Кіріспе

2008 жылы американдық экипажбен Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) ұшқыш сапар

STS-122 – NASA ғарыш шаттлының ХҒС-қа жасаған миссиясы. STS-122 ХҒС-қа жасалған 24-ші шаттл миссиясы және жалпы ғарыш шаттлының 121-ші ұшуы болды. Екінші ұшыру әрекетінде сенсорлар тағы да істен шығып, ұшыру тоқтатылды. 2007 жылдың 18 желтоқсанында жасалған жанармай құю сынағында сыртқы жанармай багы мен шаттл арасындағы қосылыста мәселе болған болуы мүмкін екені анықталды. Қосылыс ауыстырылды және шаттл үшінші рет 2008 жылдың 7 ақпанында ұшырылды.

Қатысу

Atlantis ресми ұшу жинағына (OFK) салынған, ол NASCAR ұсынған үш жасыл старт туын алып жүрді, бұл 2008 жылдың 17 ақпанында өткен Daytona 500 жарысының 50 жылдығы мен 2008 жылдың 1 қазанында NASA-ның 50 жылдығын құрметтеу үшін жасалған. Жерге оралғаннан кейін, ұшқан тудың бірі Флоридадағы Дейтона халықаралық жарыс жолында қоғамға көрсетіледі, біреуі 2008 жылғы Daytona 500 жеңімпазы Райан Ньюманға табыс етіледі, ал үшіншісі NASA-ның мерейтойлық шараларының аясында қолданылады.

Ұшыру дайындықтары

Сыртқы танк (ET 125) 2007 жылдың 14 қыркүйегінде Луизиана штатындағы Мишоуд құрастыру орталығынан баржамен келгеннен кейін Кеннеди ғарыш орталығына жетті. Сыртқы танк тексеру үшін Көлік құралын құрастыру ғимаратына (VAB) жеткізілді, содан кейін сұйық оттегімен жабдықтау құбырының тірегі өзгертілді, және 2007 жылдың 17 қазанында қатты ракеталық күштеуіштерге (бустерлерге) қосылды. Сыртқы танк 2007 жылдың 18 қазанында қатты ракеталық күштеуіштерге бекітілді, ал «Атлантис» 2007 жылдың 3 қарашасында VAB-қа көшірілді. Толық жиынтық ұшыру платформасына орналасқаннан кейін, «Атлантис» 2007 жылдың 10 қарашасында 39А ұшыру алаңына көшірілді, ал «Колумб» модулі 12 қарашада орбиталық аппараттың жүк бөліміне орнатылды. Кері санаудың сынақ көрсетілімі 2007 жылдың 20 қарашасында аяқталды. 2007 жылдың 30 қарашасында ұшуға дайындық бойынша соңғы тексеруден өткеннен кейін, НАСА басшылары «Атлантис» ұшуға дайын екенін мәлімдеді және 2007 жылдың 6 желтоқсаны ұшыру күні ретінде бекітілді. 2007 жылдың 3 желтоқсанында экипаж Кеннеди ғарыш орталығына келді, ол 6 желтоқсанда бірінші ұшыру әрекетіне дайындалу үшін.

7 ақпан (1-ші ұшу күні, ұшыру)

Жанармай құю EST уақытымен 05:26-да басталды, жоспарланған EST уақытымен 14:45-тегі ұшыру алдында. Отын сенсорлары күтілгендей жұмыс істеді, ал 14:35 EST-де ұшыру директоры Даг Лайонс Атлантис экипажына ұшыруға рұқсат берді, ешқандай шектеулер болған жоқ. Атлантис жоспар бойынша EST уақытымен 14:45-те (UTC уақытымен 19:45-те) ұшырылды. Басты қозғалтқыштың тоқтатылуы (MECO) UTC уақытымен 19:54-те орын алды. Экипаж жүк бөлімінің есіктерін ашты, Ku антеннасын орналастырды, шаттлдың робот манипуляторын тексеріп, іске қосты және сыртқы жанармай багын ажырату кезінде түсірілген бейнематериалды NASA басшыларына жіберді.

8 ақпан (2-ші ұшу күні)

Атлантис экипажы күні бойына арбаны сенбі күні ілуге дайындық жұмыстарын жүргізді, соның ішінде орталық камераны орнату және орбиталық ілу жүйесінің сақинасын кеңейту. Күні бойына ғарыш көлігінің жылудан қорғау жүйесін тексеру жұмыстары жүргізілді. Ертеңгісін экипаж Халықаралық ғарыш станциясына қонуға дайындық мақсатында орбиталық маневрлеу жүйесі (ОМС) қозғалтқыштарын іске қосып, орбитаны реттеді. CBS және NBC телеарналарына берген сұхбатында 16-шы экспедиция командирі Пегги Уитсон журналистерге туған күні сенбіде болғандықтан, "Менің сыйым – станцияға орнатуға ниеттенген жаңа модуль, мен оны асыға күтудемін" деді. Ол орбиталық аппараттың миссияны ұзартуға жеткілікті материалдары бар екенін, бірақ миссияны ұзарту туралы шешім бесінші ұшу күніне дейін қабылданбақ, бұл командаға тексеру деректерін бағалауға мүмкіндік береді. Егер миссия ұзартылса, Сарафинның айтуынша, қосымша күн үшінші ғарыш кеңістігіндегі жұмыстан кейінгі тоғызыншы күнге енгізіледі. Миссияны басқару тобының (ММТ) төрағасы Джон Шеннон командасы орбитадағы алғашқы кездесуде теңізге қонуға ресми рұқсат бергенін хабарлады. Шеннон инженерлік топқа берілген алғашқы суреттер "ешқандай алаңдатарлық нәрсе көрсетпегенін", көтерілудің 440-шы секундында бір ғана көбік бөлігі көлікке соқтығу қаупі бар екенін көрсетті. ОМС-тың оң жақтағы бөлігінің қосымша суреттері алынды, себебі ол жоғарылаған жамылғының болуына байланысты "қызығушылық тудырған аймақ" болды. Жылудан қорғау жүйесін тексерудің әртүрлі процедураларын орындағаннан кейін, шаттл мен станция арасындағы люктер 18:40 UTC-де ашылды, екі экипаж сәлемдесіп, міндетті қауіпсіздік брифингін өткізді. Брифингтен кейін олар күннің қалған бөлігінде станцияның робот манипуляторын OBSS-ті ұстап алу үшін жылжытуды қоса алғанда, күннің қалған бөлігіндегі жұмыстарды бастады, одан кейін оны болашақ іс-шараларға дайындық ретінде шаттлдың робот манипуляторына тапсырды. 16-шы экспедиция экипажының мүшелері Даниэль Тани мен Эйхартстың ресми алмасуы кешке аяқталды, олар "Союз" арнайы жасалған орындықтарын алмастырды, ал Тани STS 122 экипажының мүшесі болды, ал Эйхартс 16-шы экспедицияның ұшу инженері лауазымын бастады. Сарафин сондай-ақ, олар оң жақтағы (оң жақтағы) ОМС бөлігіндегі жылудан қорғайтын жамылғының сәл жыртылуын зерттейтінін растады. ММТ-дан кейінгі брифингте Миссияны басқару төрағасы Джон Шеннон "экипаж мүшесінің денсаулығына қатысты мәселе" бар екенін түсіндірді, бірақ бұл миссияның мақсаттарына әсер етпейді. Медициналық құпиялылық себептері бойынша, Шеннон НАСА-ның қай экипаж мүшесінің зардап шеккенін айта алмайтынын және мәселенің сипаты туралы егжей-тегжейлі мәлімет берілмейтінін айтты, бірақ Шеннон бұл алаңдатарлық нәрсе емес деді. Растықталмаған жаңалықтар Шлегель "дауысын жоғалтқан" деп мәлімдеді, ал байланыс ғарыш кеңістігіндегі жұмыстың маңызды функциясы болғандықтан, экипаж мүшелерін ауыстыру туралы шешім қабылданды. Күннің басында ESA медициналық жағдайы бар экипаж мүшесінің Шлегел екенін растады, бірақ ол ауыр емес және басқа экипаж мүшелерінің денсаулығына әсер етпейді деп мәлімдеді. Тани мен Эйхартс Айхартсқа станцияда заттардың қайда орналасқанын білуге көмектесу үшін әртүрлі станцияны таныстыру процедураларын бірнеше сағат бойы жүргізді. Лав, Валхайм және Шлегельге ғарыш кеңістігіндегі жұмысты қарастыру үшін күн сайын бірнеше сағат уақыт берілді. Уолхайм мен Лав түнді Quest шлюзында өткізеді, дүйсенбі күнгі ғарыш кеңістігіндегі жұмысқа дайындық үшін. Шеннон жылу қорғау жүйесін тексеру туралы былай деді: "Біздің жылу қорғау жүйесін тексеру өте жақсы жүріп жатыр, мен оларды ұшу кезінде көргенімде ең жылдам. Біз орбиталық аппараттың түбін толық тазарттық, оның түбінде ешқандай проблема жоқ, ал қанат пен мұрынның барлық күшейтілген көміртекті көміртектері толық тазартылды. Біз оң жақ ОМС бөлігі туралы қосымша ақпарат жинап жатырмыз. Атлантис өте таза". 19:53 UTC (14:53 EST) -де Уолхайм мен Лав Колумбты жүк қоймасынан шығаруға дайындықты аяқтады, ал Мелвин ғарыш стансасында робот манипуляторын жұмыс істеген кезде модуль жүк қоймасынан сәтті шығарылды. Колумб станцияға алғаш рет сағат 21:29-да жанасқан, ал 21:44-те Эйхартс пен Мелвин Колумб орбитадағы жаңа үйіне ресми түрде орналасқанын жариялады. "Хьюстон мен Мюнхен, Еуропалық Колумб зертхана модулі енді ХҒС-тің бір бөлігі болып табылады", - деп радио арқылы жерге хабарласты Эйхартс. Уолхайм мен Лав Quest ауа шлюзінің қысымын қайта қалпына келтіруді 22:11 UTC (17:11 EST) бастады, бұл олардың 7 сағат 58 минуттық ғарыш кеңістігіндегі жұмысының ресми аяқталуын белгіледі.

12 ақпан (6-шы ұшу күні)

Екі экипаж күні бойы станцияға жаңа қосылған Колумб модулін іске қосу және жабдықтаумен айналысты. Жердегі мамандар түнде экипаж ұйықтаған кезде әртүрлі герметизация сынақтарын жүргізгеннен кейін, экипажға модульді "Берт амандығы режимі" деп аталатын "функционалдық режимге" енгізуге рұқсат берілді: қажет болған жағдайда ұзақ уақыт сақтауға болатын минималды жұмысқа қабілетті жағдай. Бұл үшін негізгі компьютерлерді, қуатты тарату блогын және жылытқыштарды қосу қажет болды. Экипаж Берт амандығы режимін жылдам іске қосып, соңғы іске қосуға көшті. Еуропалық серіктестер атынан Шлегел мен Эйхартс модульге кірген алғашқы экипаж мүшелері болды, олар 14:08 UTC (09:08 EST) уақытында ішінара кірді. Эйхартс жердегі командаға былай деді: "Осы сәтте Еуропа мен АҚШ-та Колумбтың құрамына үлес қосқан барлық адамдар туралы ерекше ойдамыз. Әсіресе ғарыш агенттіктеріне, өнеркәсіпке, сондай-ақ ғарышқа ұшуды қолдайтын барлық азаматтарға. Бұл үлкен сәт, Ханс пен мен осы жерде тұрғанымызға және алғаш рет Колумб модуліне кіргенімізге қатты мақтанамыз". Атлантис экипажы да жердегі тілшілермен сөйлесу үшін уақыт бөлді, таңертең бір сессия, ал түстен кейін CBS News және Питтсбург телеарналарымен екінші сессия өтті. Питтсбург қаласының тумасы Фрик, Шлегел және Поиндекстер түстен кейінгі сұхбатқа қатысты. Өзін қалай сезініп отырғаны туралы сұраққа Шлегел Колумбты жеткізу миссиясының бір бөлігі болғаны үшін мақтанатынын, "басты миссияның" маңызды екенін және өзін жақсы сезініп, миссияның екінші ғарыш кеңістігіне шығуын (EVA) орындауға дайын екенін айтты. Станция командирі Уитсон мен шаттл командирі Фрик Уолхайм мен Шлегельге ғарыш кеңістігіне шығуға дайындалу рәсімдерін орындауға көмектесті. Эйхартс және станциядағы қалған экипаж жаңа Колумб модулін жабдықтау және іске қосу жұмыстарын жалғастырды, сондай-ақ шаттл мен станция арасындағы заттарды ауыстыру бойынша жұмыс істеді. Екінші ғарыш кеңістігіне шығу ресми түрде 14:27 UTC (09:27 EST) басталып, 21:12 UTC (16:12 EST) аяқталды. Уолхайм мен Шлегел P1 фермасының жартылай бос азоттандыру жинағын STS 122 шаттлымен орбитаға әкелінген жаңа толық жинаққа ауыстырды. Миссияның жағдайы туралы брифингте Бас МКС ұшу директоры Салли Дэвис менеджерлердің қосымша байланыс күнін ресми түрде мақұлдағанын және команданың орбиталық аппараттың жылу қорғау жүйесін қайта кіруге дайын деп тапқанын, соңғы тексеру нәтижелерін күтіп отырғанын хабарлады. Орбиталық аппараттың оң жағындағы жылу қорғау қаптамасы бір күн бұрын қайта кіру үшін ешқандай қауіп тудырмайды деп анықталды, ал орбиталық аппараттың терезелерінің айналасындағы зақымдалған аймақтар толықтай тазартылды.

14 ақпан (ұшу күні 8)

Екі экипажға апта бойығы қарбалас жұмыстан кейін демалу үшін жеңіл күнді жоспарлаған еді. NBC News және бірнеше радиостанциялармен, сондай-ақ ЕКА-ның арнайы іс-шарасы аясында бірнеше БАҚ сұхбаттары өтті. Германия канцлері Ангела Меркель Еуропалық ғарыш агенттігінің өкілдері Эйхартс пен Шлегельді станцияға Колумбус модулін сәтті жеткізгені мен орнатқаны үшін құттықтады. Сонымен қатар, экипаждар шатлдан қалдық суды тастау, жүк көшіру және Колумбус модулін жабдықтау мен іске қосу жұмыстарын қоса алғанда, техникалық қызмет көрсету жұмыстарын да орындады.

15 ақпан (9-ұшу күні)

UTC бойынша 08:45-те оянғаннан кейін Уолхайм мен Лав Уитсон мен Фриктің көмегімен миссияның соңғы ғарышқа шығуына дайындалумен таңды өткізді, ал экипаждың қалғаны Колумб модулін жабдықтаумен, жүктерді тасымалдаумен және ғарыштан тыс жұмыс кезінде роботтық қолдауға дайындықпен айналысты. Үшінші ғарыштан тыс жұмыс ресми түрде 13:07 UTC (08:07 EST) басталып, 20:32 UTC (15:32 EST) аяқталды.

16 ақпан (10-шы ұшу күні)

Колумб модулін жабдықтау жұмысы жалғасып жатқанда, Атлантис ғарыш кемесінің қозғалтқыш жүйесі станцияның биіктігін 1,4 мильге (2,2 километрге) көтеру үшін 36 минут бойы жұмыс істеді. Бұл STS-123 миссиясы аясында Space Shuttle Endeavour келуіне дайындық мақсатында жасалды. Сондай-ақ, шатл және станция экипаждарының барлық мүшелері американдық және еуропалық бұқаралық ақпарат құралдарымен баспасөз мәслихатына қатысты.

17 ақпан (11 ұшу күні)

Атлантида мен ХҒС арасындағы шлюздер Гринвич уақыты бойынша 18:03-те жабылды.

18 ақпан (ұшу күні 12)

Атлантис 9:24 UTC (шарқы бойынша 4:24 таңертең) ISS-тан ажыратылды.

19 ақпан (ұшу күні 13)

Экипаж қонуға дайындалу үшін соңғы тексерулер мен дайындықтарды жасады.

20 ақпан (14 ұшу күні, қону)

Экипажға Атлантистің жүк бөлімінің есіктерін сағат 10:14 UTC-де жабуға рұқсат берілді, және бұл сағат 10:28 UTC-де аяқталды. 12:32 UTC-де NASA Атлантиске KSC-ге алғашқы мүмкіндігімен қонуға рұқсат берді. 2 минут 43 секундтық орбитадан түсу импульсі сағат 13:00 UTC-де басталды. Бұған сағат 13:35 UTC-де атмосфераға ену сәті келіп жетті. "Атлантис" ғарыш кемесі 15-ші қону жолағына сағат 9:07 EST (14:07:10 UTC) уақытында қонды, дөңгелектер тоқтатылды – 09:08 EST (14:08:08 UTC). Миссия барысындағы ғарыш кеңістігіндегі жұмыстың жалпы уақыты 22 сағат 8 минутты құрады. EVA Spacewalkers Start (UTC) End Duration Mission EVA 1 Rex J. Walheim Stanley G. Love 11 ақпан, 2008 14:13 11 ақпан, 2008 22:11 7 сағат, 58 минут Колумбқа қуат беру үшін деректерді ұстау құрылғысын орнату, P1 фермасының азот (N2) резервуарларын құрастыруға дайындалу, қуат және деректерді ұстау құрылғысын алып тастау және Колумбқа орнату. EVA 2 Rex J. Walheim Hans Schlegel 13 ақпан, 2008 14:27 13 ақпан, 2008 21:12 6 сағат, 45 минут P1 фермасының азот (N2) резервуарларын құрастыру, ескі N2 резервуарларын жүк бөліміне орналастыру, станциядан шатлға қуат беру жүйесіне (SSPTS) қосылым жасау. EVA 3 Rex J. Walheim Stanley G. Love 15 ақпан, 2008 13:07 15 ақпан, 2008 20:32 7 сағат, 25 минут SOLAR телескопын және EuTEF құрылғысын Колумбтағы сыртқы сақтау платформасына (ESP) орнату, STS 118 миссиясында ауыстырылған және ESP2-де сақталған бұзылған Control Moment Gyroscope (CMG) -ді алу, бұзылған CMG-ді жүк бөліміне орнату, Колумбтағы кіл сақинасының мата жабыншаларын орнату, шлюздің сыртындағы порученьдерді тексеру және түсіру, сондай-ақ кедір-бүдыр жерлерді тексеру үшін қолғап пен Velcro құралын қолдану.

Ояту қоңырауы

NASA «Жетіздер» бағдарламасы кезінде ғарышкерлерге музыка ойнау дәстүрін қалыптастырды, ол алғаш рет «Аполлон-15» миссиясында ұшқыштар экипажын ояту үшін қолданылды. Әрбір трек арнайы таңдалады, көбінесе олардың отбасылары таңдайды және әдетте экипаж мүшесінің бірі үшін ерекше мағынаға ие болады немесе олардың күнделікті іс-әрекеттеріне қатысты болады.

Flight Day Әнші/Композитор Ойналған 2 күн «Махаббат кітабы» Питер Габриэль Леопольд Эйхартс wav mp3 Транскрипт 3 күн «Прериядағы үй серігінің тақырыптық әні» Пат Донохью және Гайдың All Star Shoe тобы, Гаррисон Кейлор Стив Фрик wav mp3 Транскрипт 4 күн «Мэннер» Герберт Грёнемайер Ханс Шлегел wav mp3 Транскрипт 5 күн «Құс сияқты ұш» Стив Миллер Лэланд Мелвин wav mp3 Транскрипт 6 күн «Арман шын болды» Джим Брикман Рекс Уолхейм wav mp3 Транскрипт 7 күн «Устрицалар мен жемшіктер» Джимми Баффетт Алан Пойндекстер wav mp3 Транскрипт 8 күн «Өзіңді үйіңде сезің» Лионель Барт Стэнли Г. Лав wav mp3 Транскрипт 9 күн «Мәрмәр, тас және темірді бұзады» Драфи Дойчер Ханс Шлегел wav mp3 Транскрипт 10 күн «Мен ұша аламын деп сенемін» Иоланда Адамс және Кенни Джи Лэланд Мелвин wav mp3 Транскрипт 11 күн «Сәлем, Харви Мадд» Эми Льюкович Стэнли Г. Лав wav mp3 Транскрипт 12 күн «Радуганың үстінен» / «Қандай ғажайып әлем» Израэль Камакавиво’оле Дан Тани wav mp3 Транскрипт 13 күн «Өміріңнің жарқын жағына қара» Эрик Идл Стив Фрик wav mp3 Транскрипт 14 күн «Бостандық рухына сәлем» Джон Филип Суза Алан Пойндекстер wav mp3 Транскрипт