Кіріспе

C5a протеин фрагменті – C5 конвертаза протеазасы арқылы C5 комплементінің ыдырауы нәтижесінде C5a және C5b фрагменттеріне бөлініп шығатын протеин фрагменті. C5b комплемент каскадының кешіккен сатыларында маңызды рөл атқарады, бұл бірнеше негізгі қорғаныс механизмдерін үйлестіретін реттелген реакциялар тізбегі, соның ішінде мембраналық шабуыл кешенінің (MAC) қалыптасуы. MAC – туа біткен иммундық жүйенің ең маңызды қаруларының бірі, ол шетелдік бөлшектер мен микробиалды шабуылдарға автоматты жауап ретінде пайда болады. Ол бөгде нысандарда микроскопиялық тесіктер жасап, судың жоғалуына және кейде өлімге алып келеді. C5a, C5-тің басқа ыдырау өнімі, күшті қабыну пептиді болып табылады, ол комплементті белсендіруге, MAC қалыптасуға, туа біткен иммундық жасушаларды тартуға және аллергиялық реакцияларда қатысатын гистаминнің бөлінуіне ынталандырады. C5 гепатоциттерде пайда болады, бірақ оның синтезі макрофагтарда да жүзеге асырылуы мүмкін, онда ол C5a-ның жергілікті деңгейін арттыруы мүмкін. C5a – хемотактикалық агент және анафилатоксин; ол туа біткен иммунитет үшін өте маңызды, сонымен қатар бейімделу иммунитетімен де байланысты. C5a-ның жоғарылаған өндірісі көптеген қабыну ауруларымен байланысты.

Құрылымы

Адамның C5a полипептиді 74 аминқышқылынан тұрады және 11 кДа салмаққа ие. Ядролық магниттік резонанс спектроскопиясы (ЯМР) молекуланың төрт спиральдан тұратынын, ал IV және II, III спиральдар арасында үш дисульфидтік байланыспен жалғанған пептидтік циклдер болатынын көрсетті. N-ұшында қысқа 1,5 айналымды спираль бар, бірақ барлық агонистік белсенділік C-ұшында жүзеге асады. C5a қан сарысуындағы карбоксипептидаза B ферментінің әсерінен C-ұшындағы аргинин қышқылы жоқ, 72 аминқышқылынан тұратын C5a аргининсіз түріне жылдам метаболизмге ұшырайды.

Функциялар

C5a – анафилатоксин, эндотелийде адгезия молекулаларының экспрессиясын арттыруға, тегіс бұлшық еттердің жиырылуына және қан тамырларының өткізгіштігінің жоғарылауына себеп болады. C5a des Arg анафилатоксин ретінде әлдеқайда нашар әсер етеді. C5a және C5a des Arg екеуі де маст жасушаларының дегрануляциясын тудырып, қабынуға ықпал ететін гистамин және TNF α сияқты молекулаларды босатады. C5a сонымен қатар тиімді хемоаттрактант болып табылады, инфекция ошақтарында комплемент және фагоциттердің жиналуын қамтамасыз етеді немесе лимфа түйіндеріне антигенді ұсынатын жасушаларды тартады. C5a нейтрофильдер мен моноциттердің қан тамырларының қабырғаларына жақындауы мен жабысуын арттыруда маңызды рөл атқарады. Ақ қан жасушалары интеграл авидтілігінің жоғарылауы, липоксигеназа жолы және арахидон қышқылының метаболизмі арқылы белсендіріледі. C5a лейкоциттердегі IgG Fc рецепторларын белсендіретін және тежеуші арасындағы тепе-теңдікті де реттейді, соның салдарынан аутоиммундық реакция күшейеді. Липополисахаридтердің әсерінен C5aR1-дің C5a стимуляциясына сезімталдығы артады. C5a, C5aR1 арқылы әрекет ете отырып, алғашқы адам моноциттері мен макрофагтарында липополисахаридтерден туындаған қабыну реакцияларын әртүрліше модуляциялайтыны көрсетілді, бірақ бұл C5aR1 экспрессиясының артуына байланысты емес. C5L2 – тағы бір C5a рецепторы, ол C5a C5aR1 әсерін реттейді деп саналады. Қарсы нәтижелерге ие зерттеулерде, оның қабынуға қарсы қасиеттері бар "алдаушы" рецепторлық белсенділігі де, ал қабынуды күшейтетін сигналдық белсенділігі де көрсетілген. C5a сепсис кезінде нейтрофильдердің дисфункциясының маңызды медиаторы болып табылады, ал C5a-ға қарсы антиденелерді қолдану эксперименттік модельдерде жағдайды жақсартады. Бұл адамдарда да расталды, C5a-мен шақырылған нейтрофильдердің дисфункциясы ауруханалық инфекцияға және сепсистен болатын өлімге алып келуі мүмкін. Соңғы деректер C5a нейтрофильдердің фагоцитоз қабілетін ғана емес, фагосомалық пісіп жетілуін де нашарлататынын көрсетіп, бактериялық нысаналарға нейтрофильдердің фосфопротеомиялық жауабында айқын өзгерістерге әкеледі. C5a-ның C5aR1 және C5aR2 (C5L2) рецепторларына байланысуы нейтрофильдердің клеткадан тыс тұзақтарының пайда болуына және цитотоксикалық гистондардың клеткадан тыс кеңістікке шығарылуына себеп болады, бұл жедел тыныс жетіспеу синдромының (ARDS) патогенетикалық механизмі ретінде қарастырылады және ісіктердің өсуі мен метастаздауын ынталандырады.