Кіріспе

Соя аллергиясы – тағамдық аллергияның бір түрі. Бұл сояның (Glycine max) құрамындағы заттарды қабылдаған кездегі жоғары сезімталдық, ол иммундық жүйенің күшті реакциясын тудырады. Бұл көбінесе физикалық белгілермен көрінеді, мысалы, асқазан-ішек бұзылыстары, тыныс алу қиындығы немесе терідегі реакциялар. Соя балалар мен ересектерде аллергиялық реакцияларды қоздыратын ең көп кездесетін сегіз тағамның бірі болып табылады. Егер емделмесе, анафилактикалық реакция жүрек соғысының жылдамдауына, қан тамырларының кеңеюіне және қан қысымының күрт төмендеуіне алып келуі мүмкін, бұл анафилактикалық шокқа ұшыратуы және өлімге әкелуі мүмкін (соя аллергиясында сирек кездеседі). Мұндай жағдайда, өмірді сақтап қалу үшін дереу медициналық көмек қажет.

Емдеу

Аллергиялық адамдар соя өнімдерін кездейсоқ жұтып алған жағдайда емдеу, адамның сезімталдық деңгейіне қарай әртүрлі болады. Дифенгидрамин (Бенадрил) сияқты антигистамин препараттары тағайындалуы мүмкін. Қауырсың аллергиялық реакциялар (анафилаксия) бронх кеңейткіштермен және адреналин қаламшесімен (эпинефрин құюға арналған қалам), яғни, шұғыл емдеу қажет болғанда медициналық білімі жоқ адамдардың өзі қолдана алатын инъекциялық құрылғымен емдеуді қажет етеді.

Сояға азық-түлікпен байланысты емес әсер ету

Пропофол (Диприван, Проповен) – кеңінен қолданылатын интравендік седатив. Суда нашар еритіндіктен, 10% тазартылған соя майы және 1,2% жоғары тазартылған жұмыртқа лецитині бар липидтік эмульсияға қосылады. Өнім туралы нұсқауларда былай делінген: "Диприван инъекциялық эмульсиясы жұмыртқаға, жұмыртқа өнімдеріне, сояға немесе соя өнімдеріне аллергиясы бар пациенттерге қолдануға болмайды". Пропофол эмульсиясының әлеуетті аллергендік қасиеттері күмәнді. Американдық Аллергия, Астма және Иммунология академиясының және 2019 жылғы шолуларға сәйкес, пропофолға байланысты қышыма немесе жүйелік аллергиялық реакциялар болуы мүмкін.

Соя ақуызы бар өнімдер теріге тиген кезде кейбір адамдарда протеинмен байланысты дерматит пайда болуы мүмкін.

Сүт өнімдерімен қиылысқан реактивтілігі

Сәбилер, әлі де 100% ана сүтімен қоректенетін немесе сүт қоспасымен тамақтанатын балалар, сиыр сүті мен соя ақуыздарына бірдей аллергияға, яғни сүт-соя ақуызына төзбеушілікке (MSPI) бейім болуы мүмкін. Небраска штатының мәлімдемесіне сәйкес, бала емізетін ананың сүтіндегі өңделген тағамдардан түскен соя ақуыздары нәрестелерде төзімсіздік тудыруы мүмкін. Тағы бір зерттеуде сүт аллергиясы сәбилердің 2-3%-ында кездесетіні, жас өскен сайын азайатыны, ал соя аллергиясы кішкентай балаларда 1%-дан кемдеуі анықталды. Зерттеу көрсеткендей, сиыр сүтіне аллергиясы расталған сәбилер мен кішкентай балалардың 10-14%-ы сояға да сезімтал болуы мүмкін, бірақ бұл екі жеке аллергия ме, әлде ақуыз құрылымының ұқсастығынан туындаған қиылысқан реакция ма, әзірге белгілі емес. Сояға ауыр аллергиясы бар адамдар соя лецитині сияқты тіпті аз мөлшердегі сояға да аллергиялық реакция білдіруі мүмкін, бірақ астма, жержаңғақ аллергиясы немесе басқа да қосымша жағдайлар болмаса, анафилактикалық шокқа түсу сирек. Соя – әлемдегі ең көп қолданылатын тағамдық қоспалардың бірі және міндетті ескерту таңбасы бар сегіз тағамның қатарында. Мектептерде аллергия тудыруы мүмкін тағамдарға қатысты белгілі бір ережелер бар. Тағамға қатысты қорқыныш өмір сапасына елеулі әсер етеді. Осы тенденциялар мен алаңдаушылықтарға қарамастан, көптеген балалар ерте жасында сояға аллергиясы болса да, одан өсіп кетеді.

Қасақана қосылған ингредиенттер

Құрама Штаттарда 2004 жылғы «Тамақ аллергендерін таңбалау және тұтынушыларды қорғау туралы» заң (FALCPA) компаниялардан қаптамаланған тағам өнімдерінде қасақана қосылған ең көп таралған сегіз тағам аллергенінің кез келгені бар-жоғын көрсетуді талап етеді: сиыр сүті, жержаңғақ, жұмыртқа, моллюскілер, балық, жаңғақтар, соя және бидай. Бұл тізім 1999 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Codex Alimentarius комиссиясынан шыққан. FDA тұтынушыларға «алергенің бар-жоғын анықтау үшін ингредиенттердің толық тізімін оқу өте маңызды» екенін ескертеді. FSIS мәлімдегендей, ингредиенттің қандай екенін жақшада көрсету немесе «Құрамында: соя бар» сияқты ескертулер жасау міндетті емес. Еуроодақтың 1169/2011 жылғы «Тұтынушыларға арналған тағам туралы ақпарат» регламенті тағам бизнесінен қоғамдық тамақ сату орындарында сатылатын тағамдардың аллергендері туралы ақпарат беруді талап етеді.

Аллерген белгісі жоқ өнімдер

Көптеген елдер соя ингредиенттерін қамтитын тағамдардың қаптамасында аллерген туралы ескертулерді міндетті етуде, бірақ мұндай талаптар соя ингредиенттерін қамтитын кейбір тағамдар мен жеке күтім заттарына, соның ішінде рецепт бойынша және рецептсіз берілетін дәрі-дәрмектерге және косметикаға қолданылмауы мүмкін. Аллергенді тікелей ішпеген жағдайда, сояға аллергиясы бар адамда реакция тууы күмән. PAL таңбалауы тұтынушыларды шатастыруы мүмкін, бұл қаптамадағы сөздердің әртүрлілігіне байланысты болуы ықтимал. Еуропалық Одақ кездейсоқ ластануды таңбалау ережелерін жасау процесін бастады, бірақ ол 2024 жылға дейін ресми мәртебе алмайды. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) мемлекеттік инспекторлар мен өндірушілерден өнім ингредиенттерінің, соның ішінде сояның, қиылысуын азайту немесе жою және тағам қаптамасында "құрамында болуы мүмкін" деген сөздерді пайдаланып, ықтимал қиылысу туралы хабарлауды талап етеді. 2017 жылғы шолу, 20 жылдық ГМО дақылдарының талдауын қамтиды, онда ГМО соядағы аллергендік ақуыздар өзгермегені көрсетілді, бұл ГМО сояның қауіпсіз, қоректік және конвенциялық соя сияқты жалпы халыққа тамақпен қамтамасыз ету үшін төмен аллергенділігін көрсетеді. Сол шолу ГМ тағамдарын, соның ішінде ГМ соядан алынған тағамдарды тұтынудың жаңа аллергияны тудырмайтыны туралы қорытынды жасады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) және Health Canada MON 87751 соясының конвенциялық соя сияқты төмен аллергенділікке ие екенін анықтады.