімі алуға міндеттенетін келісімшарттарға қол қойды. Бірақ олар Австралияда не істеп жатқанын түсінбегендері анық болды, ал жергілікті судья құжаттарды бекітуден бас тартты. Бойдтың бірнеше қызметкері топты жаяу ішкі аймаққа алып жүруге кірісті. Бірнешеуі қашып, Еденге қайтып келді. Біріншісі 2 мамырда қайтыс болды, ал қыс жақындаған сайын көбі ауырып қалды. Он алты Лифу аралдық жұмыс істеуден бас тартып, жағалау бойы Лифуға қайтуға тырысты. Кейбіреулері Сиднейге жетті, жеті-сегіз адам дүкеннің арт жағынан кіріп, тамақ ұрлай бастады. Жұмыс істегендері Эдвард және Мюррей өзендеріндегі Бойдтың алыс шаруашылықтарында мал бақты. Бойд сынақ партиясының сәтсіздікке ұшырағанын мойындаудан бас тартып, тағы да арал тұрғындарын шақырды. Осы кезде отаршылдар оның не істегенін түсіне бастады және алаңдады. Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесі «Тынық мұхитындағы кез келген аралдар мен елдерде тұратын жабайы немесе өркениетсіз тайпалардың тумаларын» импорттауға тыйым салу үшін қожалар мен қызметшілер туралы заңға түзетулер енгізді. Бойдтың 54 ер адамнан және 3 әйелден тұратын келесі тобы 17 қазанда Сиднейге келгенде, оларды келісімшартқа ала алмады және Бойд бұл туралы білгеннен кейін одан әрі жауапкершілікке түсуден бас тартты. Бірінші сапардан келген Бойдтың аралдық жұмысшыларына да осы заң шарттары қолданылды; олар шаруашылықтардан шығып, Сиднейге балама жұмыс іздеу және аралдарға қайту жолын табу үшін аттанды. Алдымен оларды тоқтатуға тырысты, бірақ жергілікті судья ешкімнің оларды ұстауға құқығы жоқ деп шешті. Олардың Риверинадан Сиднейге дейінгі ұзақ жорысын баспасөз бақылады. Баспасөз оларды Бойдты жеуге бара жатқан каннибалдықтар деп сипаттады, ал бұқаралық ақпарат құралдарында көрсетілген мәселе өте нәсілшілдік болды. Мәселе заң шығару кеңесінде қайта көтерілді және Бойд өкініш білдірмеді немесе жауапкершілік сезімін танытпады. Бойд өзін африкалық құл саудасына сілтеме жасап ақтады және отарда Тынық мұхиты аралдарынан құлдарды әкелу мәселесі талқыланды. «Жалға алушылар» адам ұрлауда айыпталды, бірақ олар бұл айыпты жоққа шығарды. Бойдтың жұмысқа алу әдістері туралы қауесеттер аборигендерді қорғау қоғамы мен құлдыққа қарсы қауымдастықты Колониялық кеңсеге тергеу жүргізуге шақырды. Жұмысшылардың еріксіз әкелінуіне байланысты Бас прокурор тергеу жүргізді, ал 1847 жылдың желтоқсанында губернатор сэр Чарльз Фицрой Колониялық кеңсеге мұндай айыптаулардың негізсіз екенін хабарлады. Бойдтың қиындықтары кемесінің сұңғымаға ұшырауына байланысты екі сотқа шағымданумен жалғасты. Корольдік банктің акционерлері қанағаттанбай, ақыр соңында барлық капитал жоғалып, 80 000 фунт стерлинг кемшілік пайда болды.

Тынық мұхит

1840 жылдың қазан айында Бойд Австралия Корольдік банкіне қолдау сұрап Колониялық кеңсеге хат жазғанда, сонымен қатар Оңтүстік теңіздегі гипотетикалық республикаға үкіметтің қатыстылығы қандай болатыны туралы да сұрады. Соғыс және отарлар жөніндегі мемлекеттік хатшы лорд Джон Рассел қазіргі уақытта «Е.М. үкіметі атынан ешқандай міндеттемеге бармайтынын» жауап берді. Калифорнияда алтын табуда сәттілікке ие болмаған Бойд 1851 жылдың маусым айында Тынық мұхиты аралдарының одағын құру мақсатымен «Вандерер» кемесімен Тынық мұхиты аралдары арасында саяхаттады. Бұл, әрине, оның шытырман оқиғаға құштарлығының нәтижесінде болды және оған үлкен қызығушылық тудырды. Бірақ оның нақты мақсаты болды: Папуа Республикасын немесе Конфедерациясын құру, яғни тәуелсіз мемлекет құру үшін қарапайым механизмдерді орнатуға болатын әлеуметтік және саяси ұйымның негізін қалау. Егер Бойдтың өмірі ертерек тоқталмағанда, ол, сөзсіз, бұл мақсатына жетер еді. Ол Оңтүстік теңіздегі әртүрлі аралдарды зерттеп, Соломон аралдарындағы екі аралды таңдап алды, оларды Оңтүстік теңіз республикасының негізі ретінде пайдалану үшін. Бұл аралдар – Сан-Кристобаль (қазіргі Макира) және Гуадалканал.

Өлім

1851 жылдың 15 қазанында Соломон аралдарындағы Гуадалканал аралында Бойд бір экипаж мүшесімен аң аулауға жағаға түсті. Кемесімен шағын өзенге кіргеннен кейін, 15 минут аралықта екі оқ атылды, бірақ Бойд қайтып оралмады. Кейін Бойд аман қалған және Гуадалканалда өмір сүріп жатыр деген әңгімелер тарады. 1854 жылдың соңында "Оберон" кемесінің капитаны Льюис Траскотт басқаратын экспедиция аралдарға қосымша ақпарат алу үшін жіберілді. Бұл экспедиция Бойдтың бастапқыда тұтқынға алынғанын, бірақ кейін "Wanderer" кемесі экипажының іс-әрекеттерінен қаза тапқан ауыл тұрғындарының саны үшін жаза ретінде өлім жазасына кесілгенін анықтады. Бойдтың басы кесіліп, бас сүйегі жергілікті салттық үйінде сақталған. Траскотт Бойдтың бас сүйегін ауданның басшыларынан сатып алып, оны Сиднейге әкелді. Бойдтың жекеленген қызметшісі де қаза тапты. "Сидней Морнинг Геральд" газеті Бойдтың өлімі туралы былай деп жазды: Бойд мырзаның қасіретті тағдыры арал тұрғындарының қатілдікке бейімділігінен емес, жабайы әділдік сезімінен туындады. Біз осы қайғылы оқиғада "Wanderer" кемесінің экипажы кінәлі екенін көрсетеміз. Олар бірінші болып аралдың бірнеше жергілікті тұрғынын өлтірді, және осы себепті, бейбітшілік мақсатымен келген Бойд мырза ұсталды, оның жекеленген қызметшісі өлтірілді, ал ол өзі басшылардың алдында сотталып, өлім жазасына кесілді.

Мұра

Бойд мұрасына Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Twofold Bay-дегі Едемге жақын Бойдтаунның ғимараттары кіреді. Қалашықты Бойд өзінің жергілікті жерінде иелік еткен кең меншіктеріне қызмет көрсету үшін құрды. 1840 жылдардың ортасында Бойдтың қаржысы құлдыраған кезде ол тасталды. Қалалық округ содан бері қайта жаңғырды. Бойд мұнарасы Twofold Bay-ге жақын саябаққа кіреберісінде орналасқан және маяк және қарауыл ретінде жобаланған. Мұнараны Бойдты Англиядан Австралияға ертіп келген Освальд Бриерли жобалаған. Ол Сиднейде қазылған құмтастан салынған. Құрылым маяк ретінде пайдалануға берілмеді және құрылыс жұмыстары 1847 жылы тоқтатылды, өйткені қаражат жетіспеді. Мұнара киттерді байқау станциясы ретінде пайдаланылды. Бойд бұл аймаққа келгенде кит аулау ісі қалыптасқан болатын, ол өзімен бірге өзінің қайықтары мен экипажын әкелді. Бұл атау 1845 жылдан бері қолданыста болды. Бойдтың өмірі Бети Роландтың "The First Gentleman" (1945) радиоспектаклінде және "Jonah" (1962) телесериалдың бір эпизодында бейнеленді. Джордж Блейки Бойдтың өмірі туралы "Біздің таңғажайып өткеніміз" атты газеттік синдикаттық сериясы үшін "Патша болатын шотландық" (1953) атты ойдан шығарылған жазба жазды. 1999 жылы алғаш рет көрсетілген австралиялық анимациялық балалар телесериалы "Сэмнің оқиғалары" капитан Бен Бойд есімді кейіпкерді ұсынады, ол қара құс аулаумен айналысады және тарихи тұлғадан шабыт алған болуы мүмкін. 1971 жылы Едемнің оңтүстігіндегі Бойдтаунның маңында орналасқан және Бойдтың есімімен аталған Бен Бойд ұлттық паркі құрылды. Парк аумағы шамамен. 2020 жылдың мамыр-маусым айларында әлемдегі және Австралиядағы Джордж Флойд наразылықтарының салдарынан және Black Lives Matter қозғалысының қарқын алуынан кейін ұлттық парктің атауын өзгерту туралы талаптар жаңартылды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының қоршаған ортаны қорғау министрі Мэтт Кин "ұлттық парктер адамдарды бөліп емес, біріктіреді" деп мәлімдеді және парктің атын өзгерту туралы ақпарат алуды және жергілікті аборигендер мен қауыммен жаңа лайықты атау туралы кеңесуді уәделеді. 2022 жылдың қыркүйегінде парк Беова ұлттық паркі деп қайта аталды. Нью-Саут Уэльс штатының Нейтрал шығанағындағы Бен Бойд жолы оның құрметіне аталған. Оның өмірі мен өлімі туралы үш шағын тақташа Бейн Бойд жолы мен Курраба жолының бұрышында, Нейтрал шығанағында орналасқан. Солтүстік Сидней кеңесі 2021 жылы үшінші тақтаны орнатуға шешім қабылдады, бұл Бен Бойд туралы, оның қара құсқа қатысы мен беделі туралы қосымша ақпарат беруді мақсат етеді. Нейтраль шығанағындағы Бойд бастауыш мектебінің үйі де оның есімімен аталды; 2021 жылы ата-аналар мен оқушылармен кеңескеннен кейін үйдің аты Уаратах деп өзгертілді. Бойдтың 1851 жылы жоғалып кеткенінің 150 жылдығын еске алу үшін Эдендегі Киттер музейінде "Жолшы" кемесінің үлгісі жасалды.