Тасмандық шалғы қорығы (Phyllocladus aspleniifolius) – Австралияның Тасман аралында өсетін мәңгі жасыл, конустық ағаш. Биологиялық ерекшеліктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарағайлар тұқымдасының түрі
Species of conifer
Phyllocladus aspleniifolius, көбінесе сельдерей төбесі қарағайы деп аталады, Австралияның Тасманиясына ендемик жақын тұқымдас өсімдік. Тасманияда кеңінен тараған және көптеп кездеседі, ең көп саны батыс жоталарында. Оның "жапырақтары" сельдерей өсімдігінің жапырақтарына ұқсас, сондықтан оған осылай атау берілген.
Phyllocladus aspleniifolius, commonly known as the celerytop pine, is an endemic gymnosperm of Tasmania, Australia. It is widespread and common in Tasmania, with the most abundance in the western highlands. Its ‘leaves’ appear similar to those of a celery plant, hence the common name.
Сипаттама
Phyllocladus aspeniifolius – Podocarpaceae тұқымдасына жататын ірі, конус тәрізді, мәңгі жасыл ағаш. Көндірегі тік, көлденең бұтақтары бар. Шын жапырақтары көшет кезінде пайда болады, жіңішке, ине тәрізді болады. Ересек жапырақтары ұсақ, қоңыр қабыршақтарға дейін азаяды. Жапырақтардың қызметін жасыл, ромб пішіндес жапырақтарға ұқсайтын, ацельдегид сияқты жасыл сабақтарда спираль бойынша орналасқан кладодтар атқарады, сондықтан оған «ацельдегид шыңы» деген жалпы атау берілген. Кладодтар қалың және жалпақ, 3–8 см ұзындығында болады. Жазда бір ағашта немесе бөлек ағаштарда аталық және аналық конустар пайда болады. Аталық конустар цилиндрлі, 3–5 мм ұзындығында, бүйір бұтақтарының ұштарында 2-3 данадан топтасқан. Аналық конустар кладодтардың қойнауларында немесе жиектерінде қысқа сабақшаларда 3–4 данадан топтасқан. Піскен конустар ерекше, ет тәрізді, қызғылт немесе қызыл түсті, ақ арилмен жабылған, ішінде қатты, қара, ашық тұқым орналасқан.
Phyllocladus aspeniifolius is a large, conical conifer in the family Podocarpaceae. The trunk is erect with horizontal branches. True leaves appear at the seedling stage and are fine and needle like. Mature leaves are reduced to minute, brown scales. The function of the leaf is taken over by cladodes that look like green diamond shaped leaves, similar to the leaves of a celery plant, hence the common name “celery top pine”. The cladodes are thick and flattened, 3–8 cm long borne spirally on green stems. The plant may bear male and female cones on the same tree or separate trees in summer. The male cones are cylindrical, 3–5 mm long, with 2 3 together at the end of side branches. Female cones occur in groups of 3–4 in short, stalked clusters at the axils or margins of the cladodes. Mature cones are a distinct fleshy pink to red, with a white aril holding a hard, black, exposed seed.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Phyllocladus aspleniifolius Тасманияға эндемик және Тасманияда ең көп тараған және саны көп конифер. Көбінесе штаттың батыс және оңтүстік-батысында, теңіз деңгейінен 1200 метрге дейінгі ылғалды склерофилл ормандары мен жаңбырлы ормандарда кездеседі. Тасманиядағы барлық қолайлы ортада өседі, сондай-ақ солтүстік және шығыстағы шағын популяцияларда, ал биік таулы аймақтарда – тоқталған бұта ретінде табады. Phyllocladus aspleniifolius Тасманиядағы салқын қоңыржай жаңбырлы ормандардың өсімдік түрлерінің құрамына кіреді. Егер Nothofagus cunninghamii, Atherosperma moschatum және Eucryphia lucida сияқты басқа жаңбырлы орман түрлерімен бірге кездессе, онда бұл өсімдік түрін жаңбырлы орман деп анықтауға болады. Phyllocladus aspleniifolius нашар топырақты жаңбырлы ормандарда басым, ал Nothofagus cunninghamii жақсы топырақты жаңбырлы ормандарда басым. Сонымен қатар, өрттенген ормандарда өздігінен жаңарып өседі.
Phyllocladus aspeniifolius is endemic to Tasmania and is the most widespread and abundant conifer in Tasmania. Commonly found in wet sclerophyll forest and rainforest, from sea level to 1200m in the west and south west of the state. It will grow in all suitable habitat in Tasmania, and can also be found in smaller populations in the north and east, and as a stunted shrub in the higher altitude areas. Phyllocladus aspleniifolius is a common constituent of cool temperate rainforest vegetation types in Tasmania. When found with other rainforest species such as Nothofagus cunninghamii, Atherosperma moschatum, and Eucryphia lucida, the vegetation type can be defined as rainforest. Phyllocladus aspleniifolius dominates in rainforests with poorer soils, whereas Nothofagus cunninghamii dominates rainforests on good soil types. and regenerate freely in burnt forests.
Қолданылуы
Бұл ағаштың ағашын жоғары сапалы жиһаз жасаушылар мен қайық құрылысшылары жоғары бағалайды. Ол орташа биіктіктегі орманды жерлерде орташа мөлшердегі ағаш ретінде өседі. Ірі ағаштардың сүрегі түзу талшықты және тығыз, алтын қоңыр түсті, және қарағайға (Taxus) ұқсас. Ағаш өнеркәсібі үшін бұл өте құнды және арнайы түр саналады. Ағаш қатты, берік, аз қысылады, иіліп, жақсы өңделеді және өте ұзақ өмір сүреді. Ағаш теміржолдың тіректеріне, еденге, кеме мачталарына, жиһазға және шкаф жасауға қолданылады. Ол әдемі контейнерлік өсімдік болып табылады, бірақ өсуі баяу, салқын, ылғалды, қышқыл топырақты жақсы көреді, бұл контейнерлерде үнемі ылғалды ұстау қажеттігін көрсетеді. Сондықтан бұл түрді өсіру сирек кездеседі және ботаникалық бақтар мен арборетумдарда, сондай-ақ бірнеше жеке бақтарда ғана кездеседі. Ол климаттың өзгеруін зерттеу үшін де пайдаланылған. Phyllocladus aspleniifolius кең ауқымдағы жағдайларда өседі және климаттық өзгерістерге сезімтал болып көрінеді, сондықтан оның жылдық сақинасының ені мен ағаш тығыздығының көрсеткіштері бұрынғы климатты зерттеуге қолданылады.
The wood of this species is highly prized by fine furniture makers and wooden boat builders. It grows to form a medium size tree in the forests at middle altitudes. The wood of good sized trees is straight grained and dense, golden brown, and not dissimilar to yew (Taxus). It is considered a high value and speciality species by the timber industry. The wood is hard and strong with little shrinkage, bends and works well, and is very durable. The wood is used for railway sleepers, flooring, ship masts, furniture, and cabinet work. It makes an attractive container plant, but is slow growing, and prefers cool, moist, acidic soil indicating it needs constant moisture in containers. Therefore, this species is rare in cultivation, and is limited to botanic gardens and arboreta and a few private gardens. It has also been used to investigate climate change. Phyllocladus aspleniifolius grows on a wide range of sites and appears sensitive to climate conditions, therefore its pattern of ring width and wood density are used to research past climate.
Қауіп-қатерлер мен қорғау
Phyllocladus aspleniifolius үшін ең үлкен қауіп – жоғары құндылығы бар ағашы үшін кесілуі және толықтай кесілетін практика қолданылатын ылғалды склерофилл ормандарында кездесуі. Бұл түрдің көп бөлігі Тасманиядағы қорғауға алынған ормандарда немесе ағаш кесуге ашық, бірақ жергілікті ағаштардың сақталуын қамтамасыз ететін басқару жүйесі бар ормандарда орналасқан. Осы себепті, IUCN Қызыл тізімі бұл түрді "Төменгі деңгейдегі қауіп" санатында тіркеген, бұл Тасманияда оның тұрақты түрде көптеп кездесуін көрсетеді.
The largest threat to Phyllocladus aspleniifolius is logging for its high value timber and presence in the wet sclerophyll forests that are subject to clearfell harvesting practices. A large portion of the species is located in protected forests in Tasmania or in forests open to logging with management that allows for the persistence of native trees. The IUCN Red List, therefore lists the species as “Least Concern”, indicating its persistent abundance in Tasmania.