Кіріспе

Генерал Иди Амин Дада: Өзін-өзі бейнелеу – француз режиссері Барбет Шредердің 1974 жылғы, ағылшын тіліндегі диалогтары бар деректі фильмі. Бұл фильм Уганда диктаторы Иди Аминнің қолдауымен және оның қатысуымен түсірілген. Фильмде Амин Уганданы билеген кезіндегі өкіметінің ең жоғалғы сатысы бейнеленген.

Қысқаша мазмұны

Фильм – бұл оның тақырыбының жан-жақты зерттелуі. Ол Аминнің саясат, экономика және халықаралық қатынастар туралы дәстүрлі емес теорияларын баяндайтын бірнеше қысқа сұхбаттармен қатар, ресми және бейресми жағдайлардағы оқиғаларды көрсетеді. Амин Уганданың парашютшілер мектебін басқарады, жабайы табиғат паркінде қайықпен жүзеді, джаз тобында аккордеон тартып, ресми кешкі асқа қатысады және Голан биіктігін бейнелейтін шағын төбеге жасалмалы шабуыл ұйымдастырады. Ол Израильге шабуыл жоспарларын талқылайды, сондай-ақ 1972 жылғы Мюнхендегі қырғынға жауап ретінде сол кездегі БҰҰ Бас хатшысы Курт Вальдхаймға жіберген хатында Гитлерді мақтап айтқан сөздері де қамтылған. Телеарнада Амин Израильдің жоспарларын егжей-тегжейлі баяндайтын «Сион ақсақалдарының хаттамасы» атты кітапқа ие екені жарияланды. Фильмде Амин мен оның әскерлерінің көптеген шынайы көріністері бар: парашютшілер балалар ойын алаңындағы сырғанақтарға ұқсас жаттығулар жасайды; ауыл тұрғындарынан құралған қарсы алу тобы Аминнің тікұшағы қонғанда шаң мен артқы жарылыстан қашуға мәжбүр болады; министрлер кабинетінің бір мүшесі Аминнің кабинет отырысында сөйлеген сөзі кезінде қарындастың ұшымен мұрнын қасып алады. Бір эпизодта Амин өзінің министрлерін Уганданы әлемде «дұрыс» көрсетпегені үшін айыптайды. Сыртқы істер министрімен байланыс жасағанда, оның жарнамалық жетіспеушіліктеріне наразылық білдірсе де, ол әдеттегідей әзілдесіп, қызық әңгімелер айтады. Бірақ екі аптадан кейін, деректі фильмде атап көрсетілгендей, сыртқы істер министрі Майкл Ондаганың денесі Ніл өзенінен табылды.

Иди Аминнің ықпалы мен қатысуы

Режиссер Барбет Шрёдер фильмді Аминнің «өзінің портреті» деп сипаттады. Шрёдер мен оператор Нестор Альмендросқа Аминнің күнделікті өміріне бұрын-соңды болмаған қол жеткізілді, бірақ деректі фильм көптеген оқиғалардың (соның ішінде әскерлік гарнизон тұрғындарының Аминге құрмет көрсету үшін жиналуы) олардың қалауынша сахналағандығын көрсетеді. Бірнеше сахнада Амин операторды қызықты нәрселерге бағыттап, бірде «сол тікұшақты түсір!» деп бұйрық берді. Дегенмен, Аминнің «режиссер» ретіндегі ықпалы Иди Амин Даданың түсірілімінен асып түсті. Аминмен келісім бойынша Барбет Шрёдер деректі фильмінің екі нұсқасын жасады: біріншісі, бір сағаттық монтаж, Угандада шығарылып, тікелей Аминге жеткізілді, ол нәтижеге риза болды. Екінші нұсқа тек Угандадан тыс жерлерде көрсетілді және қосымша жарты сағаттан астам кадрлар мен түсіндірмелерді қамтыды. Шрёдердің сөзіне сүйенсек, Амин Ливия басшысы Муаммар Каддафиден Ұлыбританиядағы агенттерін фильмді көруге және оның мазмұнын толық жазып алуға жіберуін сұрады. Амин көп ұзамай Шрёдерге фильмге қосымша монтаждар жасауды сұрап хат жіберді, бірақ Шрёдер бас тартты. Жауап ретінде Амин Угандада тұратын 200-ге жуық француз азаматын ұстап, оларды Уганда армиясымен қоршалған қонақ үйге қамап, Шрёдердің үй телефонын беріп, олардың босатылуы Шрёдердің келісіміне байланысты екенін түсіндірді. Осы қиын жағдайға тап болған Шрёдер сұралған монтаждарды жасап, алынған екі жарым минуттық материалды Аминге жатқызылған тітулдармен алмастырды. Амин биліктен құлағаннан кейін Шрёдер жоғалған материалды қалпына келтірді, ал бүгінде көрілетін көптеген нұсқаларда толық кадрлар бар.

Сыни қабылдау

Джон Саймон генерал Иди Амин туралы деректі фильтті "қорқынышты тартымды" деп атады.