Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылғы ЮНЕСКО-ға қатысты шарт
2005 UNESCO related treaty
Мәдени көріністердің әртүрлілігін қорғау және дамыту туралы конвенция – Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымының (ЮНЕСКО) Бас конференциясының 33-ші сессиясында 2005 жылдың қазанында Парижде қабылданған халықаралық шарт. Глобализацияның біртекті әлемдік мәдениетке алып келуі мүмкін деген алаңдаушылыққа жауап ретінде, бұл шарт мемлекеттерге өздерінің мәдени индустрияларын қолдау және қорғау арқылы мәдени әртүрлілікті сақтауға мүмкіндік береді. Ол сонымен қатар дамушы елдердің мәдени индустриясын қорғауға көмектесу үшін халықаралық ынтымақтастықты, оның ішінде Халықаралық мәдени әртүрлілік қорын құруды да қарастырады. Конвенция мәдени көрініс ретінде туындаған тауарлар мен қызметтердің экономикалық және мәдени екі жағы да бар екенін, сондықтан оларды тек экономикалық тауарлар деп қарастыруға болмайтынын қағида ретінде бекітеді. Бұдан бөлек, конвенция мәдени индустрия және мәдениаралық байланыс ұғымдарын анықтайды және халықаралық ынтымақтастықты, әсіресе дамушы елдердің мәдени индустриясын қолдауды қажет етеді.
The Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions is an international treaty adopted in October 2005 in Paris during the 33rd session of the General Conference of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). In response to the fears that globalization would lead to an increasingly uniform global culture, it allows states to protect cultural diversity by promoting and defending their own cultural industries. It also establishes international co operation to help protect the cultural industries of developing countries, including the creation of the International Fund for Cultural Diversity. It enshrined the view that goods and services created as cultural expressions have both an economic and cultural nature and so cannot be seen purely as economic goods. The convention also defines cultural industry and interculturality and calls for international co operation, especially to support the cultural industries of developing countries.
Сауда либерализациясының мәдени саясатқа әсері
Мәдени көріністердің әртүрлілігі тұжырымы халықаралық қатынастарда, әсіресе сауданы либералдауға бағытталған келісімдер контекстінде мәдениетті қарастыру парадигмасының өзгеруінің нәтижесі болып табылады. Ол 1980-ші жылдарда пайда болған мәдени ерекшелік немесе мәдени бостандық тұжырымдамаларын ығыстырады. Кейбір мемлекеттердің экономикалық алмасуды либералдаудың олардың мәдени саясатына тигізетін әсерін түсінуі мәдени әртүрлілік тұжырымының туындауына және мәдени көріністердің әртүрлілігін қорғау қажеттілігіне себепкер болды, әсіресе Голливуд кинонарығының күшіне байланысты. Конвенция мәдени әртүрлілікті күшейе беріп жатқан либералды сауда келісімдерімен үйлестіру ниетімен дүниеге келді. АҚШ оған қатаң қарсылық танытты, бұл «мәдени ерекшеліктің сәтсіздігіне» әкелді, бұл тұжырым мәдени саланы реформаланған көпжақты сауда жүйесінен шығару мүмкін еместігін көрсетеді. Осы жағдайда, комиссия Канада мен АҚШ мерзімді басылымдарының мазмұнының өзгешелігіне байланысты, өнімдер ұқсас емес және демек, Канада оларды әртүрлі қарауы мүмкін деген Канаданың бір аргументін қабылдамады. Нәтижесінде, Канаданың мерзімді басылым индустриясын қорғауға бағытталған бірқатар шаралар қабылданбады. Талқылаудың бір тақырыбы – мәдени құндылығы бар өнімдерді кез келген басқа тауар сияқты қарау мәселесі. Кейбір мемлекеттер оған оң жауап беріп, мәдени тауарлар мен қызметтердің экономикалық және мәдени екі жақты сипатын мойындау үшін ДСҰ-ның көпжақты сауда жүйесінен тәуелсіз құқықтық құралды қабылдау қажет деп санайды. Бұл екі жақты сипаттың мойындалуы мәдени ерекшеліктерді қамтитын кейбір екіжақты немесе аймақтық сауда келісімдерінде көрінеді. Мәдени бостандық туралы ережелерді қамтиған алғашқы келісім – 1988 жылғы Канада-АҚШ еркін сауда келісімі. Сауда ережелерін мәдени өнімдерге қолдану ерекше мәселе тудырады. Экономикалық келісімдерге міндеттемелерді қабылдау арқылы мемлекеттер отандық және импорттық мәдени өнімдер арасындағы барлық түрдегі кемсітушілікті жоюға келіседі. Осылайша, олар біртіндеп мәдени саясатты әзірлеу және өздерінің мәдени индустрияларын қолдау қабілетінен, яғни мәдени егемендігінен бас тартады, бұл олардың ұлттық ерекшеліктерін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, еркін сауданың өзіндік сипаты мәдени өнімдердің ерекшелігін мойындауды қиындатады, олар өзіндік ерекшелік, құндылық және мағынаны білдіреді, сондықтан экономикалық келісімдерге мәдени ерекшелік және мәдени бостандық туралы ережелерді (мәдени тармақтарды) енгізу қажет. Бұл тармақтар көбейіп бара жатқанмен, мәдени саланың біртіндеп либералдануы және мәдени өнімдерді қарапайым «тауар» ретінде сипаттау туралы алаңдаушылық сақталуда. Шындығында, сауда келіссөздерінде мәдени тармақтарға қарама-қарсы пікірлер білдіріледі. Кейбір мемлекеттер оларды протекционистік деп санайды және демек, ашық нарықты жақтаған еркін сауда идеологиясына қайшы келеді. АҚШ әдетте өзі келісетін еркін сауда келісімдеріне мұндай тармақтарды енгізуден бас тартады. Мәдени әртүрлілік тұжырымы еркін саудаға оң көзқарас пен жаңаша ұғыммен қарауға мүмкіндік береді. Ол экономиканы ашудың экономикалық пайдасы мен мәдени өнімдердің ерекшелігін ескере отырып, тепе-теңдікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
The concept of diversity of cultural expressions is the result of a paradigm shift in the way that culture is considered in international relations, particularly in the context of agreements aimed at liberalizing trade. It succeeds the concepts of cultural exception or cultural exemption that appeared during the 1980s. The awareness on the part of certain states of the impacts of the liberalization of economic exchanges on their cultural policies is the trigger for the emergence of the concept of cultural diversity and the need to protect the diversity of cultural expressions, particularly because of the strength of the Hollywood film market. The convention was born out of a desire to reconcile cultural diversity with increasingly liberal trade agreements. then under negotiation. The United States firmly opposed this, which led to the "failure of the cultural exception", an expression that reflects the impossibility of excluding the cultural sector from the reformed multilateral trade system. In that case, the panel rejected one of Canada's arguments that, because the content of Canadian and U. S. periodicals differ, the products are not similar and, therefore, may be treated differently by Canada. In the end, certain measures to protect the Canadian periodical industry were not adopted. One topic of negotiation is whether products with cultural value be treated like any other commodity. Some states answer in the affirmative, arguing that it is necessary to adopt a legal instrument that is independent of the WTO's multilateral trade system in order to recognize the dual nature, economic and cultural, of cultural goods and services. The recognition of this dual nature is reflected in certain bilateral or regional trade agreements that include cultural exemption clauses. The first agreement to contain a cultural exemption clause was the Canada US Free Trade Agreement of 1988. The application of trade rules to cultural products raises a particular problem. By making commitments in economic agreements, states agree to eliminate all forms of discrimination between domestic and imported cultural products. In doing so, they are gradually relinquishing their cultural sovereignty, that is, their ability to develop cultural policies and provide support for their own cultural industries, which reflect their identity. In this sense, the very foundations of free trade make it difficult to recognize the specific nature of cultural products, which are bearers of identity, value and meaning, hence the need to incorporate cultural exception and cultural exemption clauses (cultural clauses) into economic agreements. Although these clauses are multiplying, concern remains in cultural circles about the progressive liberalization of the cultural sector and the repeated characterization of cultural products as mere "merchandise". In fact, cultural clauses receive a mixed reception during trade negotiations. Some states consider them to be protectionist and therefore antithetical to the ideology of free trade, which favours open markets. The United States generally refuses to incorporate such clauses into the free trade agreements it negotiates. The concept of cultural diversity allows for a more positive perspective and a more positive approach to free trade. It allows for a balance to be struck between the economic benefits of opening up economies and taking into account the specificity of cultural products.
ЮНЕСКО-ның рөлі
Мәдени көріністердің әртүрлілігін қорғау және дамыту туралы конвенция – ЮНЕСКО-ның төрт маңызды саласын қамтитын жеті конвенцияның бірі: мәдени және табиғи мұра, жылжымалы мәдени мүлік, материалдық емес мәдени мұра және заманауи шығармашылық. Кейбір мемлекеттер 1990 жылдардың соңында осы мәселені ЮНЕСКО қарауына беруге шешім қабылдады. Бір жағынан, ЮНЕСКО Конституциясы, әсіресе 1 және 2-баптары, оны осы талқылаулар үшін тиісті халықаралық алапқа айналдырады. Екінші жағынан, АҚШ сол кезде бұл ұйымның мүшесі болған жоқ (ол 2003 жылы конвенция бойынша келіссөздер басталғанда ЮНЕСКО-ға қайта қосылды), бұл мәдени әртүрлілікті қорғауға бағытталған көпжақты құралды әзірлеуге қолайлы жағдай тудырды. 1998 жылы Стокгольмде өткен конференцияда жасалған даму үшін мәдени саясат жөніндегі іс-қимыл жоспары мәдени тауарлар мен қызметтерді басқа тауарлардан өзгеше қарастыруды ұсынды. Осы іс-қимыл жоспары 2000 жылдардың басынан бастап мәдени алуан түрліліктің дамуына негіз салды.
The Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions is one of seven UNESCO conventions that deal with the four core areas of creative diversity; cultural and natural heritage, movable cultural property, intangible cultural heritage and contemporary creativity. some states decided at the end of the 1990s to move the debate to UNESCO. On the one hand, UNESCO's constitution, and particularly Articles 1 and 2, make it the appropriate international forum for this debate. On the other hand, the United States was not a member of this organization at the time (it rejoined UNESCO in 2003 when the negotiation of the convention was launched), which created a favourable context for the development of a multilateral instrument aimed at protecting cultural diversity. In 1998, the Action Plan on Cultural Policies for Development drawn up at the Stockholm Conference recommended that cultural goods and services should be treated differently from other merchandise. This action plan sets the stage for developments in cultural diversity from the early 2000s onwards.
ЮНЕСКО-ның мәдени алуан түрлілік туралы жалпыға ортақ декларациясы
ЮНЕСКО-ның мәдени әртүрлілік туралы жалпыға ортақ декларациясы 2001 жылдың 2 қарашасында, 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін 188 мүше мемлекет тарапынан бірауыздан қабылданды. Онда «мәдениеттердің әртүрлілігіне құрмет көрсету, төзімділік, өзара сенім мен түсіністік аясындағы диалог және ынтымақтастық – халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздіктің ең жақсы кепілдігі болып табылады» деп расталады. Бұл «мәдениеттер мен өркениеттер арасындағы қақтығыстардан қашу мүмкін емес деген тезистің қатаң түрде жоққа шығарылуына» мүмкіндік береді. Декларацияның 8-бабында ЮНЕСКО мүшелері «мәдени тауарлар мен қызметтер [ ], өйткені олар өзіндік ерекшелік, құндылықтар мен мағынаны жеткізеді, оларды басқа тауарлар сияқты тауар немесе тұтыну тауары ретінде қарастыруға болмайды» деп мәлімдейді. 9-бапта мәдени саясаттың рөлі «әр алуан мәдени тауарлар мен қызметтерді өндіруге және таратуға жағдай жасау» құралы ретінде анықталады. Бұл декларация заңдық күші жоқ. Міндетті халықаралық құқықтық құжатты келісуге қатысу мүмкіндігі декларацияның II қосымшасында баяндалған. Декларацияның бірнеше баптары Мәдени өрнектердің әртүрлілігін қорғау және дамыту туралы конвенцияға енгізілген.
The UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity was adopted unanimously by 188 member states on 2 November 2001, in the aftermath of the September 11 attacks. It affirms "that respect for the diversity of cultures, tolerance, dialogue and cooperation, in a climate of mutual trust and understanding, are among the best guarantees of international peace and security". It represents an opportunity to "categorically reject the thesis of inescapable conflicts of cultures and civilizations". In Article 8 of the declaration, UNESCO members affirm that "cultural goods and services [ ], because they convey identity, values and meaning, should not be treated as commodities or consumer goods like any other." In Article 9, the role of cultural policies is defined as a tool to "create conditions conducive to the production and dissemination of diversified cultural goods and services". This declaration is not legally binding. The desirability of negotiating a binding international legal instrument is set out in Annex II of the declaration. Several articles of the declaration are included in the Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions.
Келіссөздер
Конвенцияға бағытталған жұмыстар 2003 жылдың күзінде ЮНЕСКО Бас конференциясының шешімімен басталды. Алдын ала жобаны әзірлеу үшін үш кездесуге 15 тәуелсіз сарапшы қатысты. Бұл жоба 2004 жылдың шілдесінде мүше мемлекеттерге таратылды. Ол 2005 жылы Бас конференцияға ұсынылатын конвенция жобасын дайындау үшін 2004 жылдың күзінен бастап үкіметаралық келіссөздердің негізі болды. 2004 жылдың 20-24 қыркүйегінде өткен бірінші үкіметаралық кездесу келіссөздердің құрылымын құрып, болашақ конвенцияның түрі бойынша әртүрлі пікірлерді білдірді. Конвенцияның мақсаты, оның басқа халықаралық келісімдермен байланысы және қажетті міндеттемелер деңгейі туралы пікірлер әртүрлі болды. АҚШ, Жапония, Жаңа Зеландия, Тунис және Үндістан сияқты кейбір мемлекеттер мұндай баптың қажеттілігіне күмән келтірді. Ақырында, мұндай шартты енгізу қажеттігі туралы келісімге келді. Бұл конвенция мен басқа халықаралық құқықтық құралдардың бір-бірін толықтырып, иерархиялық еместігін растайтын болады. Бұл конвенцияның 20-бабына айналады. Канада алдын ала жобаны Бас конференцияның 33-ші сессиясында қабылдау үшін дауысқа салуға арналған конвенция жобасы ретінде қарастыруды ұсынды, және осылай болды. Бас конференция алдында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс қатысушыларға хат жолдап, конвенцияға қол қоймауды сұрады, себебі ол "сөз бостандығы мен еркін саудаға қарсы күштердің зорлық-зомбылығына шақыруға мүмкіндік береді" деді.
Work towards the convention began in the fall of 2003, with a decision of the UNESCO General Conference. Fifteen independent experts participated in a series of three meetings to create a preliminary draft. This draft was distributed to member states in July 2004. It formed the basis for the intergovernmental negotiations from the fall of 2004 onwards to prepare the draft convention to be presented to the General Conference in 2005. The first intergovernmental meeting, held from 20 to 24 September 2004, set up the negotiating structure and expressed the respective views on the type of convention to come. Differences of opinion persisted regarding the purpose of the convention, its relationship with other international agreements and the level of commitment required. Some states, including the United States, Japan, New Zealand, Tunisia and India, questioned the need for such a clause. The need to incorporate such a clause was finally agreed upon. It would confirm complementarity and non hierarchy between the convention and other international legal instruments. This would become Article 20 of the convention. Canada responded by proposing that the preliminary draft be considered a draft convention to be voted on for adoption at the 33rd session of the General Conference, which it was. In advance of the General Conference, Condoleezza Rice, the United States Secretary of State, wrote to attendees, asking them not to sign the convention, which she said "invites abuse by forces opposed to freedom of expression and free trade".
Мақсаты
Конвенцияның басты мақсаты – мәдени өрнектердің әртүрлілігін қорғау және дамыту. Конвенция мәдени шығармашылықтың бүкіл адамзатқа берілгенін, экономикалық табыстан өзге, шығармашылықтың әртүрлілігі көптеген мәдени және әлеуметтік пайдалар әкелетінін көрсетеді. Бұл, адам құқықтарының жалпыға бірдейлігін жоққа шығаратын мәдени релятивизмге қарсы бағытталған. Конвенцияның күтілетін иеленушілері – барлық жеке тұлғалар мен қоғамдар. Конвенцияда әйелдер, жергілікті халықтар, азшылықтар және дамып келе жатқан елдердің суретшілері мен шеберлері сияқты нақты пайда көруге тиіс бірнеше топтар тізілген. Конвенция бірнеше жаңа түсініктерді енгізеді және бұрыннан белгілі ұғымдармен ұқсас терминдерді қолданады. Конвенцияда түсіндірілгендей, мәдени қызмет, тауар немесе қызмет шығармашылықтың нәтижесі болуы керек және мәдени мазмұнға ие болуы тиіс: символдық мағынасы, көркемдік өлшемдері немесе мәдени ерекшелікке қатысты құндылықтары болуы шарт. "Мәдени әртүрлілік" мәдени мұраны сақтау және өнерді жасау, бөлісу және тамашалаудың әртүрлі жолдары тұрғысынан қарастырылады. Бұл анықтама Мәдени әртүрлілік туралы жалпыға ортақ декларациямен байланыс орнатады.
The main objective for the convention is to protect and promote the diversity of cultural expressions. The convention highlights the fact that cultural creativity has been placed upon all of humanity and that aside from economical gains, creative diversity reaps plenty of cultural and social advantages. in a manner against a cultural relativism that may undermine universality of human rights. The intended beneficiaries to the convention include all individuals and societies. The convention lists several groups such as women, indigenous peoples, minorities, and artists and practitioners of developing nations as specifically intended to benefit. The convention creates several new concepts and uses similar expressions to some already known. As interpreted in the convention, cultural activities, goods, or services must result from creativity and have cultural content: symbolic meaning, artistic dimension or values related to cultural identity. "Cultural diversity" is interpreted both in terms of cultural heritage that is preserved, and in terms of diverse ways of creating, sharing, and enjoying art. This definition creates the link with the Universal Declaration on Cultural Diversity.
IV бөлім: Тараптардың құқықтары мен міндеттері
Конвенцияның құқықтары мен міндеттері туралы бөлімі маңызды. Ол құқықтарға, әсіресе мемлекеттердің мәдени әртүрлілігін қорғау үшін шаралар қабылдау құқығына баса назар аударады. Бұл құқықтардың көпшілігі талаптар емес, мүмкіндіктер ("Тараптар қабылдануы мүмкін") түрінде берілген ("Тараптар міндетті"). Конвенцияның 5-бабында мемлекеттердің мәдени өрнектердің әртүрлілігін қолдау және қорғау үшін заңнаманы пайдаланудың егемендік құқығы расталады, сондай-ақ мәдени мекемелерге немесе жеке суретшілерге субсидиялар мен басқа да қолдау көрсету; және отандық мәдени индустрияларға өз өнімдерін өндіру, насихаттау және жариялау мүмкіндіктерін беру қарастырылады. Мәдени өрнектерді насихаттау міндеті 7-бапта белгіленген. Конвенцияға қатысушы мемлекеттер өз аумағында мәдени өрнектерді насихаттауға міндетті, соның ішінде жеке тұлғалар мен қоғамға өз елдерінен және әлемнің басқа да елдерінен келген мәдени ықпалдардың алуан түрлілігіне қол жеткізуге мүмкіндік беруге тиіс. 8-бапта мемлекеттің мәдени өрнектердің "жедел сақтауға" мұқтаж жағдайды анықтау және "барлық қажетті шараларды" қабылдау өкілеттігі көрсетілген. Ол тараптарды мұндай шаралар туралы Үкіметаралық комитетке (23-бап бойынша құрылған) хабардар етуді талап етеді. Комитет одан кейін тиісті ұсынымдар бере алады. 9-11 баптар мемлекеттерді ақпаратты ашық түрде бөлісуге, білім беру және қоғамдық хабардар ету бағдарламалары арқылы мәдени әртүрлілікті насихаттауға және конвенцияның мақсаттарына жету үшін азаматтық қоғаммен бірлесіп жұмыс істеуге міндеттейді. 12-бапта халықаралық ынтымақтастыққа қатысты мемлекеттердің бес мақсаты көрсетілген. 13-бапта тараптардың мәдениетті барлық деңгейдегі тұрақты даму саясатына интеграциялау міндеттемесі белгіленген. Бұл ЮНЕСКО-ның Мәдени әртүрлілік туралы жалпы декларациясының 11-бабында айтылғандай, мәдени әртүрлілік "тұрақты адам дамуының кепілі" ретінде сипатталады. 14-бапта халықаралық мәдени ынтымақтастықтың ұсынылатын нысандарының тізімі келтірілген. Олар мәдени индустрияны нығайту, әлеуетті арттыру, технология мен тәжірибе алмасу және қаржылық қолдауды қамтиды. 15-бап мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам арасындағы серіктестік туралы ең нақты ереже, әсіресе дамушы елдердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін. 16-бапта конвенцияның ең міндетті міндеттемелерінің бірі бар. Онда "дамыған елдер дамушы елдермен мәдени алмасуды тиісті институционалдық және құқықтық базалар арқылы өздерінің суретшілері мен басқа да мәдени кәсіпкерлеріне, сондай-ақ мәдени тауарлары мен қызметтеріне артықшылықты режим беру арқылы жеңілдетуге тиіс" делінген. "Мәдени алмасуды жеңілдету" міндеті дамыған елдерге жүктеледі және дамушы елдерге пайда әкелуі керек. Мәдениет саласындағы міндетті келісімде алғаш рет "артықшылықты режим" туралы сөз қозғалды. Артықшылықты шаралар мәдени сипатта болуы мүмкін (мысалы, дамушы елдердің суретшілерін дамыған елдерде суретшілердің резиденциясында қабылдау), коммерциялық сипатта (мысалы, дамыған елдерде суретшілерге қойылатын талаптарды жеңілдету), немесе коммерциялық сипатта (мысалы, мәдени тауарлар мен қызметтердің қозғалысын жеңілдету) немесе аралас, яғни мәдени және коммерциялық (мысалы, бірлесіп өндірілген фильмнің дамыған елдің нарығына қол жеткізуін жеңілдететін шараларды қамтитын бірлесіп фильм өндіру туралы келісімге қол қою) болуы мүмкін. 17-бапта тараптар 8-бапта көрсетілген мәдени өрнектерге қауіп төнген жағдайларда ынтымақтасуға міндеттенеді. Халықаралық мәдени әртүрлілік қоры (ХӘДҚ) дамушы елдердің талаптары бойынша құрылды және конвенцияның 18-бабына сәйкес құрылды. Ол мүше мемлекеттердің ерікті жарналарымен қаржыландырылады. Бұл қаржыландырудың тұрақтылығына қатысты белгілі бір белгісіздік тудырады және қордың құрылуы "өзара тиімділік" емес, "иерархиялық ынтымақтастық" қағидасына негізделгенін қамтамасыз етеді. Конвенцияға қатысушы дамушы елдер өздерінің мәдени саясатын және мәдени индустриясын дамытуға бағытталған нақты шараларды қаржыландыру үшін ХӘДҚ-ға өтініш бере алады. 2023 жылдың сәуір айына қарай ЮНЕСКО 69 дамушы елде 140 жоба ХӘДҚ қаржысымен жүзеге асырылғанын хабарлады. 19-бапта тараптар мәдениетті қорғау және насихаттау үшін мәліметтерді, тәжірибелерді және үздік тәжірибелерді бөлісуге міндеттенеді, сондай-ақ ЮНЕСКО-ның қолдауымен деректер банкін құруға міндеттенеді.
The section on rights and obligations is central to the convention. It focuses on rights, especially the rights of states to take action to protect their cultural diversity. Most of these rights are expressed as options ("Parties may ") rather than requirements ("Parties shall "). In article 5, the convention reaffirms the sovereign right of states to use legislation to promote and protect the diversity of cultural expressions. subsidies and other support for cultural institutions or for individual artists; and giving domestic cultural industries ways to produce, promote, and publicise their output. The obligation to promote cultural expressions is set out in article 7. Parties to the convention have an obligation to promote cultural expressions within their territory, giving individuals and society access to a diverse set of cultural influences from their own country and from around the world. Article 8 sets out the powers of a state to identify a situation where a cultural expression is in need of "urgent safeguarding" and to take "all appropriate measures". It requires the parties to notify the Intergovernmental Committee (created by article 23) of any such measure. The committee may then make appropriate recommendations. Articles 9 to 11 commit the states to sharing information transparently, to promoting cultural diversity through education and public awareness programs, and to working with civil society to achieve the convention's goals. Article 12 sets out the five objectives of states in relation to international cooperation. Article 13 sets out the obligation of the parties to integrate culture into their sustainable development policies at all levels. This echoes article 11 of the UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity, which describes cultural diversity as "a guarantee of sustainable human development". Article 14 provides a list of suggested forms of international cultural cooperation. These relate to the strengthening of cultural industries, capacity building, transfer of technology and know how, and financial support. Article 15 is the most explicit provision for partnerships between public authorities and civil society, especially to respond to the needs of developing countries. Article 16 contains one of the most binding commitments of the convention. It states that "[d]eveloped countries shall facilitate cultural exchanges with developing countries by granting, through appropriate institutional and legal frameworks, preferential treatment to their artists and other cultural professionals and practitioners, as well as to their cultural goods and services." The obligation to "facilitate cultural exchanges" rests with developed countries and must benefit developing countries. This is the first time that a binding agreement in the cultural field has explicitly referred to "preferential treatment". Preferential treatment measures can be cultural in nature (e. g., hosting artists from developing countries in artists' residencies in developed countries), commercial in nature (e. g., easing the demands of artists in developed countries), or commercial in nature (e. g., facilitating the movement of cultural goods and services) or mixed, i. e., both cultural and commercial (e. g., entering into a film co production agreement that includes measures that facilitate access to the developed country market for the co produced work). Article 17 commits parties to cooperate in situations of serious threat to cultural expressions of the kind mentioned in article 8. The International Fund for Cultural Diversity (IFCD) was created as a result of the demands of developing countries and is established under article 18 of the convention. It is funded by voluntary contributions from member states. This creates some uncertainty as to the sustainability of the funding and ensures that the establishment of the fund is based on the principle of "hierarchical solidarity" rather than "reciprocity". Developing countries that are parties to the convention can apply to the IFCD for funding for specific activities that develop their cultural policies and cultural industries. As of April 2023, UNESCO reports that 140 projects in 69 developing countries have been carried out with funding from the IFCD. In article 19, the parties commit to sharing data, expertise, and best practice for the protection and promotion of culture, creating a data bank maintained by UNESCO.
V бөлім: Басқа құралдармен қарым-қатынас
20-бапта Конвенция басқа қолданыстағы шарттарды толықтыра түсіндіріледі, оларды жоққа шығармайды немесе өзгерте алмайды. 21-бапта тараптар «осы Конвенцияның мақсаттары мен қағидаларын басқа халықаралық форумдарда ілгерілетуге міндеттенеді». «Басқа халықаралық форумдар» термині ең алдымен Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ), Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымына (ДЗМҰ), Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына (ЭЫДҰ), сондай-ақ бейресми екіжақты немесе аймақтық форумдарға немесе келіссөздер жүргізетін топтарға қатысты.
Article 20 explains that the convention is to be interpreted as complementary to other existing treaties, not overruling or modifying them. In article 21, the parties "undertake to promote the objectives and principles of this Convention in other international forums." The term "other international forums" refers in particular to the World Trade Organization (WTO), the World Intellectual Property Organization (WIPO), the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD), but also to more informal bilateral or regional fora or negotiating groups.
VI бөлім: Конвенцияның органдары
22-бапта Конвенцияның басқару органы – Тараптар Конференциясы құрылады. Ол конвенцияны ратификациялаған барлық елдерден тұрады және екі жылда бір рет өтеді. 23-бапта Мәдени өрнектердің әртүрлілігін қорғау және дамыту жөніндегі Үкіметаралық комитет құрылады. Ол Тараптар Конференциясының әлемнің барлық аймақтарынан сайлаған 24 мемлекеттен тұрады. Мүшелердің мерзімі төрт жылды құрайды және олар жыл сайын жиналады. Бұл екі орган бірлесіп «мәдени саясаттың болашағы және халықаралық ынтымақтастық бойынша саяси платформа» болып табылады. 24-бапта ЮНЕСКО хатшылығы осы екі органға да көмек көрсетуге міндетті.
Article 22 establishes the Conference of the Parties, the governing body of the convention. This is composed of all the countries that have ratified the convention and meets every two years. Article 23 creates an Intergovernmental Committee for the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions. This is composed of 24 parties elected by the Conference of the Parties from all regions of the world. Members are given a four year term and meet annually. These two bodies together act as a "political forum on the future of cultural policy and international cooperation". Article 24 requires the UNESCO Secretariat to assist both of them.
Ратификациялау және ратификацияламау
Бүгінгі күні 151 қол қойған мемлекет, сондай-ақ Еуропалық Одақ конвенцияны ратификациялауды немесе заңдық түрде оған балама процедураны тіркеді. Канада 2005 жылдың 28 қарашасында келісімді бірінші болып ратификациялады. Соңғы ратификациялар Кабо-Вердеде (2021 жылдың 26 мамырында) және Пәкістанда (2022 жылдың 4 наурызында) тіркелді. 2007 жылдың қараша айында Ұлттар Достастығының 59 мүше мемлекеттерінің делегаттары Кампала азаматтық қоғамының мәлімдемесін қабылдады, онда Ұлттар Достастығы басшыларының кеңесіне ұсыныстар енгізілді. Аталған мәлімдемеде Достастық мемлекеттері конвенцияны ратификациялауға және оны іске асыру үшін азаматтық қоғаммен бірлесіп жұмыс істеуге шақырылды. Кейбір Араб мемлекеттері, Азия-Тынық мұхиты аймағының мемлекеттері, Ресей және Жапония конвенцияны ратификацияламады немесе іске қоймады. АҚШ келіссөздерге және оның дайындалуына белсенді қатысқанына қарамастан, ратификациялаудан бас тартты. Олардың қарсылығының негізгі аргументі – мәдени өнімдер басқа тауарлар мен қызметтер сияқты тауарлар екендігі. Олардың пікірінше, еркін сауданың артықшылықтары мәдени тауарлар мен қызметтерге де қатысты. АҚШ 2018 жылдың соңында ЮНЕСКО-дан шығып, 2023 жылдың шілдесінде ресми түрде қайта қосылды.
To date, 151 signatory states, as well as the European Union, have registered their ratification of the convention, or a legally equivalent process. Canada was the first party to ratify the treaty on 28 November 2005. The most recent ratifications are from Cape Verde (26 May 2021) and Pakistan (4 March 2022). A November 2007 meeting of delegates from 59 member states of the Commonwealth produced the Kampala Civil Society Statement, which made recommendations to the Commonwealth Heads of Government Meeting. One recommendation was that Commonwealth states should ratify the convention and work with civil society to implement it. Some Arab states, states in the Asia Pacific region, Russia and Japan have not ratified or implemented the convention. The United States refused to ratify despite actively participating in the negotiations and drafting. The main argument of their opposition is that cultural products are commodities in the same way as other goods and services. They argue that the benefits of free trade extend to cultural goods and services. The United States left UNESCO at the end of 2018 but officially rejoined in July 2023.
Орындауды бақылау
Бақылау жүйесі конвенцияның төрт басты мақсатымен, сондай-ақ күтілетін нәтижелермен, негізгі көрсеткіштермен және растау әдістерімен құрылған. Бұл төрт мақсат: 1) тұрақты мәдени басқару жүйелерін қолдау; 2) мәдени тауарлар мен қызметтердің теңгерімді алмасуын қамтамасыз ету және өнерпаздар мен мәдениет қызметкерлерінің қозғалғыштығын арттыру; 3) мәдениетті тұрақты даму аясына енгізу; 4) адам құқықтары мен негізгі бостандықтарды ілгерілету. Бақылау жүйесі конвенцияның 9-бабына негізделген. Ол ақпарат алмасу және ашықтық жөніндегі Оперативтік нұсқаулықта егжей-тегжейлі сипатталған. Осы міндеттемеге құрмет көрсету үшін тараптар байланыс адамын тағайындайды және ратификациялау, қабылдау, бекіту немесе қосылу құжаты тапсырылған күннен бастап төрт жыл сайын мерзімді есептер ұсынуға міндетті. Бұл есептерді Тараптар конференциясы инновациялық шараларды анықтау және көмекке мұқтаж елдердің қажеттіліктерін анықтау арқылы халықаралық ынтымақтастықты жоспарлау үшін қарастырады. 2021 жылға қарай ратификациялаған мемлекеттердің жартысы ғана есеп беру міндеттемелерін орындағандығы хабарланды; міндеттемелерді орындамағандары үшін санкциялар қарастырылмаған. ЮНЕСКО Статистика институты (ЮСИ) мәдени статистика аясын құру және мәдени өрнектердің әртүрлілігін өлшеу жөніндегі сарапшылар тобын құру арқылы конвенцияны қолдауға жұмыс істеді.
The monitoring framework is structured by four overarching objectives from the convention, as well as by the desired outcomes, core indicators and means of verification. The four objectives are: (1) supporting sustainable cultural governance systems, (2) achieving a balanced exchange of cultural goods and services and increasing the mobility of artists and cultural professionals, (3) including culture in sustainable development frameworks and (4) promoting human rights and fundamental freedoms. The monitoring framework is based on Article 9 of the convention. It is specified by the Operational Guidelines for information sharing and transparency. In order to respect this commitment, the parties designate a point of contact and must produce periodic reports every four years, starting from the date of deposit of its instrument of ratification, acceptance, approval or accession. These reports are examined by the Conference of the Parties in order to plan international cooperation by identifying innovative measures and targeting the needs of countries that could benefit. As of 2021, it was reported that just half the ratifying states have complied with their reporting duties; there are no penalties for failing to comply. The UNESCO Institute for Statistics (UIS) has worked to support the convention by creating a Framework for Cultural Statistics and establishing an Expert Group on Measuring the Diversity of Cultural Expressions.
Кейінгі халықаралық келісімдерге әсері
ЮНЕСКО хабарлауынша, "2015 және 2017 жылдар аралығында жасалған кем дегенде сегіз екіжақты және аймақтық еркін сауда келісімдері 2005 жылғы Конвенцияның мақсаттары мен принциптерін ілгерілететін мәдени ережелерді немесе міндеттемелерді қамтыды".
UNESCO reports that "at least eight bilateral and regional free trade agreements concluded between 2015 and 2017 have introduced cultural clauses or of commitments that promote the objectives and principles of the 2005 Convention."
Онлайн ортада іске асыру
Бұл конвенция музыка мен фильмдер негізінен CD және DVD форматтарында сатылатын кезде келісілді. Келесі жылдары онлайн-стриминг медиасының дамуымен мәдени туындыларды физикалық тасымалдаушы құралсыз бір елден екінші елге экспорттау мүмкін болды. Бұл, әсіресе, белгілі бір елдердің мәдени өнімдеріне көптеген адамдардың тікелей қол жеткізуіне байланысты, мәдени әртүрліліктің қауіп астында қалуына әкеп соқты. Конвенция технологиялық жаңалықтарға бейтарап болуды мақсат етті, осылайша болашақ жетістіктер оны қолданыстан шығармауы тиіс. III бөлімдегі анықтамалар мемлекеттерге цифрлық мәдени өнімдерге қатысты мәдени саясатты қалыптастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, осы қарқынды технологиялық өзгерістер конвенцияның онлайн мәдени туындыларға қатысты құқықтары мен міндеттерін қалай түсіндіру керектігі туралы мәселені тудырды. 2017 жылы қауымдастық конвенцияны цифрлық ортада іске асыру жөніндегі операциялық ережелерді жасап, бекітті.
The convention was negotiated at a time when music and films were mainly sold on CD and DVD formats. The subsequent years saw the rise of online streaming media, meaning that cultural works could be exported from one country to another without a physical medium. This increased the risk that cultural diversity would be threatened as more people had immediate access to the cultural productions of particular countries. The convention was intended to be technologically neutral so that future advancements would not leave it outdated. The definitions in section III allow states to develop cultural policies for digital cultural products. However, this rapid technological change raised the question of how to interpret the convention's rights and obligations relating to online cultural works. The community responded in 2017 by creating and adopting the Operational Guidelines on the Implementation of the Convention in the Digital Environment.
Азаматтық қоғамның рөлі
Конвенция азаматтық қоғамды – үкіметтік емес ұйымдарды, мәдениет саласының мамандарын және мәдени топтарды қамти отырып – қажетті деп бірнеше рет айтады, олар конвенцияның көздеген өзгерістерін іске асыру үшін маңызды. Азаматтық қоғам ұйымдары конвенцияны іске асыру және насихаттаудың бірнеше деңгейіне қатысады. Олар Тараптар конференциясына қатыса алмайды, бірақ шақыру арқылы Үкіметаралық комитеттің отырыстарына қатыса алады; қаржыландыруға үлес қоса алады; өздерінің сараптамасын ұсынады; немесе Мәдени әртүрлілік жөніндегі халықаралық қордан гранттар алады. 2015 жылғы зерттеуде конвенцияның нәтижесінде туындаған көптеген іс-шаралар азаматтық қоғамды немесе азаматтық қоғам мен үкімет арасындағы серіктестікті қамтығаны анықталды, бірақ ұлттық есептердің жартысынан азы азаматтық қоғамның қатысуын көрсеткен. Сондай-ақ, осы іс-шараларға ең көп қатысқан ҮЕҰ-лар көбінесе жақсы құрылған және үкіметпен жұмыс істеу тәжірибесі бар ұйымдар екені белгілі болды, олар көбінесе Ғаламдық солтүстіктегі ұйымдар. Авторлар азаматтық қоғамды конвенцияны іске асыруға тартудың сәтті мысалдары бар екенін, бірақ қатысушы ұйымдар әлі де толыққанды әртүрлі емес екенін тұжырымдайды. 2009 жылы Үкіметаралық комитет кейбір елдерде азаматтық қоғамның қатысуы күтілгеннен төмен болуының үш негізгі себебін анықтады: 1) мәдени сектордың ұйымдық тұрғыдан әлсіздігі; 2) үкімет пен мемлекеттік органдардың тым жоғарыдан төменге қарай бағытталған тәсілі; 3) мемлекеттік органдар, азаматтық қоғам және мәдени сектор арасындағы байланыстың нашарлығы. Азаматтық қоғамға ЮНЕСКО кафедралары да кіреді: ғылыми зерттеу мақсаттары 2005 жылғы конвенциямен байланысты профессорлар. 2016 жылдың қараша айында құрылған Мәдени көріністердің әртүрлілігі жөніндегі ЮНЕСКО кафедрасы конвенцияны іске асыруға және білімді дамытуға қатысады.
The convention repeatedly mentions civil society — including non governmental organizations (NGOs), cultural professionals and cultural groups — as necessary for implementation of its desired changes. Civil society organizations are involved at several levels in the implementation and promotion of the convention. Although they cannot attend the Conferences of the Parties, they can attend, by invitation, the meetings of the Intergovernmental Committee; participate in funding; contribute their expertise; or receive grants from the International Fund for Cultural Diversity. A 2015 study found that many activities arising from the convention involved civil society, or partnerships between civil society and government, although fewer than half of the national reports mentioned involving civil society. It also found that the NGOs most involved in these activities were usually already well established and used to working with government, which tend to be organizations in the Global North. The authors conclude that there are successful cases of involving civil society in the convention's implementation but that the participating organisations were not yet truly diverse. In 2009, the Intergovernmental Committee identified three general reasons why, in some countries, civil society participation was less than expected: 1) an organisationally weak cultural sector; 2) an excessively top down approach by government and public bodies; and 3) poor communication between public bodies, civil society, and the cultural sector. Civil society includes UNESCO Chairs: professors whose research objectives are linked to those of the 2005 convention. The UNESCO Chair on the Diversity of Cultural Expressions, launched in November 2016, participates in the implementation of the convention and in the development of knowledge.
Ғылыми қабылдау
Бұл конвенцияға академиялық дереккөздерден мақтау да, сын да айтылды. Австралиялық экономист Дэвид Тросби 2016 жылы конвенцияның көптеген қол қоюшылары бар заңды түрде міндетті келісімшарт ретінде, тұрақты даму мақсаттарына қарағанда мәдени және экономикалық дамуды тұрақты жағдайда ілгерілетуде әлдеқайда көп жетістіктерге қол жеткізгенін мәлімдеді. Конвенцияны жүзеге асыру туралы ұлттық есептерді оқығанда, ол көптеген елдердің қажетті саясатты өзгерту арқылы пайда тапқанын анықтады. Конвенцияны жасалғаннан кейін он жыл өткен соң бағалау кезінде Кристиан Де Бекелер мен Миикка Пайкконен оны «мәдени әртүрлілік туралы пікірталаста пайдалы және маңызды құрал» деп сипаттады, бірақ ол «мәдени әртүрлілікті, соның ішінде адам құқықтары және тұрақтылыққа қатысты мәселелерге толыққанды қарсы тұру үшін жеткілікті кең және толық емес» екенін ескертті. Әлеуметтанушы Джон Кламмер конвенцияны мәдениеттің рөлін атап көрсеткені үшін мақтады, бірақ ол «өзі көтерген мәселелерді қалай шешуге қатысты нақты талдау немесе нақты саясат ұсыныстары жоқ» деді. Мәдени саясат ғалымы Джонатан Викери конвенцияны ынталандырған демократиялық және плюралистік құндылықтар сол құндылықтарды күштен әлсірететін тәжірибелерге әкелуі мүмкін екеніне ескертті: бұл құжат «қазіргі патриархалдық, дәстүрлі, әдет-ғұрыптық, ырым-жырымдық немесе діни «мәдениетті» заңдыландыру және нығайту үшін қолданылуы мүмкін». Ол оны мәдени басқарудың демократиялық жүйесін құру жолындағы қадам деп сипаттады, бірақ бұл қалай жүзеге асырылатынын нақтыламады: «БҰҰ Бас Ассамблеясының демократиялық емес мүшелерінің көптеген баптарын іске асыруы мүмкін емес сияқты». 2018 жылы поляк социологы Доброслава Виктор Мах конвенцияға көптеген мемлекеттердің тез ратификациялауына себеп болған саяси қолдауды әсерлі деп сипаттады. Ол конвенцияның «мәдениет және тұрақтылық туралы ағымдағы пікірталасқа тікелей әсер еткенін» айтты, бірақ мәдени әртүрліліктің түсіндірілуі декларацияның кең ауқымымен салыстырғанда тар болып табылады. Ол Халықаралық мәдени алуан түрлілік қорының донорлық қаражатқа тәуелділігі «нағыз өзгерістер жасау қиынға соғатынын» айтты. Нэнси Дюксбери және оның авторлары конвенцияда тұрақтылық туралы айтылғанымен, ол тұрақтылық талаптарын даму есебіне толыққанды енгізбейді деп мәлімдеді. Олар мәдениетті экономиканың бір саласы ретінде емес, болашақты анықтайтын құндылықтар мен тәжірибелер ретінде қарастырған Мәдениет және даму жөніндегі әлемдік комиссияның 1996 жылғы «Біздің шығармашылық алуан түрлілігіміз» есебімен салыстырды. 2018 жылғы екінші жаһандық есепті қарастырған кезде, Даму және халықаралық қатынастар институтының Барбара Ловринич есептер елдердің жетістіктерге жеткенін және мәдени алуан түрлілікті ілгерілетудің стратегиялық мәселелерін шешудің жаңа тәсілдерін тапқанын көрсеткенін атап өтті, бірақ мәдени саясатты қайта құрудың ұзақ мерзімді мақсаты әлі толыққанды орындалмағанын көрсетті. Ол ЮНЕСКО-ны 2005 жылғы конвенция және тұрақты даму мақсаттары туралы халықтың хабардарлығын жеткілікті түрде арттырмағаны үшін сынға алды.
The convention has received both praise and criticism from academic sources. The Australian economist David Throsby argued in 2016 that the convention, as a legally binding treaty with many signatories, has achieved much more than the Sustainable Development Goals to advance cultural and economic development in a sustainable context. Reading the national reports on the implementation of the convention, he found that many countries have benefited by making the required policy changes. Evaluating the convention ten years after its creation, Christiaan De Beukelaer and Miikka Pyykkönen described it as "a useful and important instrument in the debate on cultural diversity" but warn that it is "not broad and sufficient enough to confront cultural diversity as a whole, including challenges concerning human rights and sustainability." Sociologist John Clammer praised the convention for highlighting the role of culture but said it "lacks a hard edged analysis or concrete policy proposals of how to address the very issues that it itself raises". Cultural policy scholar Johnathan Vickery warned that the democratic, pluralist values motivating the convention could lead to practices undermining those same values: that the document "can be used to legitimise and bolster current patriarchal, traditional, customary, superstitious or religious 'culture'". He described it as setting out a desirable democratic system of cultural governance without specifying how this could be achieved: "it is hard to see how many of the non democratic members of the UN Assembly could ever implement many of its Articles". In 2018, the Polish sociologist Dobrosława Wiktor Mach described the political support for the convention, leading to its rapid ratification by many states, as impressive. She said that the convention "has had a direct impact on current debates on culture and sustainability" but that the interpretation of cultural diversity that has been implemented is narrow – focused on the market for creative goods – compared to the broad language of the declaration. She observed that the International Fund for Cultural Diversity, being reliant on donations, "has difficulties making real change." According to Nancy Duxbury and co authors, although the convention mentions sustainability, it does not truly integrate sustainability requirements into its account of development. They drew a contrast with the 1996 Our Creative Diversity report by the World Commission on Culture and Development which considered culture not as a sector of the economy but in terms of the values and practices that define desirable futures. Reviewing the second global report in 2018, Barbara Lovrinić of the Institute for Development and International Relations observed that the reports show that countries have made progress and have come up with new ways to address the strategic issues of promoting cultural diversity, but that the stated long term goal of reshaping cultural policy was not yet being achieved. She criticised UNESCO for not promoting more public awareness of the 2005 Convention and the Sustainable Development Goals.