Кеңес Одағында қуғынға ұшыраған баптист пасторы Георгий Винс

Кіріспе

Совет баптистерінің пасторы және адам құқықтарын қорғаушы Георгий Петрович Винс (Георгий Петрович Винс; 4 тамыз 1928 жылы Благовещенск, Ресей СФСР – 11 қаңтар 1998 жылы Эльхарт, Индиана) – тәуелсіз баптист шіркеулерінің желісіне қатысқандығы үшін Кеңес үкіметі тарапынан қуғынға ұшыраған ресейлік баптист пасторы. Кеңес басшысы Леонид Брежнев пен АҚШ президенті Джимми Картер арасындағы келісімге сәйкес, Винс және оның отбасы 1979 жылы басқа да диссиденттермен бірге (Александр Гинзбург, Эдуард Кузнецов, Марк Димшиц және Валентин Мороз) екі айыпталған тыңшы – Рудольф Черняев пен Вальдик Энгерге айырбасталып, Кеңес Одағынан қуылды.

Кеңес Одағындағы өмір

Георгий Винс Ресейдің Шығыс бөлігінде, Ресей тегі бар американдық азамат Питер Винс пен Лидия (Жарикова) Винстің отбасында дүниеге келді. Питер миссионер ретінде Сибірге барғаннан екі жыл өткен соң 1930 жылы тұтқындалды, үш жылдан кейін босатылды, бірақ 1935 жылы қайта тұтқындалып, 1943 жылы түрмеде қайтыс болды. Отбасына оның өлімі туралы кейін хабарланды. Питер Винс меннониттік бауырластықтың жетекшісі Якоб Й. Винстің ұлы болды. Сондай-ақ қараңыз: "Якоб Й. Винс Ресейде дүниеге келді", "Винс Яков Яковлевич родился в России в семье обрусевших выходцев из Голландии. Евангельдік христиан-баптист шіркеуінің мүшесі". Жас Георгийді анасы Лидия мен оның көптеген туыстары тәрбиеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олар Киевке көшіп, Винс электр инженері болып жұмыс істеді. Георгий Винс Киевтегі баптист шіркеулеріне қатысты. 1959 жылы Никита Хрущевтің дінге қарсы қуғын-сүргіні басталғанда, мемлекет баптист шіркеуіне жаңа ережелер енгізіп, олардың аздаған тәуелсіздігін шектеді. Баптист қозғалысы қақтығысқа толы түрде бөлінген кезде, Винс мемлекеттік қысымға қарсы күрестің жетекші тұлғаларының бірі болды. Ол Киевтегі өз қауымының пасторына қарсы шықты, ол жаңа шараларды қабылдаған еді. Винс өз шіркеуін құрып, формальды теологиялық білімі болмаса да, пастор болды. Топ Киевтің шетіндегі орман ішінде жиналатын. 1965 жылы Шіркеулер Кеңесі құпия ұйым ретінде ресми түрде құрылғанда, Винс оның Бас хатшысы болды. Осы қозғалыстың жүздеген жақтастары түрмеде отырды. Баптистер Совет Одағының барлық өңірінен Мәскеудегі Орталық Комитет ғимаратының алдына жиналып, үлкен демонстрация өткізді. Бірнеше күннен кейін Винс басқа басшылармен бірге Орталық Комитетке барып, бұрын-соңды болмаған демонстрацияда ұсталғандардың тағдыры туралы сұрады. Оның нәтижесінде олардың өзі де тұтқындалды. 1966 жылдың қараша айында Винс пен Шіркеулер Кеңесінің төрағасы Геннадий Крючковқа сот процесі өтті, ол үш жылға бас бостандығынан айырылды. Оның әйелі Надежда төрт баласын қарауға қалды. Азаттыққа шыққаннан кейін Винс пасторлық және қозғалысты ұйымдастыру жұмысын жалғастырды, бірақ жаңадан тұтқындалудан қашу үшін жасырын өмір сүре бастады. 1974 жылдың наурыз айында ол табылғандықтан ұсталды. Адам құқықтарын қорғаушы Андрей Сахаровтың ықпалымен Дүниежүзілік шіркеулер кеңесі Винстің тұтқындалуына қарсы халықаралық наразылық акциясына қосылды. 1975 жылдың қаңтар айында Винс Киевте сотталып, бес жылға еңбек лагеріне, содан кейін бес жылға ішкі жер аударылуға кесілді, ол Совет Одағының ең танымал діни тұтқынына айналды.

Georgi Vins was born in the Russian Far East to Peter Vins, an American citizen of Russian origin who had traveled to Siberia just two years before as a missionary, and Lydia (Zharikova) Vins. Peter was arrested in 1930, freed three years later but re arrested in 1935 and died in prison in 1943. The family was only later informed of his death. Peter Vins was the son of Mennonite Brethren leader Jacob J. Wiens born in Borden, Saskatchewan. See also: "Jacob J. Wiens was born in Russia", "Винс Яков Яковлевич родился в России в семье обрусевших выходцев из Голландии. Член Церкви евангельских христиан баптистов.". The young Georgi was brought up by his mother Lydia, with his various siblings. After the Second World War they moved to Kiev, where Vins qualified as an electrical engineer. Georgi Vins became involved in Baptist churches in Kiev. As Nikita Khrushchev's anti religious persecutions began in 1959, the state imposed new regulations on the Baptist church that drastically curtailed the small measure of independence they had enjoyed. As the Baptist movement split acrimoniously, Vins became one of the leading figures in the campaign to resist state pressure. He publicly opposed the pastor of his own congregation, in Kiev, who had accepted the new measures. Vins formed his own breakaway congregation, becoming its pastor, despite a lack of formal theological training. The group met in a forest outside Kiev. When the Council of Churches was formally set up as an underground body in 1965, Vins became its General Secretary. Hundreds of the movement's followers were already in prison. In a dramatic protest, Baptists converged from all over the Soviet Union for a mass demonstration outside the Central Committee building in Moscow. Several days later, Vins went to the Central Committee with other leaders to ask about the fate of those who had been detained at the unprecedented demonstration. As a result, they were themselves arrested. Vins and the Chairman of the Council of Churches, Gennady Kryuchkov, went on trial in November 1966 and he was sentenced to three years imprisonment. His wife Nadezhda was left to look after their four children. After release, Vins resumed his work as pastor and organizer of the movement, but soon went into hiding to avoid arrest. He was discovered and seized in March 1974. Prodded by the human rights campaigner Andrei Sakharov, the World Council of Churches joined the international protests at Vins' arrest. Vins was tried in Kiev in January 1975 and sentenced to five years in labor camp to be followed by five years internal exile, becoming the Soviet Union's most famous religious prisoner.

Кейінгі өмірі

Халықаралық қысым оның туған жерінен күрт қуылмасына әкелді. 1979 жылдың 26 сәуірінде Винс түрмеде оянды және өз киімін ауыстыруды бұйрылды. Жағдайының күрт өзгеретінін сезбей, ол Мәскеуге ұшақпен жеткізіліп, түнін сарандықтарға арналған орталықта өткізді. Келесі күні оған жаңа киім берілді және Кеңеске қарсы әрекеттеріне байланысты Жоғарғы Кеңес Президиумы оны Кеңес азаматтығынан айырғаны туралы хабарланды. Ол қуылды. Винс өзінің әрекеттерінің Кеңеске қарсы болмағанын бекер дәлелдеді, бірақ тағдырына мойынсұнуға мәжбүр болды. Оған жақын туыстарының аттарын жазып, олармен бірге елден кетуді бұйырды. Әйтпесе оларды қайта көрмей қалуы мүмкін екенін түсінген ол әйелі, балалары, анасы және қарындасының есімін тізімге енгізді. Винс Мәскеудің Лефортово түрмесіне жеткізілді, содан кейін бес қуылған адам Мәскеу әуежайына апарылды. Ұшақтағы екі американдық елшілік қызметкері олардың босатылуының Вашингтондағы Ақ үй мен Кеңес елшілігі арасындағы келісімге сәйкес екенін түсіндірді. Олар Нью-Йорк қаласына қонғаннан кейін ғана айырбастау туралы білді. Олар екі сотталған тыңшымен алмастырылды, ал ауысу Кеннеди әуежайындағы оқшау ангарда өтті. Бес адам ұшақтың бір жағынан түсті, ал тыңшылар екінші жағынан кірді. Алты аптадан кейін отбасының қалған бөлігі қосылып, Винс Индиана штатының Элькхарт қаласын мекен етіп, ағылшын тілін үйренді. Ол Ақ үйге және әлемнің түкпір-түкпіріндегі көптеген шараларға шақырылды. Бастапқыда Кеңес Одағындағы қуғынға ұшыраған шіркеулерді қолдау миссиялары арасында оны тартуға бәсекелестік болды, бірақ Винс қашықтықты сақтады. Ақырында ол Кеңес шіркеулерінің кеңесіне адал болған баптист шіркеулерінің халықаралық өкілдігін құрды. Олардың мүшелері қуғынға ұшырады, жүздеген адам еңбек лагерьлерінде немесе психиатриялық ауруханаларда отырды. АҚШ-қа қуылғаннан кейін оның туған-туыстары (ағалары мен олардың отбасылары) Украина КСР-нен еркін елде жаңа өмір бастау үшін сапарға шықты. 1980-жылдардың соңында Ресейде ашық христиандық қызмет мүмкін болған кезде, Баптисттерге қуғынға ұшырағандарға көмектесудегі Винстің жұмысы күрт өзгерді. 1990 жылы президент Михаил Горбачев Винсті Кеңес азаматтығынан айырған жарлықты жойды, осылайша оған туған жеріне қайта оралуға мүмкіндік берді. 1990-жылдары Винс, әсіресе Ресей мен Украинада, көптеген уағыз сапарларын жасады. 1995 жылы оған Мәскеуде әкесінің КГБ ісіне қол жеткізуге рұқсат берілді, содан кейін Винс әкесі 1937 жылы атылғанын білді. 1997 жылдың соңында Винс емделе алмайтын қатерлі ісік бар екенін анықтады және 1998 жылы қайтыс болды. Оның қарындасы Мария Глюхоман 2014 жылы Колорадо штатының Арвада қаласында қайтыс болды. Георгийдің ұлы Петр Винс 1990-жылдары Ресейге оралып, тасымалдау фирмасын құрды.

International pressure led to his dramatic expulsion from his homeland. On April 26, 1979 Vins was awakened in prison and told to change into his own clothes. Unaware of his imminent change of circumstances, he was flown to Moscow, where he spent the night in a center for vagrants. The following day he was issued new clothes and informed that because of his anti Soviet activity the Presidium of the Supreme Soviet had stripped him of his Soviet citizenship. He was being expelled. Vins protested in vain that his activity was not anti Soviet, but had to bow to the inevitable. He was told to write down the names of his close relatives so that they could leave the country with him. Realizing that he would be unlikely to see them again otherwise, he listed his wife, children, mother and niece. Vins was driven to Moscow's Lefortovo prison and then all five expellees were taken to Moscow airport. Two American embassy officials on the plane explained that their release followed an agreement between the White House and the Soviet embassy in Washington, DC. It was not until the plane landed in New York City that they learned they were being exchanged for two convicted spies, and the handover took place in an isolated hangar at Kennedy airport. The five walked off the plane at one end while the spies walked on at the other. Joined in the United States six weeks later by the rest of his family, Vins made the town of Elkhart, Indiana his home and learned English. He received invitations to the White House and to innumerable events around the world. At first there was competition between missions supporting persecuted churches in the Soviet Union to enlist him, but Vins kept his distance. He eventually set up the international representation of the Baptist churches in the Soviet Union that owed their allegiance to the Council of Churches, a group of tightly knit congregations that categorically rejected any compromises with the Soviet authorities and refused to register officially. Their members were suffering persecution, with hundreds in labor camps or psychiatric hospitals. His displacement to the USA led to the rest of his extended family (siblings and their families) to travel from the Ukrainian SSR to start a new life in a free country. Vins' work aiding Baptist victims of persecution changed dramatically in the late 1980s, when open Christian work in Russia became possible. In 1990, President Mikhail Gorbachev revoked the decree that had stripped Vins of his Soviet citizenship, thereby allowing him to revisit his homeland. In the 1990s Vins made numerous preaching trips, especially in Russia and Ukraine. In 1995 he was allowed access, in Moscow, to his father's KGB case file, and Vins finally learned that his father had been executed in 1937. Vins discovered in late 1997 that he had a malignant inoperable brain tumor, from which he died in 1998. His sister in law Maria Glukhoman died in Arvada, CO in 2014. Georgi's son, Peter Vins, returned to Russia in the 1990s, and founded a shipping firm.